Ngày nay, toàn cầu hoá diễn ra tại nhiều châu lục trên thế giới và kéo theo sự xuất hiện của các thành phố quốc tế. Những thành phố như London (Vương quốc Anh), Tokyo (Nhật Bản), New York (Hoa Kỳ), Paris (Pháp), Hong Kong (China)… được biết đến rộng rãi trên khắp thế giới. Tên gọi về các thành phố này trở nên phổ thông, để khi được nói đến/gọi tên, chúng ta đều biết ngay các thành phố đó ở đâu trên bản đồ thế giới.
Nhiều yếu tố tạo nên tên tuổi của thành phố quốc tế. Nguồn ảnh: https://www.bestcities.org/rankings/worlds-best-cities/
Trên thế giới hiện chưa có các tiêu chí thống nhất xác định một thành phố được xem là quốc tế. Từ thực tế của những thành phố có tên tuổi nêu ở trên, một số đặc điểm có thể thấy về thành phố quốc tế, cụ thể:
- i) Ảnh hưởng về tài chính, kinh tế, chính trị… đến mạng lưới tài chính, kinh tế, chính trị thế giới. Các thành phố London, New York, Tokyo, hay Singapore đều là những trung tâm tài chính, kinh tế, và có ảnh hưởng trong quan hệ quốc tế. Về tài chính, theo Statista, tính đến tháng 3/2021, New York (Hoa Kỳ) là trung tâm tài chính[1] đứng đầu thế giới, theo sau là London (Vương quốc Anh), Thượng Hải, Hong Kong (Trung Quốc), Singapore… Theo Chỉ số các Trung tâm Tài chính toàn cầu, trong danh sách 20 trung tâm tài chính đi đầu trên thế giới (bảng số liệu phía dưới), nếu nhìn ở góc độ quốc gia, Hoa Kỳ có nhiều trung tâm tài chính lớn (05 trung tâm tài chính), theo sau là Trung Quốc (04 trung tâm tài chính). Nếu nhìn ở góc độ khu vực, châu Âu có 04 trung tâm tài chính, châu Á có 08 trung tâm tài chính, châu Mỹ có 05 trung tâm tài chính. Có thể thấy, châu Á đang nổi lên với số lượng trung tâm tài chính đông đảo, trong đó các thành phố như Thượng Hải, Hong Kong, Bắc Kinh, Thâm Quyến (Trung Quốc), Singapore (Singapore), Tokyo (Nhật Bản), Seoul (Hàn Quốc), Sydney (Australia), Dubai (Các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất). Về quy mô kinh tế, New York (Hoa Kỳ) với GDP đạt khoảng $1.7 nghìn tỷ (năm 2020)[2], là nền kinh tế lớn thứ ba tại Hoa Kỳ, một trung tâm sản xuất, vận tải logistics, công nghệ, dịch vụ ngân hàng và tài chính,… Là một trong những trung tâm kinh tế của khu vực châu Âu và thế giới, London (Vương Quốc Anh) là nhà của hầu hết các công ty hàng đầu của Vương quốc Anh và trên 100 công ty lớn nhất của châu Âu. Theo Văn phòng Thống kê quốc gia của Vương quốc Anh, London đóng góp gần ¼ hoạt động kinh tế của cả quốc gia này. Theo Eurostat, năm 2019, GDP của London đạt khoảng 554 tỷ bảng Anh, đóng góp khoảng trên 23% GDP của Vương quốc Anh[3].
Danh sách 20 trung tâm tài chính hàng đầu thế giới tính đến tháng 3/2021. Nguồn: https://www.statista.com/statistics/270228/top-financial-centers-on-the-global-financial-centres-index/
Là một trong những thành phố giàu có của khu vực châu Á và thế giới, Tokyo là nơi tập trung các ngành công nghiệp đa dạng, từ các ngành công nghiệp nặng (tập trung ở các quận Chiba, Yokohama, Kawasaki) đến các ngành công nghiệp nhẹ (tập trung ở trung tâm Tokyo). GDP của Tokyo đạt $1.52 nghìn tỷ. Nếu xếp hạng sự giàu có của các thành phố theo tiêu chí GDP, Tokyo là thành phố giàu có nhất thế giới. Với nỗ lực của chính phủ Nhật Bản từ những năm 1980 để thúc đẩy Tokyo trở thành một trung tâm tài chính toàn cầu, kể từ năm 2014, chính quyền thành phố Tokyo triển khai nhiều sáng kiến để thúc đẩy Tokyo trở thành một trung tâm tài chính quốc tế. Cụ thể, năm 2013, bên cạnh một số hoạt động như quyết định đăng cai tổ chức Thế vận hội Olympic 2020, mời các công ty, tập đoàn tài chính nước ngoài thiết lập hoạt động kinh doanh tại Tokyo, luân chuyển vốn trong và ngoài nước, các đề xuất chi tiết như các ưu đãi thuế, các biện pháp cải thiện môi trường sống cho người nước ngoài, các đề xuất phát triển môi trường theo định hướng kinh doanh, được đưa ra như là những sáng kiến để hiện thực hoá mục tiêu nêu trên. Mặc dù ảnh hưởng của đồng yên trên thị trường quốc tế chưa bằng những đồng tiền mạnh như USD, EURO, bảng Anh, nhưng đồng yên cũng nằm trong tốp 03 loại tiền tệ được sử dụng trong trao đổi thương mại quốc tế trong thời gian vừa qua. Theo tiêu chí xếp hạng của Chỉ số trung tâm tài chính toàn cầu, Tokyo xếp vị trí thứ năm về hạ tầng cơ sở, nguồn lực, giữ vị trí thứ sáu về môi trường kinh doanh và phát triển lĩnh vực tài chính, và đứng thứ bảy về danh tiếng[4] (mặc dù Tokyo cung cấp môi trường sống tốt, chất lượng cao dành cho người nước ngoài).
