“Người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) là một bộ phận không thể tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam, là nhân tố quan trọng góp phần tăng cường quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa nước ta với các nước”. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) hiện đã trở thành một cộng đồng lớn mạnh, có địa vị xã hội và vai trò tích cực ở các nước sở tại. Theo thống kê của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao), từ 4,5 triệu người ở 109 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2015, đến nay cộng đồng NVNONN có khoảng 5,3 triệu người sinh sống, làm việc trên 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 80% là ở các nước phát triển.
Cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài rất đa dạng về thành phần xã hội, nghề nghiệp, tôn giáo và trình độ; có sự năng động, sáng tạo, hòa nhập tốt với nước sở tại; tiềm lực kinh tế khá mạnh, được coi là thành đạt trên lĩnh vực làm ăn kinh doanh ở một số nước như Mỹ, Đức, Úc, Canada…Phần lớn bà con vẫn giữ liên lạc với thân nhân, góp phần hiệu quả trong việc nâng cao đời sống cho thân nhân trong nước thông qua kiều hối. Đa số cộng đồng bà con người Hải Phòng ở nước ngoài đều muốn được yên ổn để sinh sống, làm ăn, hòa nhập vào xã hội sở tại, giữ liên hệ với quê hương.
Trong những năm qua, cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài tiếp tục tăng về số lượng, mục đích định cư và địa bàn cư trú. Năm 2010, thành phố Hải Phòng đã tiến hành khảo sát số lượng kiều bào Hải Phòng ở nước ngoài, con số chính thức là 7783 người đang sinh sống, lao động, học tập trên 36 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cụ thể ở Hàn Quốc có khoảng 2473 người Hải Phòng, Đài Loan là 1021 người, Canada là 875, Hồng Kông là 530…Con số này đến nay đã có những biến động rất lớn, tuy nhiên chưa có được con số thông kê chính xác. Trong thời gian tới, Sở Ngoại vụ triển khai Đề án khảo sát về tình hình người Hải Phòng định cư ở nước ngoài nhằm phục vụ cho công tác quản lý, hoạch định chính sách của địa phương về công tác về NVNONN, nâng cao hiệu quả công tác bảo hộ công dân của thành phố.
Mặt tích cực, thuận lợi
Cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài ngày càng ổn định, hòa nhập vào xã hội sở tại, có tiềm lực đáng kể về kinh tế và hết sức năng động. Số lượng kiều bào mưu sinh bằng lao động phổ thông giảm nhiều so với các thập kỷ trước. Một số trí thức kiều bào là người Hải Phòng trên lĩnh vực giáo dục, thiên văn như Giáo sư Hà Tôn Vinh, Giáo sư Nguyễn Quang Riệu…Các doanh nhân lớn là người Hải Phòng như ông Phạm Minh Nam, ông Nguyễn Tài Phương, ông Đào Quang Trịnh… là những doanh nhân thành đạt ở nước ngoài, trở về đầu tư sản xuất kinh doanh tại địa phương đã góp phần tích cực trong công cuộc xây dựng và phát triển thành phố.
Nhiều tổ chức, Hội mới được thành lập, giúp gắn kết cộng động người Hải Phòng đang sinh sống, học tập ở nước ngoài như Hội đồng hương Hải Phòng tại Vương quốc Anh, Hội đồng hương Hải Phòng tại San Francisco (Hoa Kỳ), Hội đồng hương thành phố Hoa Phượng đỏ - Hải Phòng tại Mátxcơva(LB Nga), Hội người Hải Phòng ở CHLB Đức…
Hầu hết bà con kiều bào Hải Phòng đều mang trong mình tinh thần tự tôn dân tộc, hướng về cội nguồn và tích cực tham gia các hoạt động xã hội, nhân đạo từ thiện, có thể thông qua các tổ chức Hội hoặc cá nhân trực tiếp triển khai. Các chương trình này đã mang lại giá trị vật chất và tinh thần không nhỏ đối với những mảnh đời khó khăn trên địa bàn thành phố, góp phần cải thiện đời sống cho người dân.
Khó khăn, thách thức:
Trong quá trình phát triển, hội nhập, khủng hoảng kinh tế và biến động chính trị, cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài đang phải đối mặt với nhiều thách thức: nạn thất nghiệp, chính sách nhập cư bị siết chặt, địa vị pháp lý ngày càng suy giảm, thủ tục cư trú chặt chẽ hơn, hoạt động làm ăn kinh doanh bị giới hạn phạm vi, địa bàn...
Tình trạng phụ nữ lấy chồng nước ngoài, đi lao động qua môi giới lậu gia tăng. Một số vụ cô dâu bị ngược đãi, sát hại do hầu hết các cô dâu Hải Phòng đều xuất thân từ nông thôn, trình độ học vấn thấp, sống phụ thuộc vào gia đình nhà chồng; hôn nhân chủ yếu thông qua môi giới; bất đồng ngôn ngữ, phong tục tập quán.
