Trong giai đoạn 20 năm qua, cộng đồng NVNONN đã có tiềm lực kinh tế nhất định, nhiều trí thức có trình độ học vấn và chuyên môn cao; một số người giữ vị trí quan trọng trong các cơ quan, cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các công ty và tổ chức quốc tế, có khả năng tạo dựng quan hệ với các cơ sở kinh tế, khoa học ở nước sở tại. Các Hội đoàn của người Việt cũng được hình thành, phát triển và quy tụ, tập hợp được đông đảo sự tham gia của cộng đồng kiều bào.
Sau mười năm thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về chính sách và công tác đối với NVNONN, tình hình cộng đồng NVNONN đã có nhiều thay đổi mạnh mẽ theo hướng ngày càng gắn bó với quê hướng, đất nước. Trước tình hình mới đòi hỏi phải tạo bước chuyển mạnh mẽ hơn nữa trong công tác này nhằm xây dựng, củng cố cộng đồng NVNONN phát triển ổn định và hội nhập tốt với xã hội sở tại, bảo hộ lợi ích chính đáng của đồng bào, động viên và hỗ trợ đồng bào giữ gìn bản sắc văn hóa và truyền thống dân tộc, khuyến khích sự tham gia đóng góp của kiều bào cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; tạo sự nhận thức, tư duy mới về cộng đồng NVNONN và công tác vận động cộng đồng, ngày 26/3/2004, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 36-NQ/TW về công tác đối với NVNONN. Nghị quyết số 36 được ban hành trở thành một dấu mốc quan trọng về tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc, giúp phát huy, thu hút nguồn lực kiều bào cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, là cơ sở để triển khai đồng bộ công tác đối với NVNONN từ Trung ương tới địa phương.
Giai đoạn kể từ thời điểm Nghị quyết số 36 được ban hành cho đến nay, tình hình cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài (NHPONN) cũng đã có nhiều thay đổi với sự gia tăng và phát triển vượt trội cả về tiềm lực kinh tế, vị thế, có tầm ảnh hưởng ở quốc gia sở tại; năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm và có nhiều hoạt động xây dựng, phát triển khối đại đoàn kết dân tộc, cùng hướng về xây dựng, phát triển quê hương, đất nước.
Tại thành phố Hải Phòng, sau khi Nghị quyết số 36 được ban hành, Chương trình hành động của Thủ tướng Chính phủ về công tác NVNONN; thành phố đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo triển khai Nghị quyết như Chỉ thị số 40-CT/TU ngày 25/7/2005 của Ban Thường vụ Thành ủy về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động của Chình phủ về công tác đối với NVNONN. Kế hoạch số 5025/KH-UBND ngày 16/9/2005 của Ủy ban nhân dân thành phố (UBND TP) thực hiện Chỉ thị 40-CT/TU của Ban Thường vụ Thành uỷ Hải Phòng. Chỉ thị số 33/CT-UBND ngày 30/12/2008 của UBND TP về việc tiếp tục đẩy mạnh công tác đối với NVNONN. Chỉ thị số 01-CT/TU ngày 10/11/2015 của Ban Thường vụ Thành ủy về triển khai Chỉ thị số 45-CT/TW ngày 19/5/2015 của Bộ Chính trị tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị. Kế hoạch số 2701/KH-UBND ngày 16/11/2016 của UBND TP về việc thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/CP về Chương trình hành động của Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về công tác đối với NVNONN giai đoạn 2016-2020. Kế hoạch số 105/KH-UBND ngày 19/4/2022 UBND TP thực hiện Nghị quyết số 169/NQ-CP ngày 31/12/2021của Chính phủ về việc ban hành Chương trình hành động tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, Chỉ thị số 45-CT/TW và Kết luận số 12-KL/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với NVNONN giai đoạn 2021-2026. Triển khai Đề án khảo sát về người Hải Phòng định cư ở nước ngoài và hộ gia đình trên địa bàn thành phố năm 2010, 2021. Triển khai Đề tài nghiên cứu khoa học cấp thành phố “Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp phát huy nguồn lực của người Hải Phòng ở nước ngoài” năm 2022. Các Quyết định của UBND TP về công tác chỉ đạo triển khai trong đó có đối tượng là NHPONN như: số 2962/2016-QĐ/UBND ngày 28/11/2016 của UBNDTP Quy định về công tác thi đua, khen thưởng tại thành phố Hải Phòng; số 20/2019/QĐ-UBND ngày 19/6/2019 của UBND TP ban hành Quy định về công tác thi đua, khen thưởng tại thành phố Hải Phòng; số 21/2022/QĐ-UBND ngày 26/4/2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định về công tác thi đua, khen thưởng tại thành phố Hải Phòng ban hành kèm theo Quyết định số 20/2019/QĐ-UBND ngày 19/6/2019.
