Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) nói chung và người Hải Phòng ở nước ngoài nói riêng là một cộng đồng đa dạng về thành phần xã hội, xu hướng chính trị, địa vị pháp lý, thế hệ và đa dạng về nghề nghiệp, tôn giáo, dân tộc… Sự đa dạng này cũng rất khác nhau giữa các địa bàn và thể hiện dưới nhiều góc độ. Cùng với quá trình hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa của Việt Nam với các nước, trong những năm gần đây, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã có những chuyển động và bước phát triển mới, với việc gia tăng số lượng người Việt Nam xuất cảnh theo các hình thức định cư, đoàn tụ gia đình, đi học, đi làm ăn, kinh doanh, lao động xuất khẩu theo hợp đồng, kết hôn...; đồng thời, xuất hiện xu hướng thế hệ trẻ trở về quê hương lập nghiệp, đầu tư, tham gia vào các hoạt động văn hóa, thể thao trong nước. Lượng kiều hối gửi về nước tăng trung bình 10-15%/năm, đóng góp quan trọng vào công cuộc xóa đói nghèo và phát triển kinh tế trong nước.
Ngay từ những ngày đầu thành lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hết sức quan tâm đến công tác vận động kiều bào. Tiếp theo đó sau khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới toàn diện, phá thế bao vây cấm vận từ năm 1986, công tác vận động tập hợp kiều bào tiếp tục được coi là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quan trọng trong hệ thống công tác dân vận, gắn liền với sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước ta và sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc. Một sự kiện quan trọng đánh dấu bước đổi mới về tư duy trong công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài tiếp theo là việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 29-11-1993, về công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài. Lần đầu tiên, quan điểm “người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam” được khẳng định trong văn kiện của Đảng.
Năm 2004, trên cơ sở tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW, Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 26-3-2004 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài được ra đời có ý nghĩa lịch sử, có giá trị cơ bản, to lớn, toàn diện và lâu dài thể hiện sâu sắc tư duy đổi mới của Đảng ta về công tác này, được phổ biến rộng rãi trong toàn quốc, với kiều bào và tới tất cả các quốc gia trên thế giới. Một trong những nhiệm vụ đặt ra là “Đổi mới và đa dạng hóa các phương thức vận động, các hình thức tập hợp với mục đích đoàn kết người Việt Nam ở nước ngoài quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, khuyến khích những hoạt động hướng về Tổ quốc của bà con, nhất là của thế hệ trẻ trên cơ sở tự nguyện, phù hợp với pháp luật và phong tục tập quán nước sở tại…”.
Đối với thành phố Hải Phòng, ngay sau khi Nghị quyết số 36-NQ/TW, nhiều văn bản chỉ đạo, kế hoạch hành động của Thành uỷ, Uỷ ban nhân dân thành phố cũng đã được ban hành, trong đó nhiệm vụ xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc với cộng đồng NVNONN nói chung và NHPONN nói riêng trở thành nhiệm vụ trọng tâm, cần triển khai toàn diện, hiệu quả, sự vào cuộc của Uỷ ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội; các cấp uỷ đảng, chính quyền, Nhân dân.
Qua 20 năm triển khai, công tác vận động đã mang đến những kết quả tích cực, góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Thành phố duy trì truyền thống gặp mặt kiều bào và thân nhân vào mùng 5 Tết hàng năm, tạo sự kết nối và duy trì khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời nắm bắt thông tin, các kiến nghị và nguyện vọng của bà con, đồng thời chia sẻ, động viên, khích lệ bà con tiếp tục cống hiến xây dựng phát triển ở nước sở tại, song song với đó hướng về quê hương, đất nước thông qua các hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh, nhân đạo từ thiện. Các hoạt động khác cũng được quan tâm tổ chức thường xuyên như: hội nghị gặp gỡ, tọa đàm giữa lãnh đạo thành phố với các hội đoàn NHPONN và các hoạt động bên lề (dâng hương tại Tượng đài Nữ tướng Lê Chân, tham quan Khu di tích Bạch Đằng Giang); kết nối kiều bào tham dự Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng. Hội nghị lấy ý kiến kiều bào về các dự án Luật có liên quan mật thiết đến bà con.
Hội người Hải Phòng ở một số nước cũng đã được thành lập từ nhiều năm nay, do các cá nhân tích cực, có uy tín tập hợp bà con và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật nước sở tại, đóng vai trò quan trọng trong công tác vận động, tập hợp cộng đồng (Hội đồng hương người Hải Phòng/Việt Nam ở nước ngoài, gồm các hội tại: San Francisco, Philadelphia (Mỹ); Luân Đôn (Vương quốc Anh); Tô-rôn-tô (Ca-na-đa); Cộng hòa Liên bang Đức, Ba Lan, Cộng hòa Séc, Mat-xơ-cơ-va (Liên bang Nga), Nauy, Áo, Toronto (Canada), Nhật Bản…). Thành phố cũng đã tổ chức các chương trình giao lưu gặp mặt thường kỳ và đột xuất đối với lãnh đạo các Hội nói trên; các chương trình tiếp xúc thân mật với kiều bào tiêu biểu và thân nhân nhân dịp bà con trở về thành phố; thường xuyên trao đổi thông tin qua điện thoại, email để nắm bắt tình hình chung của cộng động người Hải Phòng ở nước ngoài. Thông qua các chương trình tiếp xúc, trao đổi có thể lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của bà con với Đảng, Nhà nước và thành phố và nắm bắt các đề xuất của kiều bào đối với quê hương, đất nước trong lĩnh vực nhà ở, đất đai, cư trú, xuất nhập cảnh, quốc tịch... Đồng thời đề nghị lãnh đạo các Hội quan tâm đến việc chăm lo và góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên và người Hải Phòng ở nước ngoài, nhất là trong những thời điểm cộng đồng gặp nhiều khó khăn.
