Kể từ khi được đưa vào vận hành tuyến xe điện đầu tiên vào năm 2012, đến nay, hệ thống xe điện công cộng đã mang lại nhiều lợi ích cho thành phố Brest (Pháp), không chỉ trong giải quyết những vấn đề liên quan đến giao thông công cộng, mà còn đóng góp tạo vẻ đẹp đô thị, xây dựng văn hóa giao thông công cộng văn minh tại thành phố này.
Xe điện trong giao thông đô thị tại thành phố Brest. Nguồn ảnh: https://www.railpassion.fr/transports-urbains/011-15451-comment-le-tram-de-brest-a-redessine-la-ville/
Được khánh thành vào năm 2012, tính đến nay, tuyến xe điện đã chuyên chở trên 12 triệu người mỗi năm, khoảng 36.000 người mỗi ngày[1] tại thành phố Brest. Việc vận hành hệ thống xe buýt điện công cộng giúp thành phố Brest giảm tải mật độ và số lượng phương tiện cá nhân di chuyển trong nội đô thành phố, giảm thiểu lượng phát thải nhà kính từ phương tiện giao thông di chuyển trong nội đô, phù hợp với “Kế hoạch năng lượng và khí hậu vùng lãnh thổ” mà Chính phủ Pháp nói chung, thành phố Brest nói riêng, triển khai.
Xe điện trong hệ thống giao thông công cộng tại Brest (Pháp). Nguồn ảnh: https://actu.fr/bretagne/brest_29019/le-tramway-ne-circulera-pas-brest-21h-5h-3-6-juin-2019_24580814.html
“Kế hoạch năng lượng và khí hậu vùng lãnh thổ” là văn bản khung cho xây dựng và triển khai chính sách về năng lượng và môi trường của các địa phương tại Pháp, xây dựng dự án phát triển bền vững vùng với mục tiêu chống lại biến đổi khí hậu và sự thích ứng của các địa phương Pháp đối với biến đổi khí hậu. Với kế hoạch năng lượng và khí hậu lãnh thổ, các mục tiêu vận hành chiến lược được xác định nhằm thích ứng và chống lại biến đổi môi trường, phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, kiểm soát tiêu thụ năng lượng, nhất là trong sự nhất quán với các cam kết quốc tế của nước Pháp từ COP 21. “Kế hoạch năng lượng và khí hậu vùng lãnh thổ” là yêu cầu bắt buộc đối với các thành phố lớn của Pháp. Kế hoạch này tập trung vào 05 nguyên tắc chủ đạo:
- Cắt giảm khí thải nhà kính;
- Thích ứng với biến đổi khí hậu để giảm tác động của biến đổi khí hậu lên người dân và vùng lãnh thổ;
- Kiểm soát mức tiêu thụ năng lượng;
- Phát triển năng lượng tái tạo;
- Cải thiện chất lượng không khí[2].
Là một trong những thành phố cảng lớn nằm ở phía Tây của nước Pháp, tăng cường chất lượng hệ thống giao thông công cộng, trong đó có ứng dụng, vận hành, và phát triển hệ thống xe điện công cộng – với 11 trung tâm đa phương thức và các điểm kết nối giao thông công cộng tích hợp các loại hình phương tiện vận chuyển, nhằm giúp thành phố Brest cắt giảm ô nhiễm tiếng ồn do sử dụng các phương tiện giao thông gây ra và cắt giảm khí thải nhà kính, nhất là khí thải từ xe ô-tô cá nhân lưu chuyển trong thành phố.