Tổ chức bộ máy tham mưu, giúp Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố cũng dần được củng cố, hoàn thiện. Tháng 12/2004, Sở Ngoại vụ được thành lập trên cơ sở Ban Ngoại vụ cũ, theo đó, Sở được giao nhiệm vụ làm đầu mối giúp UBND TP thực hiện công tác quản lý nhà nước về NVNONN tập trung vào ba nội dung chính: (1) Tham mưu cho UBND TP về công tác NVNONN, chủ trì tổ chức thực hiện chính sách, kế hoạch và chương trình đối với NVNONN tại thành phố; (2) Tổ chức thông tin, tuyên truyền về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác NVNONN; vận động, hướng dẫn và hỗ trợ NHPONN và thân nhân trong làm việc, đầu tư kinh doanh, sinh sống và học tập tại thành phố; (3) Định kỳ tổng kết, thống kê lượng NHPONN, đánh giá và đề xuất kiến nghị thành phố giải quyết các vấn đề liên quan đến NHPONN, tham mưu UBND TP báo cáo Bộ Ngoại giao theo quy định.
Hội Liên lạc Việt kiều thành phố Hải Phòng là hội hoạt động theo hình thức Hội tự nguyện của công dân Hải Phòng có thân nhân là người Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài, được UBND TP cho phép thành lập từ năm 1989. Đến nay, Hội đã phát triển với gần 900 hội viên thuộc 14 Chi hội, trong đó có 03 Chi hội cấp quận, huyện và 11 chi hội theo khu vực. Hội thành lập Câu Lạc bộ Thơ – Văn, Câu Lạc bộ Doanh nhân Việt kiều, Trung tâm phát triển cộng đồng. Ngoài ra, một số kiều bào tiêu biểu cũng tham gia giữ chức Phó Chủ tịch danh dự và ủy viên Ban Chấp hành Hội. Hội đóng vai trò là tổ chức kết nối giữa thân nhân kiều bào, cộng đồng NHPONN với các cơ quan, đoàn thể và tổ chức trong nước và tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế xã hội, nhân đạo từ thiện tại thành phố. Là địa chỉ tin cậy và gần gũi để kiều bào khi trở về thành phố có thể gặp gỡ, tiếp xúc, chia sẻ những tâm tư, nguyện vọng và đề xuất những vấn đề có liên quan đến chủ trương, chính sách, công tác thực thi pháp luật..., bà con không có những rào cản hoặc e ngại như khi đến các cơ quan quản lý nhà nước. Đồng thời, Hội cũng là tổ chức thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại cho kiều bào và thân nhân về các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước cũng như tình hình phát triển kinh tế xã hội của thành phố.
Các nhiệm vụ cụ thể hoá đường lối, chủ trương chính sách thực hiện Nghị quyết số 36 cũng được thành phố chỉ đạo triển khai một cách toàn diện, hiệu quả. Về công tác đại đoàn kết, vận động người Việt Nam ở nước ngoài hướng về quê hương, thành phố luôn tạo điều kiện để NHPONN tham gia đóng góp ý kiến vào những vấn đề quan trọng của đất nước, như góp ý vào các văn kiện Đại hội Đảng, các dự thảo luật, các chính sách lớn….Đồng thời, các hoạt động thường niên như Gặp mặt kiều bào và thân nhân dịp Tết nguyên đán hàng năm, hội nghị thông tin tuyên truyền tình hình biển đảo, tiếp xúc và giao lưu với các tổ chức Hội đoàn người Hải Phòng, hoạt động về nguồn…thường xuyên được đổi mới và thu hút đông đảo kiều bào tham gia. Trong 20 năm qua, công tác phối hợp với các cơ quan của Bộ Ngoại giao về bảo hộ công dân cũng luôn được chú trọng. Công tác gìn giữ tiếng Việt, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thành phố phối hợp các cơ quan trong nước đã hỗ trợ sách giáo khoa, tài liệu dạy và học tiếng Việt cho cộng đồng NHPONN; cử các đoàn văn nghệ trong nước đi biểu diễn phục vụ kiều bào...thành phố cũng đã làm tốt công tác thi đua khen thưởng, trong đó có cho 41 tập thể; 62 cá nhân đã có thành tích trong công tác NVNONN. Tổng lượng kiều hối giai đoạn 2004-2024 đạt trên 4,1 tỷ USD và đã có sự dịch chuyển từ tiêu dùng, hỗ trợ gia đình sang đầu tư, kinh doanh trong nước.
