Trong bối cảnh toàn cầu hóa và xu thế chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ, thành phố Hải Phòng đang đứng trước những cơ hội lớn để bứt phá, trở thành một trung tâm kinh tế biển hàng đầu khu vực. Một trong những động lực quan trọng cho hành trình này chính là mối quan hệ hợp tác đang dần hình thành giữa thành phố và các đối tác tại Vương quốc Bỉ, đặc biệt là sự kết nối với Hội trí thức Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg (ViLaB).
Khởi nguồn từ tầm nhìn chiến lược
Mối nhân duyên hợp tác bắt đầu được thắt chặt sau chuyến thăm và làm việc của đoàn công tác thành phố Hải Phòng, do Bí thư Thành ủy Lê Tiến Châu dẫn đầu, tại Brussels (Bỉ) vào tháng 12/2025. Tại đây, những định hướng phát triển của Hải Phòng đã tìm thấy sự đồng điệu với thế mạnh công nghệ và mạng lưới chuyên gia của ViLaB. Với sự bảo trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Bỉ, chương trình hợp tác đã được đề xuất, tập trung vào ba trụ cột cốt lõi: Đô thị thông minh, Cảng xanh và Y học hạt nhân.
Tầm nhìn đến năm 2050 của Hải Phòng là trở thành thành phố cảng công nghiệp hiện đại, thông minh, sinh thái và là trung tâm quốc tế về đào tạo, nghiên cứu khoa học công nghệ biển. Những đề xuất từ ViLaB không chỉ tương thích mà còn hứa hẹn trở thành "cú hích" để hiện thực hóa các mục tiêu trong Quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030.
Đô thị thông minh: Quản trị dựa trên dữ liệu
Một trong những ưu tiên hàng đầu mà Hải Phòng hướng tới là xây dựng nền tảng đô thị thông minh lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. ViLaB, với mạng lưới chuyên gia giàu kinh nghiệm tại các đô thị hàng đầu châu Âu như Antwerp và Rotterdam, đã đề xuất hỗ trợ thành phố xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị và cảng (Port-City Data Platform).
Mô hình này không chỉ dừng lại ở việc số hóa mà còn hướng tới xây dựng "Bản sao số" (Digital Twin) của thành phố, ứng dụng AI và IoT để điều phối giao thông, giám sát môi trường và quản lý hạ tầng ngầm một cách hiệu quả. Các cơ quan chức năng của Hải Phòng, như Sở Khoa học và Công nghệ hay Sở Xây dựng, đều đánh giá cao tính thực tiễn của đề xuất này, coi đây là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và chất lượng dịch vụ công. Thậm chí, khu vực dọc hai bờ sông Cấm đã được gợi ý làm địa bàn triển khai thí điểm các giải pháp thông minh này.
Cảng xanh: Lộ trình hướng tới Net-Zero
Là một thành phố cảng, Hải Phòng đang chịu áp lực lớn trong việc giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của EU và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Tiềm năng hợp tác với Bỉ trong lĩnh vực Cảng xanh mở ra hướng đi đầy triển vọng thông qua dự án Hệ thống điện bờ (Shore Power).
Dự án này nhằm mục tiêu cung cấp điện sạch từ lưới quốc gia cho các tàu neo đậu, thay vì để tàu chạy động cơ diesel gây ô nhiễm. Việc triển khai thí điểm tại bến số 3-4 Cảng Lạch Huyện được kỳ vọng sẽ giảm tới 70% lượng khí thải CO2 tại cảng, giúp Hải Phòng sớm đạt mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các bến cảng. Thông qua công ty PortoNova (do các thành viên ViLaB sáng lập), thành phố có cơ hội tiếp cận không chỉ công nghệ tiên tiến mà còn cả nguồn tài chính ưu đãi từ các quỹ xanh của châu Âu.
Y học hạt nhân: Nâng tầm y tế khu vực
Lĩnh vực thứ ba, đầy tính nhân văn và cấp thiết, là hợp tác phát triển Y học hạt nhân tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp. Với nhu cầu tầm soát và điều trị ung thư ngày càng tăng cao, Hải Phòng đang khao khát tiếp cận các công nghệ hiện đại như chẩn đoán hình ảnh PET/CT và các liệu pháp đồng vị phóng xạ mới.
ViLaB đã đề xuất làm cầu nối đưa các công nghệ từ SCK CEN (trung tâm nghiên cứu hạt nhân hàng đầu thế giới của Bỉ) về Hải Phòng, hỗ trợ đào tạo nhân lực chuyên sâu và xây dựng chuỗi cung ứng đồng vị phóng xạ bền vững. Mục tiêu là xây dựng một trung tâm y tế chất lượng cao, ngang tầm khu vực, giúp giảm tải cho các bệnh viện tuyến trung ương và mang lại cơ hội sống cho hàng ngàn bệnh nhân.
Cơ hội từ nguồn lực tri thức kiều bào
Điểm đặc biệt trong mối quan hệ này chính là vai trò của Hội trí thức Việt Nam tại Bỉ. Đây không chỉ là tổ chức thiện nguyện mà còn là một "kho tàng" tri thức với những chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực hạ tầng số, AI, năng lượng xanh và y sinh học. Những cái tên như Tiến sĩ Nguyễn Thành Long (chuyên gia IoT/M2M), Tiến sĩ Phùng Quốc Trí (chuyên gia năng lượng hạt nhân) hay Thạc sĩ Võ Trí Dũng (PortoNova) là minh chứng cho trình độ chuyên môn cao và tâm huyết hướng về quê hương của cộng đồng trí thức tại đây.
Hợp tác với ViLaB giúp Hải Phòng tránh được tình trạng "đầu tư manh mún" hay phụ thuộc vào một nhà cung cấp đơn lẻ, nhờ vào khả năng tư vấn chiến lược độc lập và phản biện khoa học của các chuyên gia. Bên cạnh đó, việc kết nối với các đối tác châu Âu thông qua ViLaB còn mở rộng cánh cửa cho thành phố trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyển giao công nghệ lõi.
Lộ trình và triển vọng tương lai
Để hiện thực hóa những tiềm năng này, một lộ trình hợp tác từ 1 đến 5 năm đã được phác thảo, bắt đầu bằng việc ký kết Biên bản ghi nhớ (MoU) và thành lập tổ công tác chung. Giai đoạn đầu sẽ tập trung vào việc khảo sát, trao đổi chuyên gia và xây dựng các dự án thí điểm.
Mặc dù vẫn còn những nội dung cần làm rõ về phương thức phối hợp và nguồn lực thực hiện, nhưng tinh thần chủ động từ cả hai phía là rất rõ rệt. Các sở, ngành của Hải Phòng đang tích cực nghiên cứu để đưa các nội dung hợp tác này tích hợp vào các đề án phát triển của thành phố.
Sự kết hợp giữa khát vọng vươn tầm của thành phố Hải Phòng và năng lực trí tuệ của Hội trí thức Việt Nam tại Bỉ đang tạo nên một cộng hưởng mạnh mẽ. Đây không chỉ là sự hợp tác kinh tế - kỹ thuật thuần túy, mà còn là biểu hiện sinh động của chính sách thu hút nhân tài kiều bào đóng góp xây dựng đất nước. Với những bước đi bài bản và quyết tâm chính trị cao, mối quan hệ hợp tác này chắc chắn sẽ góp phần đưa Hải Phòng trở thành một "thành phố cảng đáng sống tầm cỡ thế giới" như mục tiêu đã đề ra.