- Kinh tế thế giới hai tháng đầu năm 2023
Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) dự báo KTTG tăng trưởng 2,2% năm 2023 (so với mức 3,1% năm 2022). Theo dự báo của Ủy ban châu Âu (EC), các nền kinh tế phát triển (không gồm EU) sẽ tăng trưởng 1,3% (cao hơn 0,9% so với dự báo trước); EU 0,8% (cao hơn 0,3% so với dự báo trước). Đáng chú ý, kinh tế Trung Quốc, Ấn Độ và các nước Đông Nam Á được đánh giá sẽ trở lại đóng vai trò động lực tăng trưởng của kinh tế toàn cầu năm 2023.
Lạm phát toàn cầu giảm song đối mặt nguy cơ kéo dài “dai dẳng” ở mức cao. CPI tháng 1/2023 của Mỹ cao hơn dự báo, tăng 0,5% so với tháng trước và 6,4% so với cùng kỳ. Lạm phát cơ bản (không bao gồm các mặt hàng thực phẩm và nhiên liệu có tính biến động) của khu vực Eurozone tăng lên mức kỷ lục 5,3% trong tháng 1/2023. Việc Trung Quốc mở cửa trở lại, thúc đẩy phục hồi kinh tế sẽ kéo theo nhu cầu gia tăng, nhất là giá năng lượng, có thể tác động tăng áp lực lạm phát toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhiều nền kinh tế lớn tiếp tục chính sách nâng lãi suất, ví dụ: Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) đã nâng lãi suất tham chiếu thêm 25 điểm cơ bản đưa lãi suất lên mức 4,5-4,75%; Ủy ban Chính sách tiền tệ (MPC) của Ngân hàng Anh tăng lãi suất thêm 0,5 điểm phần trăm lên 4%; Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã tăng 50 điểm cơ bản đối với 3 lãi suất chính (lãi suất tái cấp vốn, lãi suất cho vay và lãi suất tiền gửi tăng lần lượt lên 3,00%, 3,25% và 2,50%.) và dự định tăng lãi suất thêm 50 điểm cơ bản tại cuộc họp chính sách tiền tệ tiếp theo vào tháng 3. Thương mại toàn cầu giảm mạnh do sụt giảm tiêu dùng ở các nền kinh tế lớn. Các điểm nóng địa chính trị tiếp tục diễn biến phức tạp, kéo dài; tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
- Những yếu tố tác động tới tăng trưởng kinh tế toàn cầu
Theo các báo cáo cho thấy, ba sự kiện lớn hiện đang tác động tới sự tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu bao gồm: Xung đột Nga- U-cờ-rai-na; Kinh tế Trung Quốc mở cửa sẽ tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế khu vực và toàn cầu nhưng dự báo sẽ có “độ trễ”; Các nền kinh tế lớn đẩy mạnh cạnh tranh, phân tách về công nghệ và áp dụng các tiêu chí thương mại bền vững. Cụ thể:
- Hệ lụy từ xung đột Nga-U-cờ-rai-na
Xung đột tại U-cờ-rai-na bắt đầu vào cuối tháng 02/2022, tuy nhiên ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp từ cuộc xung đột này tới KTTG vẫn còn rất mạnh mẽ. Cuộc chiến này đã thúc đẩy khủng hoảng năng lượng – lương thực và làm trầm trọng thêm lạm phát và bất ổn chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngoài các tác động ngắn hạn, xung đột cũng dẫn tới một số hệ lụy lâu dài. Đó là sự “phân tách” kinh tế giữa Nga và châu Âu, nhất là về năng lượng, tiền tệ, công nghệ, qua đó, làm gia tăng “khu vực hoá” và “phân mảnh” nền kinh tế toàn cầu và làm thay đổi cục diện hợp tác năng lượng toàn cầu.
Các nền kinh tế lớn cho thấy khả năng thích ứng, năng lực chống chịu khá tốt trong bối cảnh xung đột, nhất là Nga và châu Âu. Kinh tế Nga ước tính chỉ suy giảm 2,2% năm 2022 (theo đánh giá của IMF), thấp hơn nhiều so với các dự báo trước (khoảng 10%), dự kiến tăng trưởng 0,3% năm 2023. Ngành kinh tế “xương sống” là năng lượng được duy trì, đóng góp quan trọng vào tổng GDP của Nga năm 2022 (chiếm khoảng 11%), với kim ngạch xuất khẩu đạt 190 tỷ USD (theo Báo cáo nghiên cứu của Tổ chức Free Russia Foundation), đóng góp chủ yếu vào ngân sách và dự trữ ngoại hối của Nga. Song song với đó, nền kinh tế châu Âu thích ứng nhanh với việc giảm phụ thuộc vào Nga về năng lượng (một phần do mùa đông năm 2022 ít khắc nghiệt), tăng trưởng năm 2022 đạt 3%, cao hơn dự kiến.
- Kinh tế Trung Quốc mở cửa sẽ tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế khu vực và toàn cầu nhưng dự báo sẽ có “độ trễ”
Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, kinh tế Trung Quốc dự báo sẽ tăng trưởng 5,5%-5,8% năm 2023 chủ yếu dựa vào sự phục hồi của du lịch và tiêu dùng nội địa.
