Ngoại giao văn hóa (Culture diplomacy) là một hình thức ngoại giao thông qua công cụ văn hóa để thiết lập, duy trì và phát triển quan hệ đối ngoại nhằm đạt được các mục tiêu lợi ích cơ bản của quốc gia là phát triển, an ninh và ảnh hưởng. Hiểu theo nghĩa rộng hơn, ngoại giao văn hóa có thể bao gồm cả việc giới thiệu các thành tựu khoa học kỹ thuật, nghệ thuật, khoa học xã hội…không chỉ của riêng quốc gia mà còn của các nhóm quốc gia hoặc các tổ chức quốc tế.
Ngày 14/2/2011, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2020 tại Quyết định số 208/QĐ-TTg; ngày 23/7/2014, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng cũng đã ban hành Kế hoạch hành động số 5403/KH-UBND triển khai Chiến lược Ngoại giao văn hóa. Kế hoạch cũng đã góp phần quan trọng nhằm đề ra các định hướng, trọng tâm cụ thể làm nền tảng giúp công tác ngoại giao văn hóa trong thời gian qua đạt nhiều kết quả đáng khích lệ, đồng thời thực hiện phân công, phân nhiệm rõ ràng, đề cao vai trò chủ động của các cấp, các ngành trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao có liên quan đến công tác này.
Trong 10 năm qua, dưới sự chỉ đạo của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, công tác ngoại giaovăn hóa được triển khai đồng bộ, trên mọi mặt đời sống kinh tế xã hội, góp phần góp phần hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu kinh tế xã hội của thành phố; giữ vững môi trường hoà bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước, mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về văn hoá, tiếp thu những kinh nghiệm tốt về phát triển văn hoá của các nước.
Thành phố đã triển khai công tác phổ biến, quán triệt, tuyên truyền sâu rộng tới toàn thể cán bộ lãnh đạo, cán bộ làm đối ngoại các cấp của thành phố nhằm nâng cao nhận thức, ý thức hành động và xác định trách nhiệm của từng cá nhân, tập thể về công tác ngoại giao văn hóa trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế. Hình thức phổ biến, quán triệt được triển khai phong phú, đa dạng thông qua các hội thảo khoa học, tập huấn nghiệp vụ, lớp bồi dưỡng kiến thức và các sự kiện văn hóa của các quốc gia được tổ chức trong nước và quốc tế.
Hoạt động tuyên truyền, phổ biến các sự kiện văn hóa đối ngoại với các địa phương nước ngoài hợp tác thường xuyên được cập nhật trên các phương tiện thông tin đại chúng, hệ thống báo chí chuyên ngành, cổng thông tin điện tử thành phố, Bản tin đối ngoại của thành phố tới đông đảo các tầng lớp nhân dân của thành phố. Phát hành ấn phẩm, viết bài trên các tạp chí, chuyên trang quốc tế, đổi mới mẫu quà tặng lưu niệm theo hướng nêu bật được ý nghĩa, đậm đà bản sắc văn hóa của quê hương, dân tộc, góp phần quảng bá hình ảnh của đất nước, thành phố tới bạn bè quốc tế.
Công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho công tác ngoại giao văn hóa cũng được quan tâm, thành phố Hải Phòng đã cử trên 60 lượt cán bộ lãnh đạo quản lý cấp Sở trở lên tham gia các khóa học theo Đề án Bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho công chức, viên chức làm công tác hội nhập quốc tế do Bộ Ngoại giao tổ chức tại Học viện Ngoại giao và các địa phương đăng cai.
Thành phố cũng đã đăng cai, tổ chức 14 khóa tập huấn về công tác đối ngoại cho hơn 1,350 lượt cán bộ, công chức, viên chức làm công tác đối ngoại ở cấp cơ sở, trong đó nội dung đào tạo tập huấn tập trung vào cập nhật các kiến thức về chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước, quan hệ hợp tác quốc tế, thông tin đối ngoại, công tác quảng bá hình ảnh của Việt Nam và thành phố, những đặc điểm văn hóa nổi bật của một số quốc gia trên thế giới… Qua đó, đã góp phần nâng cao được kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm cho các cán bộ, công chức, viên chức trong quản lý, triển khai công tác ngoại giao văn hóa.
Để đảm bảo cho hoạt động ngoại giao văn hóa, thành phố cũng đã dành các nguồn cố định hàng năm để triển khai thực hiện công tác này. Bên cạnh đó, cùng với nguồn đầu tư từ ngân sách, thành phố đã tranh thủ, vận động các nguồn hỗ trợ từ các doanh nghiệp/cá nhân để đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động ngoại giao văn hóa, gắn ngoại giao văn hóa với xúc tiến du lịch, quảng bá hình ảnh địa phương như tranh thủ nguồn lực của Tổng Công ty Hàng không Việt Nam, Công ty cổ phần hàng không Vietjet, từ các địa phương quốc tế có quan hệ hợp tác, kết nghĩa với Hải Phòng, từ Hội người Hàn tại Hải Phòng, Hiệp hội doanh nghiệp Nhật Bản, các cơ quan, đơn vị.