Tội phạm người Hải Phòng ở nước ngoài trong những năm gần đây cũng có nhiều chuyển biến phức tạp chủ yếu là trộm cắp, trồng cần sa, nhập cảnh trái phép… gây ảnh hưởng không nhỏ đến hình ảnh cộng đồng Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng ở nước sở tại.
Các Hội người Hải Phòng truyền thống chậm đổi mới về phương thức hoạt động, chưa thu hút được nhiều lớp trẻ tham gia. Hội viên hầu hết là những người lớn tuổi, các hoạt động chủ yếu là tổ chức liên hoan kỷ niệm các ngày lễ lớn. Việc duy trì các hoạt động văn hóa cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa Việt, Tiếng Việt chưa được thường xuyên. Chưa có sự gắn kết giữa thế hệ trẻ của thành phố và thế hệ trẻ ở nước ngoài, do đó chưa tạo động lực thúc đẩy cho các bạn trẻ trở về quê hương.
Kết quả công tác về NVNONN của thành phố Hải Phòng trong những năm qua.
Tại Hải Phòng, nhiều chính sách của thành phố đối với kiều bào được phản ánh qua các văn bản quan trọng như Chỉ thị số 40-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy, Kế hoạch số 5025/KH-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố, Chỉ thị số 01-CT/TU ngày 10/11/2015 của Ban Thường vụ Thành ủy về việc triển khai đẩy mạnh công tác về NVNONN trong tình hình mới.... thể hiện sự quan tâm của lãnh đạo thành phố trong việc tập trung chỉ đạo các cơ quan, địa phương của thành phố tạo thuận lợi cho bà con kiều bào khi về thăm gia đình, đầu tư làm ăn và tham gia đóng góp vào các hoạt động từ thiện, nhân đạo góp phần tích cực trong công tác phát triển kinh tế và an sinh xã hội của thành phố.
Thành phố đã triển khai đồng loạt các hoạt động cụ thể như kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác về người Việt Nam ở nước ngoài, tổ chức Hội nghị Gặp mặt kiều bào và thân nhân đầu Xuân hàng năm; tổ chức trao tặng hàng nghìn ấn phẩm, tài liệu như sách “Kỷ yếu kiều bào tiêu biểu”, 100 Bộ đĩa CD dạy tiếng Việt cho bà con kiều bào, tuyên truyền về chủ quyền biển đảo, cẩm nang đối ngoại.
Thành phố luôn quan tâm, hỗ trợ Hội liên lạc Việt kiều Hải Phòng hoạt động hiệu quả, hiện Hội có 12 Chi hội, 01 Trung tâm phát triển cộng đồng và 01 câu lạc bộ doanh nhân; tích cực tạo điều kiện cho 13 Hội đồng hương người Hải Phòng tại nước ngoài triển khai các hoạt động hướng về quê hương; tuyên truyền, tổ chức kỷ niệm, quyên góp từ thiện nhân đạo (tổng giá trị từ thiện của bà con từ năm 2016 đến nay khoảng trên 2 tỷ đồng), đồng thời thu hút nguồn lực trí thức kiều bào tham gia xây dựng đất nước, quê hương. Hải Phòng hiện có 02 doanh nghiệp có vốn đầu tư FDI và 17 doanh nghiệp thành lập theo Luật doanh nghiệp do kiều bào đứng tên đăng ký kinh doanh.
Số lượng kiều hối gửi về thành phố tăng trung bình 10-15%/năm, đóng góp quan trọng vào việc ổn định cán cân thanh toán phát triển kinh tế hộ gia đình, góp vốn vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh, tái đầu tư. Riêng năm 2020 do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, số kiều hối có giảm đi rõ rệt. Bảng số liệu chi tiết về kiều hối chuyển về Hải Phòng qua các năm như sau:
Đơn vị: triệu USD
Năm | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2015-2020 |
Giá trị kiều hối | 217 | 238 | 226 | 287 | 409 | 176 | 1,553 |
(Nguồn: Sở Ngoại vụ thành phố Hải Phòng và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh Hải Phòng)
Bên cạnh các kết quả đạt được, công tác về người Việt Nam ở nước ngoài còn một số hạn chế như: chưa khai thác một cách triệt để tiềm năng của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài vào hoạt động thu hút đầu tư, triển khai dự án sản xuất kinh doanh, vận động nguồn lực trí thức khoa học trình độ cao, công nghệ từ kiều bào. Số lượng kiều hối gửi về chưa sử dụng hiệu quả, hầu hết được sử dụng vào mục đích tiêu dùng, gửi tiết kiệm trong khi phần dành cho đầu tư sản xuất – kinh doanh chưa nhiều. Các hoạt động vận động, thu hút kiều bào chưa đều, thường xuyên và đổi mới phương thức phù hợp.
Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác người Việt Nam ở nước ngoài của thành phố trong thời gian tới.
