Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn ngày càng khẳng định vai trò then chốt trong nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, đòi hỏi phải có những giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt.
Những khó khăn, thách thức chủ yếu trong phát triển công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam hiện nay có thể kể đến:
Nhu cầu vốn đầu tư lớn và cơ chế ưu đãi chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn
Công nghiệp bán dẫn là một lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn cho nghiên cứu, phát triển và sản xuất. Tuy nhiên, cơ chế ưu đãi và hỗ trợ đầu tư trong ngành này tại Việt Nam vẫn chưa đầy đủ và kịp thời, chưa thể thu hút được các tổ chức, cá nhân đầu tư vào lĩnh vực này. Các cơ chế chính sách hiện tại vẫn còn thiếu tính đột phá và chưa có các ưu đãi đặc thù để khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào lĩnh vực quan trọng này.
Hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn cung cấp điện
Một trong những yếu tố cơ bản để phát triển ngành bán dẫn là cơ sở hạ tầng phục vụ cho nghiên cứu, phát triển, sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, hiện nay, cơ sở hạ tầng tại Việt Nam trong các lĩnh vực này còn hạn chế. Điều này khiến cho việc thực hiện các dự án trong ngành bán dẫn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, việc cung ứng điện tại một số khu vực vẫn chưa được đảm bảo, điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà máy sản xuất bán dẫn có yêu cầu sử dụng nguồn điện ổn định và mạnh mẽ.
Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao
Mặc dù Việt Nam có một đội ngũ lao động dồi dào, nhưng trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là một yếu tố thiếu hụt. Ngành bán dẫn yêu cầu một đội ngũ kỹ sư và chuyên gia có trình độ chuyên môn cao về thiết kế vi mạch, công nghệ chip, công nghệ cao và các lĩnh vực liên quan. Việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành này còn gặp nhiều trở ngại do sự thiếu hụt các chương trình đào tạo bài bản và hệ thống giáo dục chuyên sâu.
Hợp tác quốc tế gặp trở ngại
Công nghiệp bán dẫn là một ngành có tính toàn cầu cao, đòi hỏi sự hợp tác với các quốc gia, doanh nghiệp lớn trong ngành. Tuy nhiên, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này vẫn gặp phải một số trở ngại, đặc biệt là về chính sách và an ninh quốc gia. Chính sách bảo vệ quyền lợi trong nước và các vấn đề an ninh quốc gia cũng là một yếu tố cần được cân nhắc khi phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.
Để vượt qua những khó khăn, thách thức hiện tại và đưa ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam phát triển mạnh mẽ, cần có một chiến lược phát triển toàn diện và dài hạn. Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn đã đưa ra quan điểm và mục tiêu cần đạt được trong thời gian tới, cụ thể:
- Coi phát triển nguồn nhân lực, thể chế và hạ tầng cho công nghiệp bán dẫn là chiến lược toàn diện; cần tập trung triển khai, đầu tư xứng tầm đột phá chiến lược. Có cơ chế chính sách đột phá cho đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trên tin thần bình đẳng, đơn giản, thuận lợi cho các chủ thể có liên quan thực hiện.
- Đảng chỉ đạo, Quốc hội đồng tình, nhân dân ủng hộ, quốc gia mong đợi nên chỉ bàn làm, không bàn lùi, phải có bước đi lộ trình, định hướng cụ thể, quyết tâm phải cao, nỗ lực phải lớn, hành động quyết liệt, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm; làm việc nào dứt việc đó; phân công phải rõ người rõ việc, rõ kết quả, trong quá trình thực hiện phải đôn đốc, kiểm tra, giám sát.
- Phát huy trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực cấp dưới, gắn với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực.
- Đẩy mạnh hợp tác công tư, hợp tác trong nước, quốc tế; khơi thông, tận dụng mọi nguồn lực cho đào tạo, phát triển nguồn nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn. Phát huy sức mạnh của nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở đào tạo trên tinh thần “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.
- Phát triển công nghiệp bán dẫn một cách hài hòa, cân bằng quan hệ với các nước lớn. Tập trung phát triển các trung tâm thiết kế, kiểm thử, đóng gói và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các doanh nghiệp lớn, đặc biệt về công nghệ đóng gói tiên tiến, hướng tới thành lập nhà máy sản xuất bán dẫn và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ngành công nghiệp bán dẫn.
- Tăng cường truyền thông, tạo sự đồng thuận trong xã hội về phát triển công nghiệp bán dẫn.
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp bán dẫn, các bộ, ngành, địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch triển khai các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể. Cần đẩy mạnh thực hiện các cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về quy trình, thủ tục hành chính như báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép phòng cháy chữa cháy, thị thực nhập cảnh, giấy phép lao động... để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào ngành bán dẫn. Môi trường đầu tư cần được cải thiện thông qua việc hỗ trợ kịp thời, nhất quán và theo cơ chế một cửa. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần tiếp tục triển khai các nhiệm vụ trong Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn, đồng thời thúc đẩy việc xây dựng và phát huy Quỹ Hỗ trợ đầu tư để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là các doanh nghiệp quốc tế có công nghệ tiên tiến. Bộ Khoa học và Công nghệ cần chú trọng vào việc phát triển các công nghệ lõi, sản phẩm chip chuyên dụng. Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao cần hợp tác để vận động các chính sách thúc đẩy phát triển ngành bán dẫn, bao gồm việc tạo điều kiện cho Việt Nam tiếp cận công nghệ cao từ các quốc gia phát triển. Các địa phương cần lựa chọn các khu công nghiệp có cơ sở hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là cung cấp nguồn điện ổn định, nước sạch, xử lý nước thải, tạo điều kiện cho ngành công nghiệp bán dẫn phát triển bền vững. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải chủ động triển khai chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn và công nghệ cao, đồng thời nghiên cứu, phát triển mô hình liên kết giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo. Bộ Tài chính cũng cần nghiên cứu các cơ chế ưu đãi về thuế, tài chính để hỗ trợ ngành bán dẫn phát triển, đồng thời phối hợp với các bộ khác để cải thiện môi trường đầu tư, giảm thiểu chi phí logistics và các thủ tục hành chính. Bộ Tài nguyên và Môi trường cần nghiên cứu và triển khai các biện pháp khai thác, sử dụng đất hiếm phục vụ ngành bán dẫn. Các bộ, ngành khác như Bộ Công an và Bộ Giao thông vận tải cũng cần hỗ trợ việc xây dựng cơ chế thuận lợi cho việc cấp thị thực, cấp phép đầu tư và phát triển cơ sở hạ tầng giao thông phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn. Tất cả các bộ, ngành, địa phương cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng một hệ sinh thái thuận lợi, phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam, từ đó thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ và nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp bán dẫn trong chuỗi giá trị toàn cầu.