Công tác quảng bá hình ảnh Việt Nam, hình ảnh thành phố ra thế giới là một trong những nhiệm vụ quan trọng, trong 10 năm, thành phố đã cử 15 đoàn công tác, 150 người ở các cấp và các đoàn văn nghệ sỹ tham dự các sự kiện văn hóa, du lịch, hội chợ, hội thảo về văn hóa tại các nước nhằm đưa văn hóa Hải Phòng đi ra các nước và tăng cường hữu nghị, giao lưu. Việc tham gia các sự kiện văn hóa quốc tế đã góp phần giới thiệu, tuyên truyền, quảng bá sâu rộng hình ảnh của Hải Phòng, một trung tâm kinh tế - văn hóa trọng điểm khu vực Bắc Bộ tới rộng khắp các quốc gia trên thế giới, qua đó đưa hình ảnh về con người, cảnh sắc của thành phố Hải Phòng đến gần hơn nữa tới các du khách, góp phần thu hút lượng khách du lịch đến thành phố gia tăng theo từng năm. Một số hoạt động thành phố đã tham gia ở nước ngoài: Tham gia liên hoan Múa rối quốc tế tại Trung Quốc trong các năm 2012, 2016, tại Mê-xi-cô, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, LB Nga. Tham gia Triển lãm tranh tại Nam Ninh - Trung Quốc; Lễ hội Thuyền rồng quốc tế Châu Á tổ chức tại Trung Quốc (năm 2016 và năm 2017); tham dự Liên hoan dân ca quốc tế Nam Ninh năm 2017 và Triển lãm Trung quốc – ASEAN lần thứ 14. Tham gia biểu diễn lễ hội tại Lễ hội Wassoi của thành phố Kitakyushu (Nhật Bản); biểu diễn Ca Trù tại Kagawa (Nhật Bản).
Ngoài ra, thành phố cũng tranh thủ hoạt động của các cơ quan báo chí, hãng truyền thông và phóng viên nước ngoài nhằm giới thiệu về vùng đất, con người, văn hóa, du lịch, môi trường đầu tư của thành phố đến bạn bè quốc tế.
Trong giai đoạn này, thành phố có trên đoàn phóng viên, báo chí và truyền hình nước ngoài (gồm 1500 người) từ các nước Bỉ, Mỹ, Pháp, Tây Ban Nha, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Braxin, Đức, Úc, Cuba, Trung Quốc, Phần Lan, Anh, Thổ Nhĩ Kỳ, Cuba... đến hoạt động tại Hải Phòng, nổi bật như: đoàn làm phim của hãng Legendary Picture (Mỹ) đến quay cảnh bộ phim "Titan" (phần 2 của bộ phim "King Kong"); Công ty Eccholine (Bỉ) thực hiện chương trình truyền hình thực tế; đoàn “Thám hiểm phương Đông” (Braxin) thực hiện phóng sự giới thiệu văn hóa, du lịch Cát Bà; Hãng truyền hình Channel Nine (Úc) quay phong cảnh giới thiệu về du lịch tại Cát Bà; phóng viên Hãng MK II (Nhật Bản) quay cảnh trong bộ phim “Lời cầu nguyền của Raia”,…
Xây dựng và phát hành các sản phẩm thông tin đối ngoại, sản phẩm truyền hình nhằm tuyên truyền toàn diện, chính xác, kịp thời về bức tranh toàn cảnh của thành phố trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa xã hội: duy trì xây dựng các bản tin đối ngoại Hải Phòng song ngữ Việt – Anh và cập nhật đầy đủ, kịp thời thông tin đối ngoại của thành phố với số lượng 4 số/năm và 1.000 ấn phẩm/quý. Triển khai Đề án Cổng thông tin đa ngôn ngữ của thành phố (tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Hàn, tiếng Trung, tiếng Nhật) nhằm đăng tải các thông tin cơ bản, tiềm năng, thế mạnh và các điểm đến văn hóa, du lịch của thành phố.
Phối hợp với các đơn vị, hợp tác xã sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ xây dựng bộ quà tặng mang biểu trưng của thành phố để tặng khách quốc tế đến thăm và làm việc với thành phố, như các sản phẩm gốm sứ của công ty Hải đồ cổ, tranh thêu Tiên Lãng…góp phần quảng bá, giới thiệu về văn hóa, truyền thống của thành phố.
Tập trung xây dựng, vận động, đa dạng hóa các loại hình danh hiệu quốc tế, kết quả là Vịnh Lan Hạ của thành phố Hải Phòng đã trở thành thành viên thứ 46 của Hiệp hội các vịnh đẹp nhất thế giới và được công nhận là một trong những vịnh đẹp nhất thế giới. Thành phố đang hoàn thiện hồ sơ và dự kiến sẽ trình UNESCO để công nhận quần thể Vịnh Hạ Long-Quần đảo Cát Bà là di sản thiên nhiên thế giới.
Thành phố cũng đã chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, cụ thể trong giai đoạn này, có trên 40 đoàn nước ngoài, gần 400 người tham gia biểu diễn tại thành phố, trong đó có các sự kiện văn hóa lớn của thành phố cũng như các hoạt động kỷ niệm năm chẵn thiết lập ngoại giao giữa Việt Nam và các nước. Các hoạt động này đã góp phần tích cực nhằm nâng cao hiểu biết của người dân về các nền văn hóa khác nhau, mở rộng không gian giao lưu và tiếp thu văn hóa từ các vùng miền khác nhau trên thế giới.
Kết quả đạt được trong 10 năm qua thể hiện mỗi cấp ủy, thủ trưởng các đơn vị đã nêu cao trách nhiệm trong việc triển khai các nhiệm vụ được phân công; cơ quan tham mưu cho Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố đã tích cực, chủ động, kịp thời nắm bắt những biến động trong nước và quốc tế, các xu hướng mới để đề xuất điều chỉnh kế hoạch thực hiện bảo đảm sự phù hợp, tính khả thi và hiệu quả.
Những kết quả này đã góp phần tăng cường hiểu biết, đẩy mạnh gắn kết, duy trì, phát triển hợp tác hữu nghị với các địa phương, đối tác quốc tế; là kênh thông qua đó giới thiệu về tiềm năng kinh tế, du lịch, điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư và các giao dịch thương mại; hỗ trợ chuyển tải hình ảnh về thành phố cảng năng động, đổi mới đến đông đảo bạn bè quốc tế./.