Nhận thấy mỗi người NVNONN là một “Đại sứ văn hoá”, thành phố luôn khích lệ và mong muốn bà con duy trì các hoạt động văn hoá, các lớp dạy tiếng Việt cho con em thế hệ thứ hai, thứ ba. Lãnh đạo thành phố đều có Thư chúc mừng, video phát biểu chúc mừng trong các sự kiện lớn của cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài, thể hiện sự quan tâm, động viên kip thời đối với kiều bào. Tổ chức các đoàn nghệ thuật, các nghệ sĩ của thành phố tham gia biểu diễn ở một số nước nhằm mục đích quảng bá văn hóa quyền thống của dân tộc với bạn bè quốc tế cũng như phục vụ cộng đồng kiều bào ở nước ngoài.
Công tác vận động kiều bào về hoạt động nhân đạo từ thiện tại thành phố trong nhiều năm qua cũng được bà con nhiệt tình hưởng ứng. Mặc dù tình hình thế giới có nhiều bất ổn, khó khăn nhưng bà con kiều bào Hải Phòng vẫn cố gắng ổn định cuộc sống, tiếp tục có nhiều đóng góp với nhân dân thành phố. Ở các nước sở tại, bà con người Hải Phòng vẫn là những lực lượng tích cực chung tay với cả cộng đồng người Việt Nam tổ chức nhiều hoạt động hướng về quê hương đất nước. Từ năm 2003 đến nay, tổng giá trị các hoạt động từ thiện – nhân đạo từ nguồn đóng góp của NHPONN đạt trên 15 tỷ đồng, mang lại giá trị vật chất và tinh thần không nhỏ đối với những người có khó khăn trên địa bàn thành phố.
Trong bối cảnh đất nước hội nhập quốc tế sâu rộng, công tác về người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong đó đặc biệt là công tác vận động, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Do đó, thời gian tới, thành phố tiếp tục tập trung triển khai toàn diện, sâu rộng và hiệu quả công tác này. Kịp thời thông tin về tình hình đất nước, thành phố và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước bằng cách thức phù hợp đến cộng đồng NVNONN; tăng cường tuyên truyền, giáo dục về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc cho NVNONN nhằm nuôi dưỡng và phát huy tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc trong mỗi kiều bào. Phát huy hiệu quả các phương tiện truyền thông điện tử chính thống từ trong nước, các phương tiện truyền thông đa dạng của cộng đồng NVNONN; tăng cường thông tin, tuyên truyền trên các nền tảng số, các phương tiện truyền thông xã hội để các tổ chức và cá nhân hội đoàn có thể tiếp cận nguồn tin chính thống, khách quan mọi lúc, mọi nơi. Ngoài ra, cần đổi mới, đa dạng hóa các hình thức vận động với mục tiêu cùng đồng hành với NVNONN và các Hội đoàn NHPONN. Chú trọng gặp gỡ, đối thoại trực tiếp, tiếp xúc với các lãnh đạo các hội đoàn trong thành phố và ngoài nước. Tập trung hướng tới lực lượng nòng cốt, kiều bào trẻ, người có uy tín, ảnh hưởng để triển khai các chủ trương, chính sách về tập hợp, đoàn kết dân tộc; chú trọng tổ chức các hoạt động ý nghĩa, hướng về cội nguồn dành cho thanh niên kiều bào để nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và tình cảm gắn bó, yêu quê hương, đất nước. Tổ chức các hội nghị, hội thảo, xây dựng các chuyên mục truyền hình, trang thông tin điện tử, các ấn phẩm chuyên đề, tạp chí…nhằm phổ biến đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, trong đó có các chính sách lớn về đại đoàn kết dân tộc; giới thiệu những thành tựu nổi bật trong công cuộc đổi mới, gắn kết hơn nữa quan hệ mật thiết giữa cộng đồng NVNONN với đất nước, thành phố. Tiếp tục triển khai Chương trình “Xuân quê hương” vào dịp đầu năm; Các chương trình giao lưu, tiếp xúc với lãnh đạo các Hội NHPONN, các cá nhân thành đạt, có tầm ảnh hưởng vẫn được duy trì đều đặn (trực tiếp, trực tuyến); củng cố, mở rộng, tăng cường hoạt động của các tổ chức hội, đoàn NVNONN bằng nhiều hình thức phong phú, đóng vai trò quan trọng trong đoàn kết cộng đồng, giữ gìn và quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc, là cầu nối quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam và các nước sở tại./.