Ươm tạo doanh nghiệp là một dạng thức được thiết kế đặc biệt để giúp đỡ những người khởi nghiệp thực hiện các ước mơ kinh doanh, những ý tưởng đổi mới trong kinh doanh; với sự tài trợ của các công ty tư nhân, và các thực thể trong lĩnh vực công và giới học thuật. Nói cách khác, ươm tạo doanh nghiệp cung cấp các hoạt động hỗ trợ, cung cấp các nguồn lực (về vốn, hạ tầng làm việc, cố vấn kỹ thuật…) đối với những người khởi nghiệp kinh doanh.
Ươm tạo doanh nghiệp.
Nguồn ảnh: https://yourstory.com/2019/04/an-insiders-view-of-the-role-of-an-incubator/amp
Khi bắt đầu triển khai ý tưởng kinh doanh, người khởi nghiệp thường phải xử lý những vấn đề liên quan đến nguồn lực tài chính, nhân sự, thời gian…để có thể vận hành hiện thực hoá ý tưởng kinh doanh của mình. Những khó khăn, vướng mắc đó có thể là một trong những yếu tố tác động đến tinh thần kinh doanh của người khởi nghiệp. Trước thực tế đó, ươm tạo doanh nghiệp ra đời với mục đích giúp người khởi nghiệp kinh doanh giải quyết những khó khăn nêu trên, để có thể hiện thực hoá ý tưởng kinh doanh, mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp và lợi ích cho sự phát triển kinh tế - xã hội quốc gia.
Ươm mầm doanh nghiệp được bắt đầu ở Hoa Kỳ vào năm 1959, khi Joseph L. Mancuso mở cửa vận hành Trung tâm Công nghiệp Batavia tại New York[1]. Từ đó, ươm mầm doanh nghiệp mở rộng tại Hoa Kỳ vào thập niên 1980 và lan rộng ra châu Âu thông qua nhiều dạng thức, như các trung tâm đổi mới, các vườn ươm doanh nghiệp, các khu công nghệ khoa học. Đến nay, không chỉ các quốc gia phát triển mà các quốc gia đang phát triển triển khai nhiều hoạt động ươm mầm doanh nghiệp, với sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế (World Bank, UNIDO…). Nhiều chương trình ươm tạo doanh nghiệp tại các quốc gia nhận được sự hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật, con người từ các thực thể công – tư, các thực thể phi chính phủ. Một số chương trình ươm tạo doanh nghiệp liên kết với các trường đại học để phối hợp trong triển khai các hoạt động nghiên cứu và các cơ hội kinh doanh.
Trung tâm Harvester tại khu ươm tạo doanh nghiệp ở Batavia, New York.
Nguồn ảnh: https://mancusogroup.com/the-harvester-center/
Một số đặc điểm có thể thấy từ việc ươm tạo doanh nghiệp:
- i) Cung cấp không gian để các doanh nghiệp cùng làm việc với nhau, hợp tác với nhau, học hỏi lẫn nhau. Với sự phát triển và ứng dụng mạnh mẽ của công nghệ, bên cạnh việc mang đến không gian làm việc trực tiếp (về vật lý), ươm tạo doanh nghiệp cung ứng không gian làm việc ảo (trên nền tảng ứng dụng kỹ thuật số, kết nối vạn vật) kết nối các đầu cầu doanh nghiệp trong và ngoài nước. Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19, chúng ta có thể thấy rất rõ ứng dụng công nghệ trong kết nối, tổ chức các cuộc họp, làm việc trực tuyến giữa nhiều đầu cầu tại nhiều điểm trong nước và trên thế giới (không bị giới hạn về không gian địa lý).