Theo Ngân hàng Standard Chartered, lượng khách du lịch quốc tế của Trung Quốc năm 2023 sẽ đạt gần 100 triệu lượt với mức chi tiêu lên tới 200 tỷ USD. Sau 3 năm bị hạn chế do dịch Covid, lượng tiền gửi tiết kiệm của người dân có xu hướng tăng, đồng thời các khảo sát cho thấy người dân mong muốn sớm đi du lịch trở lại (dự báo Trung Quốc sẽ mở lại hoàn toàn hoạt động du lịch vào khoảng tháng 5/2023). Do đó, các đánh giá quốc tế cho rằng các điểm đến có chi phí hợp lý, thủ tục xuất nhập cảnh thuận tiện sẽ thu hút được lượng du khách Trung Quốc đáng kể trong giai đoạn tới, nhất là các nước Đông Nam Á, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Du lịch Trung Quốc trước khi bùng phát dịch Covid-19 (Ảnh: T.Mai)
Ngành xây dựng, bất động sản của Trung Quốc đã ra khỏi “đáy khủng hoảng” nhờ các biện pháp hỗ trợ tích cực của Chính phủ nhưng để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới vẫn thời gian phục hồi. Do đó, tiêu dùng nội địa được đánh giá sẽ là động lực thúc đẩy kinh tế Trung Quốc phục hồi trong năm 2023. Trong bối cảnh đó, các đối tác thương mại chủ chốt của Trung Quốc sẽ có cơ hội gia tăng kim ngạch xuất khẩu, bù đắp phần sụt giảm từ thị trường các nước phát triển (Mỹ, châu Âu, Nhật Bản…).
- Các nền kinh tế lớn đẩy mạnh cạnh tranh, phân tách về công nghệ và áp dụng các tiêu chí thương mại bền vững
Cạnh tranh nước lớn trong lĩnh vực công nghệ ngày càng quyết liệt, mức độ phân tuyến ngày càng rõ nét. Mỹ tiếp tục đưa ra các biện pháp trực tiếp ngăn cản Trung Quốc tiếp cận, tham gia chuỗi cung ứng công nghệ chip bán dẫn. Chính quyền Tổng thống Biden lên kế hoạch áp đặt lệnh cấm hoàn toàn hoạt động xuất khẩu công nghệ của Mỹ cho Tập đoàn công nghệ viễn thông Hoa Vy; đẩy mạnh “liên minh” với các nước đối tác trong việc cắt đứt nguồn cung các thiết bị phục vụ sản xuất chip bán dẫn của Trung Quốc. Nhật Bản, Hà Lan và Mỹ đạt được thoả thuận về hạn chế xuất khẩu một số máy móc, thiết bị sản xuất chip tiên tiến sang Trung Quốc.
Xu hướng gắn các chính sách kinh tế - thương mại với các tiêu chí bền vững, tăng trưởng xanh được các nước phát triển đẩy mạnh nhằm hướng tới một số mục tiêu: (i) Xây dựng các tiêu chuẩn chung về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ xanh, thương mại bền vững; (ii) Thúc đẩy chuyển đổi các ngành công nghiệp theo hướng bền vững và giảm phát thải; (iii) Tăng cường liên kết, xây dựng quan hệ đối tác giữa các nước thông qua hỗ trợ tài chính, kỹ thuật, công nghệ. Trong bối cảnh bảo hộ thương mại có xu hướng gia tăng, có những đánh giá việc các quốc gia đẩy mạnh xây dựng các tiêu chí thương mại xanh còn hướng tới mục đích bảo hộ, nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành công nghiệp trong nước, “trợ cấp” và thúc đẩy sản xuất nội địa.
Công ty Egston Electronics Pvt.Ltd (Ấn Độ) thăm nhà máy của Công ty TNHH Magnetec Việt Nam tại Hải Phòng
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu sụt giảm, nhiều nước quyết liệt triển khai các biện pháp hỗ trợ xuất khẩu và xúc tiến thương mại. Đức và Ấn Độ đang thúc đẩy đàm phán Thoả thuận thương mại tự do giữa Ấn Độ và EU. Thái Lan nỗ lực tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại (dự kiến khoảng 450 hoạt động trong năm 2023 tại 4 thị trường tiềm năng gồm Trung Đông, Nam Á, Trung Quốc và các nước tiểu vùng Mê Công) với hình thức đa dạng bao gồm cử đoàn xúc tiến, tham gia hội chợ thương mại quốc tế, triển khai các nền tảng thương mại điện tử…
Tuy còn đối mặt nhiều thách thức song KTTG gần đây xuất hiện các dấu hiệu tích cực hơn trên một số mặt: (i) Một số nền kinh tế lớn (Mỹ, EU…) được dự báo sẽ tránh được suy thoái sâu hoặc kéo dài, có thể “hạ cánh mềm” trong năm 2023 nhờ duy trì một số chỉ số kinh tế tích cực (như thị trường lao động tại Mỹ) (ii) Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 2/2023 (sau 6 tháng suy giảm liên tiếp) cho thấy xu hướng mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh trong cả lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ ở nhiều nước; (ii) Lạm phát ở nhiều nước cho thấy xu hướng đã “qua đỉnh”, trong khi nguồn cung hàng hóa, nguyên vật liệu ổn định hơn nhờ năng lực thích ứng của các nền kinh tế và sự mở cửa trở lại của nền kinh tế Trung Quốc.