Công tác lãnh đạo chỉ đạo
- Các Sở, ngành tích cực bám sát các chỉ đạo của Ban Thường vụ Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố về việc đẩy mạnh công tác đối với NVNONN, chỉ đạo các đơn vị chuyên trách về công tác về NVNONN triển khai sâu rộng, hiệu quả, đa dạng các nhiệm vụ.
Công tác thông tin - tuyên truyền
- Đổi mới và nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, thông tin kinh tế - văn hóa - xã hội của đất nước và thành phố đến kiều bào và thân nhân. Tập trung vào các hoạt động trọng tâm: bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc, quảng bá về thành phố, vận động đầu tư, phục vụ xúc tiến thương mại, phát triển văn hóa - du lịch, giáo dục – đào tạo, bảo vệ môi trường, thiên nhiên...
- Đa dạng hóa các hình thức thông tin, tuyên truyền (tổ chức hội nghị, hội thảo, tập huấn, tổ chức sự kiện giao lưu văn hóa, văn nghệ…).
- Tích cực kết nối, phối hợp với các cơ quan đại diện ngoại giao, các cơ quan Trung ương, các tổ chức người Hải Phòng ở nước ngoài, tăng cường nội dung hoạt động thông tin hai chiều giữa trong nước và nước ngoài, nơi có tập trung bà con người Hải Phòng sinh sống.
Công tác thực hiện các chế độ, chính sách đối với NVNONN
Chỉ đạo các Sở, ngành, đơn vị thực hiện toàn diện, nghiêm túc các chế độ, chính sách có liên quan đến NVNONN; đặc biệt là các thủ tục hành chính về nhà ở, quốc tịch, tạm trú, xuất nhập cảnh cần thực hiện theo đúng quy trình, thủ tục nhằm hạn chế tối đa việc khiếu kiện của bà con.
Công tác vận động cộng đồng NVNONN
- Xây dựng các chương trình vận động người Hải Phòng ở ngoài nước, kết hợp với các chuyến công tác của các đoàn cán bộ của thành phố; tăng cường gặp gỡ, khuyến khích, động viên với các tổ chức, cá nhân kiều bào có nhiều cống hiến cho công tác NVNONN của thành phố, đồng thời tìm hiểu, giải quyết các đề xuất của NVNONN liên quan đến thủ tục hành chính, đầu tư, kinh doanh tại thành phố.
- Tích cực thực hiện việc khuyến khích, hỗ trợ việc dạy tiếng Việt cho con em người Hải Phòng ở nước ngoài; hỗ trợ các ấn phẩm, tài liệu bằng tiếng Việt giới thiệu về thành tựu phát triển kinh tế xã hội thành phố, các danh lam thắng cảnh và sự thay đổi diện mạo của thành phố để bà con trưng bày tại các sự kiện lớn do cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài tổ chức.
- Tiếp tục theo dõi, hỗ trợ các hội đồng hương Hải Phòng ở nước ngoài, giúp đỡ về phương pháp tổ chức, vận động, tăng cường sự đoàn kết, hòa hợp trên cơ sở vì sự gắn bó với cội nguồn, quê hương, đất nước…
- Thông qua mối quan hệ của kiều bào và thân nhân, tích cực tìm kiếm vận động các nhà đầu tư, các tri thức, doanh nhân kiều bào về tham gia các hoạt động kinh tế, giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học với các cơ quan thành phố.
Công tác xây dựng nguồn nhân lực
Bố trí cán bộ có chuyên môn, nghiệp vụ, tâm huyết làm công tác đối với NVNONN; đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng hoạt động của bộ phận chuyên trách về công tác NVNONN thành phố.
Công tác thi đua khen thưởng
Kịp thời có các hình thức động viên, khen thưởng các tập thể, cá nhân là người Hải Phòng ở nước ngoài có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và phát triển thành phố, công tác nhân đạo từ thiện và có vai trò tích cực trong việc kết nối cộng động người Hải Phòng ở nước ngoài ở nước sở tại cũng như đối với thành phố.
Hỗ trợ, giúp đỡ Hội Liên lạc Việt kiều Hải Phòng nâng cao chất lượng hoạt động
Các Sở: Ngoại vụ, Nội vụ phối hợp với các cơ quan của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố chủ động, tích cực hỗ trợ cho Hội về việc nâng cao chất lượng, tổ chức bộ máy, bổ sung cán bộ lãnh đạo kế cận; tổ chức các hình thức hoạt động phù hợp, nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của Hội.
Công tác bảo hộ công dân
Phối hợp chặt chẽ với Đại sứ quán, cơ quan Tổng Lãnh sự Việt Nam ở các nước, Hội người Hải Phòng tại địa phương để kịp thời nắm bắt thông tin, hỗ trợ và giải quyết hiệu quả, kịp thời công tác bảo hộ công dân Hải Phòng tại các nước.
Để duy trì những kết quả đã đạt được cũng như thực hiện các giải pháp trong thời gian tới đòi hỏi sự tham gia tích cực, thực chất và nghiêm túc của các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị xã hội nhằm đẩy mạnh có hiệu quả công tác về người Việt Nam ở nước ngoài của thành phố./.