- ii) Mang đến các cơ hội kết nối mạng lưới thông qua việc giúp các doanh nghiệp, những người khởi nghiệp chia sẻ và phát triển ý tưởng. Với đặc điểm két nối này, các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), sẽ có cơ hội trong việc tiếp cận các nguồn vốn (thông qua việc chia sẻ ý tưởng để kêu gọi đầu tư), sự hỗ trợ về các nguồn nguyên liệu đầu vào, cũng như các cơ hội cho thị trường đầu ra của sản phẩm, dịch vụ.
iii) Là kênh huy động vốn đầu tư cho việc triển khai ý tưởng/dự án kinh doanh. Khi nhận thấy một dự án/ý tưởng mang lại nhiều giá trị/lợi nhuận, các nhà đầu tư cá nhân, các tổ chức tài chính, các quỹ đầu tư, các nhà phát triển sẽ quan tâm tiếp cận, xem xét, đánh giá, đưa ra quyết định đầu tư. Vì vậy, ươm tạo doanh nghiệp được xem là cầu nối hiệu quả giữa các nhà đầu tư/quỹ tài chính/nhà phát triển với các doanh nghiệp/người khởi nghiệp kinh doanh.
- iv) Là kênh tiếp cận các chương trình, hội nghị, hội thảo tư vấn với sự tham dự của các chuyên gia, các nhà kinh tế, giới đầu tư, giới công nghệ, lực lượng quản lý, chính quyền trung ương/địa phương trong nước/quốc tế. Điều này mang đến nhiều cơ hội cho việc học hỏi, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn cho các bên liên quan.
- v) Ươm tạo doanh nghiệp là một kênh tiếp cận nhanh, hiệu quả, giúp giảm thiểu chi phí thời gian và các các nguồn lực cho doanh nghiệp/người khởi nghiệp kinh doanh, giới đầu tư, phát triển, và các bên khác có liên quan.
- vi) Ươm tạo doanh nghiệp mang đến các cơ hội về việc làm, về đào tạo, bồi dưỡng, tham vấn kỹ thuật, đóng góp cho việc tăng cường chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn lực chất xám, và điều này là có lợi cho sự phát triển của nền kinh tế về trung và dài hạn.
Để có thể tham gia vào ươm tạo doanh nghiệp, kêu gọi thành công sự đầu tư về vốn, nhân sự, kỹ thuật…, doanh nghiệp có ý tưởng kinh doanh/người khởi nghiệp kinh doanh cần phải xây dựng một kế hoạch kinh doanh chi tiết với tất cả các hoạt động có liên quan. Đây là một yêu cầu tự thân đối với doanh nghiệp/người khởi nghiệp, và ngược lại nó giúp doanh nghiệp/người khởi nghiệp tăng tính cạnh tranh và khả năng thành công của việc hiện thực hoá ý tưởng kinh doanh của mình.
Cơ sở ươm tạo số của Enterprendre.wapi ©EBN. Nguồn ảnh: https://ebn.eu/index.php?lnk=K2tiZmlkaWp5MVZzVWF6SzFUWkpHemx1WW8rMk5MRU1jYU9yOVlkT2s4dz0=
Tại nhiều quốc gia, các tổ chức/hiệp hội được thành lập với chức năng ươm tạo doanh nghiệp. Trong nhóm các quốc gia phát triển, Hoa Kỳ được xem là quốc gia sớm nhất và đi đầu trong ươm tạo doanh nghiệp. Năm 1985, Hiệp hội ươm tạo doanh nghiệp quốc gia (NBIA) được thành lập tại Hoa Kỳ, với sự tham dự của các nhà phát triển ươm tạo doanh nghiệp, các nhà quản lý, các đối tác liên doanh, các nhà đầu tư, các chuyên gia về kinh tế, phát triển kinh tế. NBIA có chức năng là cung cấp thông tin, đào tạo việc thành lập và quản lý các vườn ươm tạo doanh nghiệp, triển khai các hoạt động nghiên cứu, cung cấp các báo cáo, dữ liệu phân tích về các ngành công nghiệp, tổ chức hội nghị trao thưởng trong ngành. Ở châu Âu, Mạng lưới Trung tâm đổi mới doanh nghiệp châu Âu (EBN) liên kết với trên 250 trung tâm đổi mới doanh nghiệp trên khắp châu Âu. Theo EBN, các công ty nhận được sự hỗ trợ của các trung tâm đổi mới doanh nghiệp châu Âu có tỷ lệ tồn tại 94% sau năm