Đứng trước xu hướng trở về sinh sống, đầu tư kinh doanh của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) nói chung và người Hải Phòng ở nước ngoài (NHPONN) nói riêng ngày càng gia tăng mạnh mẽ trong thời gian qua, việc thực hiện các chính sách pháp luật đối với nhóm đối tượng này một cách đầy đủ, toàn diện đã trở thành nhân tố thúc đẩy, thu hút nguồn lực của cộng đồng NVNONN; tạo lòng tin và sự đồng thuận của bà con với đất nước và bộ máy cơ quan hành chính, sẵn sàng tham gia đóng góp vốn, tri thức phục vụ cho sự nghiệp sự phát triển của đất nước và thành phố.
Việc triển khai thực hiện, cụ thể hóa chính sách, pháp luật đối với người Việt Nam ở nước ngoài tại thành phố được thực hiện đồng bộ, hiệu quả và tuân thủ các quy trình, nguyên tắc đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của NVNONN.
Về lĩnh vực quốc tịch đã thực hiện nghiêm các văn bản chỉ đạo triển khai, các văn quy phạm pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp, đồng thời công bố danh mục thủ tục hành chính mới ban hành, danh mục thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ lĩnh vực quốc tịch để thống nhất triển khai trên địa bàn thành phố. NVNONN bảo hộ quyền lợi chính đáng, được hưởng các quyền công dân và làm các nghĩa vụ công dân phù hợp với hoàn cảnh sống xa đất nước, hạn chế tình trạng không quốc tịch…
Về lĩnh vực bảo hộ công dân thành phố cũng đã xây dựng nhiều chương trình, kế hoạch cho công tác về NVNONN, trong đó đặc biệt quan tâm đến công tác bảo hộ công dân. Thường xuyên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật, hướng dẫn và phổ biến cho công dân biết về các quyền và lợi ích mà họ được hưởng khi ra nước ngoài; cung cấp thông tin về các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cho công dân liên hệ để được tư vấn, giúp đỡ khi gặp sự cố ở nước ngoài, nâng cao ý thức về tuân thủ luật pháp của nước sở tại. Tích cực tuyên truyền về các nội dung của Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Phối hợp chặt chẽ với Cục Lãnh sự, Bộ Ngoại giao trong công tác hỗ trợ, bảo hộ cho công dân, pháp nhân của thành phố gặp hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở nước ngoài theo đúng thông lệ quốc tế và quy định của pháp luật; thường xuyên tổ chức rà soát, đánh giá công tác bảo hộ quyền và lợi ích chính đáng của công dân Việt Nam di cư ra nước ngoài. Đẩy mạnh công tác phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành tại địa phương nhằm quản lý tốt hơn các hoạt động di cư bất hợp pháp và công tác tiếp nhận người di cư hồi hương. Tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong công tác tuyên truyền, giáo dục tại địa phương đối với các đối tượng có mong muốn di trú ra nước ngoài làm việc, kết hôn... Đề xuất Bộ Ngoại giao triển khai các cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả, phát huy các hình thức trao đổi thông tin nhanh và kịp thời với các đơn vị trong và ngoài Bộ, Bộ và địa phương, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 cần nhanh chóng xử lý tình huống cấp thiết. Hoàn thiện chính sách lao động và việc làm thông qua việc đào tạo các công nhân lành nghề, chất lượng cao, có ý thức tổ chức kỷ luật tốt, hiểu biết luật pháp nhằm tạo ra một làn sóng xuất khẩu lao động có chất lượng, giảm thiểu tình trạng di trú tự do, làm ăn bất hợp pháp.