Như đã nêu ở trên, hệ thống tuyến đường xe điện đầu tiên tại thành phố Brest được vận hành vào năm 2012. Mặc dù chưa nằm trong nhóm các thành phố có hệ thống xe điện tốt nhất ở Pháp, hệ thống xe điện công cộng tại thành phố Brest được vận hành hiệu quả, đóng góp tích cực vào triển khai các mục tiêu của thành phố Brest trong cắt giảm khí CO2, ô nhiễm tiếng ồn, và giảm lưu chuyển phương tiện ô-tô cá nhân. Tuyến đường xe điện tại thành phố Brest có chiều dài trên 14 km, với 28 bến, kết nối cảng Plozane đến Pontanezen, sau đó được chia làm hai nhánh, một nhánh đi đến cảng Gouesnou và một nhánh còn lại đi đến cảng Guipavas. Hệ thống tuyến xe điện này được đầu tư 383 triệu euro, với các nguồn vay, doanh thu vận hành, thanh toán vận tải, các khoản tài trợ từ Chính phủ Pháp, Hội đồng vùng Finistere, vùng Brittany, và từ Liên minh châu Âu[3]. Trong quá trình sử dụng hệ thống tuyến đường xe điện, người dân tại thành phố Brest mua vé giấy/sử dụng thẻ thông minh (KorriGo card).
Tuyến xe điện thứ hai với chiều dài 5.3 km và 11 trạm sẽ kết nối với tuyến xe điện thứ nhất tại Brest. Nguồn ảnh: https://www.railwaypro.com/wp/systra-wins-contract-for-the-second-tram-line-in-brest/
Tiếp nối thành công từ vận hành hệ thống tuyến đường xe điện công cộng nêu trên, thành phố Brest đã triển khai xây dựng và lấy ý kiến người dân đối với việc phát triển một tuyến đường xe điện mới với chiều dài dự kiến 5.3 km và 11 trạm, với dự tính kinh phí xây dựng khoảng tầm 125 triệu – 150 triệu euro[4]. Bên cạnh phát triển tuyến đường xe điện công cộng số hai, thành phố Brest triển khai xây dựng đường xe buýt điện nhanh để phục vụ cho việc kết nối thuận lợi, kiểm soát năng lượng trong giao thông vận tải, tạo thêm điểm nhấn cho hệ thống vận tải đa phương thức trên địa bàn thành phố, hướng tới các phương thức vận chuyển chạy bằng điện, thân thiện với môi trường.
Mô hình vận hành xe điện trong giao thông công cộng nội đô của thành phố Brest là một mô hình có thể học hỏi đối với nhiều thành phố đô thị đang trong quá trình phát triển tại các nước đang phát triển, trong đó có thành phố Hải Phòng tại Việt Nam. Lợi ích của vận hành xe điện trong giao thông công cộng nội đô là không thể phủ nhận, bởi nó đã được chứng minh bởi thành công của thành phố Brest nói riêng, và nhiều thành phố phát triển khác nói riêng (như hệ thống xe điện nội đô tại thành phố Paris, Tours, Toulouse của Pháp, Vienne của Áo,…). Thực tế phát triển hệ thống xe điện công cộng tại Brest và các thành phố lớn cho thấy, để vận hành hiệu quả hệ thống xe điện công cộng trong giao thông nội đô, nhiều yếu tố cần được giải quyết tốt, một trong đó là quy hoạch không gian đô thị và vấn đề ngập lụt/ngập nước khi mưa (hay sau mưa) tại đô thị (bởi vì đường phố nếu bị ngập nước thì ảnh hưởng đến việc vận hành của xe điện). Nói cách khác, giải quyết tốt vấn đề quy hoạch không gian đô thị và ngập lụt/ngập nước khi mưa (hay sau mưa) tại đô thị, các thành phố đô thị mới nổi tại quốc gia đang phát triển có thể xem xét hướng tới khuyến khích phát triển các phương tiện giao thông công cộng chạy bằng điện trong quy hoạch phát triển đô thị thành phố mình, đóng góp hiệu quả vào cải thiện chất lượng không khí đô thị, tăng tính hiện đại, văn minh, hấp dẫn về cảnh quan đô thị, và tăng cường chất lượng sống đô thị./.
[1] https://www.systra.com/en/systra-makes-comeback-in-brest-with-a-tramway-and-an-electric-bus-project/
[2] https://www.coeurdeshautsdefrance.fr/pages/amenagement-du-territoire/plan-climat-air-energie-1.html