đầu tiên và 84% tiếp tục vận hành sau khi hết nhận được sự hỗ trợ của các trung tâm đổi mới doanh nghiệp châu Âu. Theo Nghiên cứu năm 2020 của EBN, cộng đồng hỗ trợ doanh nghiệp này đã hỗ trợ trên 5.200 công ty tiếp cận nguồn tài chính với tổng vốn đầu tư trên €609 triệu phục vụ sản xuất kinh doanh; trên 4.700 công ty nhận được hỗ trợ trong việc tiếp cận thị trường quốc tế với ba thị trường chính là EU (72%), Hoa Kỳ (30%) và châu Á (21%)[2]. Ở cấp độ toàn cầu, tổ chức UBI Global triển khai các hoạt động ươm tạo doanh nghiệp, hệ sinh thái thúc đẩy ươm tạo doanh nghiệp, kết nối các chính phủ, các doanh nghiệp với những người khởi nghiệp, với những ý tưởng kinh doanh. Đến nay, mạng lưới của UBI Global tập hợp trên 700 đơn vị ươm tạo và thúc đẩy doanh nghiệp, kết nối với các trường đại học, với độ bao phủ trên 70 quốc gia[3]. Theo báo cáo xếp hạng các đơn vị ươm tạo và thúc đẩy doanh nghiệp của UBI Global năm 2019, Bắc Mỹ và Tây Âu tiếp tục được xếp hạng cao với các chương trình ươm tạo thành công các nhà khởi nghiệp, những người có tầm nhìn và thay đổi tương lai[4]. Trong đó, tốp 5 cơ sở ươm tạo kinh doanh triển khai các mục tiêu kinh doanh của mình từ từ thực thể công, đạt được ảnh hưởng lớn và cung cấp giá trị cho hệ sinh thái đổi mới và các nhà khởi nghiệp, hoạt động tại Trung Quốc, Hoa Kỳ, Italia, Pháp và Thuỵ Điển[5]. Trong khu vực ASEAN, Singapore là quốc gia đi đầu trong ươm tạo doanh nghiệp, đặc biệt là ươm tạo khởi nghiệp. Tại Singapore, một số cái tên được biết đến, như là BLOCK71 Singapore (ươm tạo khởi nghiệp công nghệ), Expara Co-Working Space (ươm tạo đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước và nước ngoài), Phòng Lab đổi mới sáng tạo PayPal (ươm tạo đối với khởi nghiệp tài chính công nghệ)[6]...
Trung tâm đổi mới sáng tạo T-Hub 2 tại Hyderabad (Ấn Độ) – là sản phẩm của sự hợp tác giữa chính phủ Ấn Độ, Viện Công nghệ thông tin quốc tế, Trường Kinh doanh Ấn Độ, và Học việc Nghiên cứu pháp lý quốc gia, và giới tư nhân. Nguồn ảnh: https://www.siasat.com/t-hub-2-indias-largest-incubator-centre-is-ready-to-take-off-2191243/
Tại Việt Nam, các cơ sở ươm tạo thúc đẩy kinh doanh được thành lập ở một số lĩnh vực khác nhau, như Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao HBI (được thành lập theo Quyết định số 2629/QĐ-BKHCN ngày 29/12/2006), Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ - Đại học Cần Thơ, Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ - Trường Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh, Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao SHTP-IC (trực thuộc Ban Quản lý Khu công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh), Trung tâm ươm tạo công nghệ và doanh nghiệp khoa học công nghệ NTBIC - Viện ứng dụng công nghệ, Vườn ươm công nghệ công nghiệp Việt Nam – Hàn Quốc (KVIP) tại thành phố Cần Thơ… Thực tiễn nêu trên cho thấy, cơ sở ươm tạo tại Việt Nam theo 03 mô hình: i) mô hình do cơ quan nhà nước thành lập và hoạt động dưới hình thức đơn vị sự nghiệp do các bộ, ban, ngành, Uỷ ban nhân dân tỉnh/thành phố trực tiếp quản lý; ii) mô hình nằm trong trường đại học, viện nghiên cứu, dưới hình thức đơn vị sự nghiệp/doanh nghiệp trực thuộc; iii) mô hình do tư nhân thành lập, hoạt động theo hình thức doanh nghiệp/một bộ phận thuộc doanh nghiệp, và hoạt động có lợi nhuận.