Về lĩnh vực cư trú, đi lại thành phố đã làm tốt công tác tuyên truyền cho công dân là NVNONN thực hiện đúng các quy định của Luật Cư trú năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành; về trình tự, thủ tục nhập cảnh, xuất cảnh, tạm trú, thường trú, cấp đổi các loại thị thực, tạm trú, công tác khai báo tạm trú tại Hải Phòng.... Tiến hành rà soát, kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về cư trú của đối với các trường hợp NVNONN nhập cảnh quay trở về địa phương cư trú, tạm trú, thăm thân, du lịch trên địa bàn Hải Phòng. Thực hiện tốt việc hướng dẫn các cơ sở lưu trú thực hiện công tác tiếp nhận, quản lý, khai thác thông tin khai báo tạm trú của người nước ngoài tại Việt Nam; công tác quản lý xuất nhập cảnh, miễn thị thực cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài là vợ, chồng, con của người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Tập trung rà soát, đẩy mạnh công tác cải cách thủ tục hành chính theo hướng công khai, minh bạch, đơn giản, đễ hiểu, dễ thực hiện trong việc giải quyết thủ tục về nhập cảnh, đầu tư, du lịch, thăm thân và tạm trú cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đăng ký và hỗ trợ người Hải Phòng ở nước ngoài bao gồm các thông tin cơ bản về công dân Hải Phòng di cư ra nước ngoài với các mục đích khác nhau nhằm khai thác, sử dụng hiệu quả, phục vụ công tác kiểm tra, giám sát về di cư.
Về lĩnh vực đầu tư kinh doanh trong quá trình làm việc và giải quyết thủ tục hành chính cho nhà đầu tư, doanh nghiệp nói chung và nhà đầu tư, doanh nghiệp người Việt Nam ở nước ngoài nói riêng, thành phố chỉ đạo các đơn vị nghiêm túc tuân thủ chủ trương, chỉ đạo, chính sách, pháp luật của nhà nước. Đối với NVNONN mang quốc tịch Việt Nam việc thực hiện các thủ tục đăng ký đầu tư, kinh doanh như quy định đối với nhà đầu tư trong nước; đối với NVNONN mang quốc tịch nước ngoài được áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường như quy định đối với nhà đầu tư trong nước, trừ trường hợp kinh doanh trong những ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài theo quy định của pháp luật; đối với người Việt Nam ở nước ngoài mang cả quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài có quyền lựa chọn áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư như quy định áp dụng đối với nhà đầu tư trong nước hoặc nhà đầu tư nước ngoài. Thành phố áp dụng chính sách ưu đãi đầu tư nói chung và chính sách ưu đãi về thuế nói riêng đối với các nhà đầu tư theo quy định của pháp luật Việt Nam. Các doanh nghiệp hoạt động trong các khu công nghiệp thuộc Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải của thành phố được hưởng ưu đãi đầu tư cao nhất theo quy định của pháp luật hiện hành. Cụ thể, bên cạnh các ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng…, doanh nghiệp còn được hưởng các ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập doanh nghiệp.
Về lĩnh vực sở hữu nhà ở, đất ở tại Việt Nam trên cơ sở các quy định mới, sửa đổi của các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các văn bản hướng dẫn thi hành), thành phố tiếp tục chỉ đạo các cơ quan, đơn vị nghiêm túc thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước của mình về lĩnh vực này, đảm bảo các quyền, nghĩa vụ của bà con kiều bào trong các giao dịch mua bán, sở hữu, chuyển quyền sử dụng đất, nhà ở; chú trọng công tác hướng dẫn, giải quyết thủ tục hành chính, đảm bảo đúng quy trình, công khai minh bạch.
Về lĩnh vực lao động giai đoạn 2005 - 2023, Hải Phòng đã đưa được gần 4 vạn lượt lao động vào các thị trường. Thu nhập của người lao động đi làm việc ở nước ngoài tăng dần qua các năm. Đến năm 2023, thu nhập của người lao động được khoảng trên 30 triệu đồng/tháng, tăng gấp trên 2 lần năm 2013 (14 triệu đồng/tháng). Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài được thông tin, tuyên truyền và phổ biến về pháp luật, văn hoá, phong tục tập quán nước sở tại để hiểu và tuân thủ nghiêm các quy định, sớm hoà nhập với đời sống quốc gia đi lao động. Khi hết thời hạn lao động về nước luôn được quan tâm tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí, tham gia vào các phiên giao dịch việc làm và tìm kiếm công việc phù hợp. Ngoài ra, người lao động về nước đầu tư sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm cho mình và cho người khác luôn được thành phố tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích, được hỗ trợ vay vốn phát triển sản xuất kinh doanh, tạo việc làm từ Ngân hàng chính sách xã hội...
