Vườn Quốc gia Cát Bà, nằm tại đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng, từ lâu đã được biết đến là "hòn ngọc xanh" của miền Bắc Việt Nam. Năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử quan trọng: Kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Vườn Quốc gia Cát Bà (31/3/1986 - 31/3/2026). Trải qua bốn thập kỷ, nơi đây không chỉ là điểm đến du lịch hấp dẫn mà còn là biểu tượng của nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học và hội nhập quốc tế của thành phố cảng.
- Dấu ấn 40 năm xây dựng và trưởng thành
Ngày 17/4/2026, Vườn Quốc gia Cát Bà đã tổ chức trọng thể Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập. Sự kiện là dịp để nhìn lại chặng đường dài với nhiều thành tựu quan trọng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy các giá trị tài nguyên thiên nhiên. Giám đốc Vườn Quốc gia Cát Bà, ông Nguyễn Văn Thịu, đã khẳng định những kết quả tự hào này có được nhờ sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo và sự phối hợp chặt chẽ của các nhà khoa học, các tổ chức trong và ngoài nước.
Trong suốt 40 năm, Vườn Quốc gia Cát Bà đã thực hiện tốt sứ mệnh bảo vệ rừng, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật và giảm thiểu cháy rừng. Đặc biệt, sự đồng hành của cộng đồng địa phương đã giúp quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả hơn, ngăn chặn săn bắn trái phép và các tác động tiêu cực từ hoạt động du lịch không bền vững.
- "Thánh địa" đa dạng sinh học và biểu tượng Voọc Cát Bà
Vườn Quốc gia Cát Bà là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển (DTSQ) thế giới Quần đảo Cát Bà, được UNESCO công nhận vào năm 2004. Đây là khu vực đại diện cho cảnh quan karst bị biển xâm thực, ghi lại quá trình dâng lên và hạ xuống của mực nước biển cũng như lịch sử cư trú của người Việt cổ.
Điểm đặc sắc nhất của Vườn Quốc gia Cát Bà chính là nơi duy nhất trên thế giới có sự hiện diện của loài Voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus). Nhờ các dự án bảo tồn bền bỉ, số lượng cá thể Voọc đã có sự gia tăng đáng kể, từ khoảng 40 cá thể vào năm 2000 lên 76 cá thể vào năm 2023. Đây là một thành công lớn được Ủy ban Cố vấn của UNESCO đánh giá cao trong các báo cáo định kỳ.
Bên cạnh đó, Vườn Quốc gia Cát Bà còn thu hút giới khoa học quốc tế bởi sự đa dạng về côn trùng. Dự kiến từ ngày 10/5 đến 15/5/2026, một đoàn cán bộ khoa học gồm các chuyên gia từ Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam và Hội Côn trùng Châu Á (Nhật Bản) sẽ đến điều tra, quan sát và ghi nhận sự đa dạng của các loài côn trùng tại đây. Hoạt động này không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn giúp thành phố quản lý tốt hơn nguồn gen quý hiếm.
- Chuyển đổi số và hiện đại hóa công tác quản lý
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Vườn Quốc gia Cát Bà đang đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ vào quản lý tài nguyên. Một bước tiến đột phá là việc thiết lập cơ sở dữ liệu thông tin cho 1.300 loài động thực vật vào "Phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học các loài động thực vật tại khu DTSQ quần đảo Cát Bà". Trong năm 2026, cơ sở dữ liệu này sẽ tiếp tục được cập nhật và bổ sung, giúp công tác theo dõi và bảo tồn trở nên khoa học và chính xác hơn.
Thành phố cũng đang triển khai xây dựng dự thảo "Chiến lược phát triển bền vững Khu DTSQ thế giới Quần đảo Cát Bà giai đoạn 2024-2035" và kế hoạch hành động cụ thể cho giai đoạn 2026-2030. Các chiến lược này tích hợp chặt chẽ với các khung mục tiêu đa dạng sinh học toàn cầu, đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển kinh tế.
- Hội nhập quốc tế và mô hình du lịch sinh thái bền vững
Vườn Quốc gia Cát Bà đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế để nâng cao vị thế. Ngày 26/3/2026, một đoàn chuyên gia từ Đại sứ quán Cộng hòa Séc và Hội Du lịch Cộng hòa Séc đã có chuyến thăm và làm việc tại Vườn. Phía Cộng hòa Séc đã giới thiệu hệ thống chỉ dẫn đường mòn – một mô hình đã được kiểm chứng về tính an toàn và bền vững cho du lịch ngoài trời, nhằm hỗ trợ Cát Bà phát triển hạ tầng du lịch sinh thái đạt chuẩn quốc tế.
Không chỉ đón các đoàn khách quốc tế, đại diện lãnh đạo Vườn Quốc gia Cát Bà dự kiến sẽ tham gia đoàn công tác của thành phố Hải Phòng tham dự Kỳ họp MAB-ICC lần thứ 38 tại Paraguay (diễn ra từ ngày 3/6 đến 6/6/2026). Mục đích của chuyến đi là trao đổi kinh nghiệm, tìm hiểu các mô hình sinh kế cho cộng đồng địa phương sống quanh các khu DTSQ trên thế giới và thực hiện các cam kết quốc tế của UNESCO về khoa học tự nhiên và giáo dục.
- Tầm nhìn du lịch xanh và trách nhiệm cộng đồng
Vườn Quốc gia Cát Bà đang xây dựng đề án "Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí" nhằm đảm bảo mục tiêu bảo tồn không bị ảnh hưởng bởi áp lực phát triển. Một trong những hướng đi mới là thúc đẩy việc gắn nhãn khu DTSQ cho các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, phối hợp cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch để nâng cao nhận thức của du khách.
Công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh để cộng đồng hiểu rõ hơn về giá trị của khu DTSQ. Sự tham gia của người dân trong việc phòng cháy chữa cháy rừng và tuần tra bảo vệ rừng là nhân tố then chốt để ngăn chặn săn bắt trái phép và sử dụng tài nguyên không bền vững.
Với lịch sử 40 năm đầy tự hào, Vườn Quốc gia Cát Bà đang vững bước trên hành trình trở thành một hình mẫu về bảo tồn thiên nhiên gắn liền với phát triển du lịch bền vững. Từ việc bảo vệ loài Voọc quý hiếm đến việc ứng dụng công nghệ số và mở rộng hợp tác quốc tế, Vườn Quốc gia Cát Bà không chỉ giữ gìn di sản cho mai sau mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Hải Phòng và vị thế của Việt Nam trên bản đồ di sản thế giới.