Sở Giao dịch chứng khoán New York. Nguồn ảnh: https://www.leaprate.com/financial-services/exchanges/best-inc-lists-new-york-stock-exchange/
- ii) Thành phố quốc tế biến đổi không ngừng về dân số cơ học, là điểm đến hấp dẫn đối với các công ty, tổ chức quốc tế, lực lượng lao động (chất xám, phổ thông) từ khắp nơi trên thế giới. Ví dụ, thành phố New York (Hoa Kỳ) là nơi đặt trụ sở của trên 33.000 tổ chức phi lợi nhuận và tổ chức quốc tế, một trong đó là Liên hợp quốc – tổ chức liên chính phủ lớn nhất thế giới hiện nay, Quỹ Trẻ em Liên hợp quốc (UNICEF), Quỹ dân số Liên hợp quốc (UNFPA)... Thành phố London (Vương quốc Anh) là nơi đặt trụ sở của Tổ chức Hàng hải quốc tế, Tổ chức Ân xá quốc tế, Khối thịnh vượng chung các quốc gia. Thành phố Paris (Pháp) là nhà của Tổ chức Văn hoá và Khoa học giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), Tổ chức Hợp tác kinh tế và Phát triển (OECD), Phòng Thương mại quốc tế, Hội đồng quốc tế về di tích và địa điểm. Thành phố Singapore (Singapore) là nơi đặt trụ sở Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương (APEC). Về dân số cơ học, khoảng 25% dân New York là người nhập cư, và cứ bốn người lao động tại New York thì có 01 người là lao động nhập cư. Theo số liệu khảo sát của Hội đồng nhập cư Hoa Kỳ, năm 2018, tại New York, trên 50% người lao động nhập cư làm việc trong lĩnh vực y tế và hỗ trợ xã hội, khoảng 50% còn lại làm việc trong các lĩnh vực bán lẻ, vận tải, dịch vụ ăn uống, dịch vụ giáo dục. Với khoảng 4.4 triệu người nhập cư (2018), 33% người nhập cư trưởng thành tại New York có bằng đại học trở lên, khoảng 25% tốt nghiệp trung học[5].
iii) Thành phố quốc tế có bề dày về lịch sử, văn hoá, nghệ thuật. Ví dụ, với tuổi đời trên 2.000 năm, thủ đô London (Anh Quốc) là một trong những trung tâm văn hoá của thế giới, nổi tiếng về những toà nhà lâu đời, như Quảng trường Trafalgar, Lâu đài Westminster, Tháp London, Đồng hồ Big Ben... Với dân số trên 8.8 triệu người, bên cạnh tiếng Anh – ngôn ngữ chính được sử dụng, có trên 300 ngôn ngữ được sử dụng tại London[6], bao gồm tiếng Bengali, Punjabi, Quảng Đông, Phúc Kiến,… đáp ứng sự đa dạng của cộng đồng dân cư đa sắc màu tại London. Hay như, thủ đô Paris (Pháp), với dân số ước đạt trên 11 triệu người (năm 2021)[7], nổi tiếng về nghệ thuật Pháp, những toà nhà cổ kính thanh lịch (bảo tàng Louvre, Nhà thờ Notre Dame, Cung điện Garnier, Tháp Eiffel, Đại lộ Chiến thắng…). Bên cạnh tiếng Pháp, nhiều thứ tiếng khác cũng được sử dụng trong các cộng đồng dân cư sắc màu tại Paris. Ở Đông Á, nổi tiếng về trà đạo, tinh thần samurai, Nhật Bản nói chung, thủ đô Tokyo nói riêng được biết đến không chỉ bởi sự thành công về tài chính, kinh tế, mà còn ở lịch sử, văn hoá, nghệ thuật độc đáo riêng có. Ở Đông Nam Á, phải kể đến thành phố Singapore của quốc đảo Singapore, chứa đựng sự đa dạng về văn hoá, ngôn ngữ (sử dụng 04 thứ tiếng, trong đó tiếng Anh Singapore là quốc ngữ) phản ánh sự đa dạng về cộng đồng dân cư tại Singapore. Tại Bắc Mỹ, New York (Hoa Kỳ) được biết đến là một trong những trung tâm văn hoá, nghệ thuật trên thế giới. Với sự đa dạng về cộng đồng người và ngôn ngữ sử dụng, New York (Hoa Kỳ) nổi tiếng về sự phát triển của phim ảnh, âm nhạc, nghệ thuật, ẩm thực, giải trí, những địa điểm lịch sử và mang bản sắc riêng (như cây cầu Brooklyn, tượng nữ thần tự do, Quảng trường thời đại…).
