Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là một trong những quyền cơ bản của con người, thuộc nhóm quyền dân sự và chính trị, đã được khẳng định trong pháp luật quốc tế về quyền con người và pháp luật của nhiều quốc gia. Ở Việt Nam, quyền này luôn được Đảng và Nhà nước tôn trọng, bảo vệ và không ngừng phát huy, coi đây là chủ trương xuyên suốt, nhất quán trong đường lối phát triển đất nước, phù hợp với bối cảnh và yêu cầu của thời kỳ hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, thời gian qua, một số tổ chức, núp dưới danh nghĩa “bảo vệ nhân quyền” hay “thúc đẩy dân chủ, bình đẳng”, đã cố tình xuyên tạc tình hình tôn giáo ở Việt Nam. Đầu năm 2025, Ủy hội Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế tiếp tục đưa ra khuyến nghị đưa Việt Nam vào “Danh sách các quốc gia cần quan tâm đặc biệt” với lý do bị cho là “đàn áp tôn giáo” – luận điệu vốn đã nhiều lần bị Việt Nam và cộng đồng quốc tế bác bỏ vì thiếu cơ sở và mang nặng định kiến. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) trong các báo cáo gần đây cũng lặp lại những cáo buộc vô căn cứ, áp đặt và phiến diện, nhằm gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh Việt Nam. Bản chất của những luận điệu này là lợi dụng vấn đề tôn giáo để chống phá Đảng, Nhà nước và chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.
Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo đã được khẳng định ngay từ những ngày đầu lập nước. Trong Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh trọng tuyên bố: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng… trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.” Tư tưởng ấy được thể hiện rõ trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng năm 1930, khẳng định quyền tự do tín ngưỡng là một bộ phận không thể tách rời của quyền con người. Trong suốt chiều dài lịch sử, các văn kiện Đại hội Đảng và các bản Hiến pháp của Việt Nam đều khẳng định quyền này là quyền hiến định. Gần đây nhất trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 13 chỉ rõ, “vận động, đoàn kết tập hợp các tổ chức tôn giáo chức sắc tín đồ sống tốt đời, đẹp đạo, đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc, bảo đảm cho các tổ chức tôn giáo, hoạt động theo quy định của pháp luật và hiến chương, điều lệ được nhà nước công nhận”. Thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng trong hiến pháp, các văn bản luật, dưới luật đều ghi nhận và tạo cơ sở pháp lý để thúc đẩy, tôn trọng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, trong đó đặc biệt là quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo. Hiến pháp hiện hành và Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2016 đã cụ thể hóa đầy đủ nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân, đồng thời phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Quyền này được thực thi trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích cá nhân, lợi ích cộng đồng và lợi ích quốc gia. Bên cạnh đó, mọi quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đều được công khai lấy ý kiến của toàn thể nhân dân, bao gồm cả kiều bào ta ở nước ngoài, một cách dân chủ với mục đích cuối cùng nhằm đem lại phụng sự cho nhân dân, cho Tổ quốc ngày càng tốt hơn. Đảng đã chỉ đạo, Nhà nước đã xây dựng các thiết chế, thể hiện trách nhiệm của các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương trong việc tôn trọng, bảo đảm, quyền tự do, tín ngưỡng, tôn giáo, phát hiện kịp thời những hành vi vi phạm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo.
Thực tiễn gần 40 năm đổi mới cho thấy, đời sống tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam ngày càng phong phú và đa dạng. Số lượng tổ chức tôn giáo, tín đồ, cơ sở thờ tự không ngừng tăng[1]; hàng năm diễn ra trên 8.000 lễ hội tín ngưỡng với hàng triệu lượt người tham gia. Việt Nam đã tổ chức thành công nhiều sự kiện tôn giáo lớn nhiều ngày lễ lớn quan trọng của các tôn giáo khác nhau với sự hỗ trợ, tạo điều kiện của toàn hệ thống chính trị, bảo đảm an ninh, an toàn và thành công cho sự kiện, nổi bật như Đại lễ Vesak Liên Hợp quốc (2008, 2014, 2019, 2025), Lễ kỷ niệm 500 năm Cải chánh đạo Tin Lành của Giáo hội Tin lành (2017), Tổng dòng Đa Minh Thế giới tại Đồng Nai (2019). Riêng Đại lễ Vesak 2025 tại TP. Hồ Chí Minh đã thu hút hơn 2.700 đại biểu trong nước và quốc tế, trong đó có đại diện từ 85 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng hàng vạn tăng ni, Phật tử và những người có tín ngưỡng Phật giáo khắp nơi trên thế giới
Những thành tựu nêu trên là minh chứng rõ ràng cho chính sách tôn giáo cởi mở, nhất quán của Đảng, Nhà nước Việt Nam trong bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần củng cố niềm tin của đồng bào tôn giáo, đồng thời phản bác mạnh mẽ các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch. Chính sách tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ đáp ứng nguyện vọng của đồng bào có đạo, mà còn khuyến khích sự tham gia tích cực của họ vào các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và đóng góp vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, Việt Nam cũng tạo điều kiện cho người nước ngoài cư trú hợp pháp được sinh hoạt tôn giáo và thúc đẩy giao lưu, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này, qua đó khẳng định vị thế và hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế.
[1] Năm 2003, cả nước có sáu tôn giáo, 15 tổ chức với 17 triệu tín đồ, khoảng 20.000 cơ sở thờ tự, 34.000 chức sắc, 74.000 chức việc. Đến năm 2023, Nhà nước ta đã công nhận 16 tôn giáo, 43 tổ chức với khoảng 27 triệu tín đồ, trên 29.000 cơ sở thờ tự, trên 54.000 chức sắc, khoảng 135.000 chức việc.