Về công tác từ thiện – nhân đạo từ nguồn đóng góp của NHPONN trong 20 năm đạt trên 15 tỷ đồng, mang lại giá trị vật chất và tinh thần không nhỏ đối với những người có khó khăn trên địa bàn thành phố. Các hoạt động thiện nguyện được NHPONN hưởng ứng như hỗ trợ xây dựng trường học, trạm thủy lợi ở nhiều địa phương; cung cấp thuốc và các trang thiết bị y tế cho một số bệnh viện lớn và trạm y tế xã; triển khai dự án hỗ trợ cựu chiến binh, trẻ em khuyết tật, có hoàn cảnh khó khăn như cấp học bổng, phẫu thuật, giúp đỡ các nạn nhân chất độc màu da cam, chương trình xây nhà tình nghĩa… . và các chương trình từ thiện do thành phố tổ chức như “Ngày vì người nghèo”, “Trái tim cho em” , “Cho em màu hoa phượng” ,“Mãi cho em mùa xuân”, “Nối vòng tay lớn” “Quỹ vì người nghèo” của thành phố….Đặc biệt, trong thời kỳ đầu của dịch bệnh Covid-19, khi vật tư y tế phòng chống dịch khan hiếm ở hầu hết các nước, cộng đồng NHPONN ở nhiều địa bàn đã đóng góp và gửi tặng nhiều khẩu trang, thiết bị y tế cho chính quyền địa phương tại các nước, để lại ấn tượng tốt của quốc gia sở tại đối với con người và đất nước Việt Nam.
Sau 20 năm triển khai, Nghị quyết số 36 vẫn còn nguyên ý nghĩa và giá trị, thể hiện tầm nhìn của Đảng về công tác về người Việt Nam ở nước ngoài, là kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng, Nhà nước và xã hội trong triển khai công tác đối với cộng đồng NVNONN. Trong thời gian tới, thành phố tiếp tục tập trung một số định hướng cụ thể trong đó tiếp tục nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị về tầm quan trọng của công tác NVNONN; phát huy mạnh mẽ vai trò của các lực lượng xã hội, tạo sức mạnh cộng đồng, tạo sự gắn kết hoạt động giữa trong và ngoài nước; tranh thủ sự phối hợp, giúp đỡ của các cơ quan Trung ương, cơ quan trong và ngoài nước, các tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế với công tác NVNONN. Duy trì kết nối với các kiều bào tiêu biểu, đồng thời tìm kiếm các nhân tố mới có tầm ảnh hưởng trong cộng đồng để xây dựng lực lượng nòng cốt; tiếp tục thực hiện hiệu quả công tác bảo hộ công dân của thành phố; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn, giáo dục cho lực lượng lao động, du học sinh về ý thức tuân thủ pháp luật và hội nhập thuận lợi vào xã hội sở tại; ngăn chặn hiệu quả nạn di cư bất hợp pháp; đẩy lùi tình trạng người dân thành phố vi phạm pháp luật ở nước sở tại; tiếp tục xây dựng các chương trình, kế hoạch và triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tăng cường thu hút nguồn lực của NVNONN cho sự phát triển của thành phố. Đổi mới, đa dạng hóa các hình thức, linh hoạt trong triển khai vận động NVNONN, nhất là thế hệ trẻ, trở thành cầu nối trong phát triển quan hệ hợp tác của thành phố với các địa phương sở tại. Thực thi hiệu quả các chính sách pháp luật về đi lại, cư trú, bất động sản, đất đai theo hướng tạo điều kiện để kiều bào trở về đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Giải quyết các nhu cầu chính đáng của bà con phù hợp với quy định pháp luật Việt Nam và tình hình thực tiễn của địa phương; quan tâm, duy trì và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam và ngôn ngữ tiếng Việt cho thế hệ trẻ kiều bào nhằm khơi dậy tinh thần yêu nước, nguồn cội dân tộc. trong việc thực hiện có hiệu quả chủ trương đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhà nước đối với cộng đồng NVNONN; giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức có phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm, năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ để triển khai có hiệu quả công tác về NVNONN tại thành phố. Làm tốt công tác khen thưởng đối với các kiều bào có đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, thành phố./.