Về lĩnh vực văn hóa tích cực triển khai các hoạt động giới thiệu, quảng bá văn hóa của đất nước và thành phố; phát huy vai trò của cộng đồng NVNONN trong việc giới thiệu quảng bá về những danh lam thắng cảnh tiêu biểu, các sản phẩm du lịch đặc trưng của thành phố Hải Phòng... đến người dân nước sở tại.Quan tâm tạo điều kiện cho đại biểu NVNONN vào các diễn đàn, sự kiện kinh tế - chính trị, chương trình giao lưu văn hóa, nghệ thuật bằng hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến, có sự tham gia của các nghệ sĩ của thành phố và kiều bào..., tạo sự liên kết, gắn bó giữa các nhà văn hóa, khoa học, trí thức, nghệ nhân ở trong và ngoài nước, nhất là các Hội đồng hương NHPONN.
Những kết quả thực hiện trong thời gian vừa qua thể thể hiện sự chủ động, tích cực với những giải pháp thiết thực của thành phố Hải Phòng trong thực hiện các chính sách, pháp luật đối với NVNONN, những kết quả đó đã thu hút, động viên được sự quan tâm, hưởng ứng và tạo niềm tin của bà con người Hải Phòng ở nước ngoài, được các cơ quan Trung ương và địa phương đánh giá cao. Tuy nhiên cũng còn tồn tại một số hạn chế như việc thực hiện các chính sách, chủ trương đối với NVNONN đôi khi chưa được các cơ quan, tổ chức quan tâm đúng mức; công tác phối hợp triển khai chủ trương, chính sách chưa sâu sát, chặt chẽ và kịp thời. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện, kiểm tra đôn đốc, đánh giá, đối với các cấp, các ngành, các địa phương mặc dù đã được triển khai nhưng chưa quyết liệt. Công tác đánh giá, thống kê, nhận diện, phản ánh những bất cập trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến NVNONN chưa được triển khai thường xuyên, nghiêm túc.
Nhiệm vụ trong thời gian tới thành phố sẽ tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành, địa phương nghiên cứu, rà soát những bất cập trong chính sách đối với NVNONN để đề xuất Chính phủ, Bộ ngành Trung ương xem xét, bổ sung, hoàn thiện. Các sở, ngành, đơn vị liên quan trên cơ sở các cơ chế, chính sách của Nhà nước và thành phố tích cực phục vụ, giúp đỡ hỗ trợ, tạo môi trường thuận lợi cho bà con trong các hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh, các thủ tục xuất nhập cảnh, đi lại, cư trú, mua nhà ở và các vấn đề pháp lý khác khi về nước. Chú trọng công tác bảo hộ, giúp đỡ công dân Việt Nam và người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Nghiên cứu, tham mưu cho thành phố xem xét ban hành những cơ chế, chính sách nhằm thu hút mạnh mẽ các nguồn lực từ cộng đồng NVNONN, nhất là đội ngũ chuyên gia, trí thức, doanh nhân có uy tín. Tổ chức thực hiện tốt vai trò quản lý nhà nước của các cơ quan chuyên môn; chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan trong triển khai các chính sách pháp luật đối với NVNONN. Phối hợp chặt chẽ với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, Hội Liên lạc Việt kiều thành phố và một số tổ chức chính trị-xã hội trong triển khai công tác tập hợp, phát huy sức mạnh của cộng đồng NVNONN./.