Cung điện Garnier, Paris, Pháp. Nguồn ảnh: https://www.adequatetravel.com/blog/the-famous-buildings-in-paris-most-visited-landmarks-in-paris/
- iv) Thành phố quốc tế kết nối với mạng lưới toàn cầu trên các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội, chính trị, và được sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế. Các sự kiện lớn, hội nghị, hội thảo, triển lãm…có tính chất toàn cầu hầu như được tổ chức tại các thành phố quốc tế. Cụ thể, các sự kiện lớn của Liên hợp quốc được tổ chức tại New York (Hoa Kỳ), như là: các cuộc họp làm việc thường niên của Đại hội đồng Liên hợp quốc, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc… Thành phố Paris (Pháp), London (Vương quốc Anh) là nơi diễn ra các show diễn thời trang hàng đầu thế giới, hội tụ những tên tuổi lớn trong lĩnh vực thời trang, may mặc. Thành phố Singapore (Singapore), Dubai (Các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất) được biết đến với các sự kiện triển lãm công nghệ, số hoá. Gần đây nhất, với chủ đề “Kết nối Tư duy và Sáng tạo tương lai”, Expo 2020 được tổ chức tại thành phố Dubai (Các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất) là một sự kiện quốc tế trưng bày về tính bền vững, tính chuyển động và cơ hội cho sự sáng tạo, đổi mới.
Sự kiện Expo 2020 tổ chức tại Dubai (Các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất) từ 01/10/2021 đến 31/3/2022. Nguồn ảnh: https://www.moroccoworldnews.com/2021/07/343463/a-complete-guide-to-moroccos-pavilion-at-expo-2020-dubai
Từ thực tế các thành phố và các đặc điểm nêu trên, có thể thấy, những yếu tố như tăng trưởng kinh tế, tính cạnh tranh cao, nguồn lực đa dạng và dồi dào, sự ổn định về chính trị, an ninh có tác động đến diện mạo của thành phố quốc tế. Trong bối cảnh các nền kinh tế mới nổi phát triển mạnh ở khu vực châu Á, cộng đồng các thành phố quốc tế chào đón thêm những thành phố quốc tế mới, tạo thêm sự đa dạng về quy mô và diện mạo của thành phố quốc tế. Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 diễn ra trong thời gian vừa qua, những yếu tố mới được xem xét bổ sung khi nói về thành phố quốc tế, một trong đó là môi trường tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp, đổi mới, sáng tạo, mang lại sức sống mới và tầm ảnh hưởng mới cho thành phố, quốc gia, khu vực, và quốc tế./.
[1] Trung tâm tài chính được đặc trưng bởi cơ sở hạ tầng vững chắc, môi trường pháp lý và chính trị ổn định, các quy tắc thuế hấp dẫn, và các cơ hội khác nhau để thúc đẩy kinh doanh, thương mại phát triển. Các yếu tố gồm môi trường kinh doanh, nguồn lực con người, sự phát triển của hạ tầng cơ sở và tài chính, danh tiếng, quyết định tính cạnh tranh của một trung tâm tài chính.
[2] https://www.agc.org/sites/default/files/Files/Construction%20Data/NY.pdf
[3] https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/regional-innovation-monitor/base-profile/london
[4] https://www.adb.org/sites/default/files/publication/327606/adbi-wp758.pdf
[5] https://www.americanimmigrationcouncil.org/research/immigrants-in-new-york?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_9nkjsaSF0YtwFJeY0eQEK97i48vkO0UV3tjDjyeWZRY-1633766617-0-gqNtZGzNAlCjcnBszQcl
[6] https://uk.urbanest.com/journal/20-quirky-history-facts-about-london/
[7] https://worldpopulationreview.com/world-cities/paris-population