Ngày 12/6/2017, Quốc hội đã thông qua Luật số 04/2017/QH14 hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ[7] (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018). Ngày 11/3/2018, Chính phủ ban hành Nghị định số 39/2018/NĐ-CP[8] quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngày 30/3/2020, Chính phủ ban hành Nghị định số 37/2020/NĐ-CP[9] bổ sung danh mục, ngành nghề ưu đãi đầu tư ban hành kèm Nghị định số 118/2015/NĐ-CP[10] quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư, theo đó bổ sung đối tượng ươm tạo doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở kỹ thuật hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, khu làm việc chung cho doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp sáng tạo thuộc danh mục ưu đãi đầu tư (ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước). Đây là quy định hỗ trợ các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở kỹ thuật hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, khu làm việc chung cho doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp, nhằm nâng cao chất lượng hoạt động. Thông tư 07/2020/TT-BKHCN hướng dẫn việc thành lập cơ sở ươm tạo doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở kỹ thuật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, khu làm việc chung hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được Bộ Khoa học và Công nghệ ký ban hành ngày 11/12/2020 (có hiệu lực thi hành từ ngày 12/02/2021), tạo cơ sở cho việc cơ cấu tổ chức bộ máy cơ sở ươm tạo doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.
Tại Hải Phòng, trong những năm vừa qua, ươm tạo doanh nghiệp mới ở mức triển khai các hoạt động hỗ trợ, kết nối doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thành phố. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, thành phố đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ thực hiện công nghiệp hoá – hiện đại hoá, tạo môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp có thể đứng vững trên thương trường, có đủ năng lực cạnh tranh, là có ý nghĩa thiết thực đối với không chỉ doanh nghiệp mà còn có lợi cho sức khỏe kinh tế và nội lực của thành phố. Phát triển hoạt động ươm tạo doanh nghiệp sẽ là giải pháp quan trọng giúp các doanh nghiệp đẩy mạng nghiên cứu ứng dụng khoa học, chuyển giao công nghệ, đổi mới, phát triển, và đóng góp trở lại cho sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố./.[1] http://www.billbooks.com/blog/take-off-your-startup-with-business-incubator/
[2]https://ebn.eu/index.php?lnk=KzF0aDVES1I3bG9TYXFGeEhLL2dQNmR5NEw4VDRsN09KZEwraGpvYVdqcz0=
[3] https://worldincubationsummit.com/about-us
[4] https://resources.ubi-global.com/hubfs/Publications/Rankings/UBI%20Global%20-%20Rankings%201920%20v2.pdf
[5] https://resources.ubi-global.com/hubfs/Publications/Rankings/UBI%20Global%20-%20Rankings%201920%20v2.pdf
[6] https://nusenterprise.medium.com/accelerators-and-incubators-in-singapore-for-startups-38da14a023f2
[7] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Luat-Ho-tro-doanh-nghiep-nho-va-vua-2017-320905.aspx
[8] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Nghi-dinh-39-2018-ND-CP-huong-dan-Luat-Ho-tro-doanh-nghiep-nho-va-vua-366561.aspx
[9] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Dau-tu/Nghi-dinh-37-2020-ND-CP-bo-sung-Danh-muc-nganh-nghe-uu-dai-dau-tu-kem-118-2015-ND-CP-438665.aspx
[10] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Dau-tu/Nghi-dinh-118-2015-ND-CP-huong-dan-Luat-dau-tu-281054.aspx