Ngày 18/12/2021, Hội nghị đối ngoại toàn quốc lần đầu tiên diễn ra với chuỗi Hội nghị Ngoại giao lần thứ 31, Hội nghị ngoại vụ toàn quốc lần thứ 20 đã khép lại với nhiều kết quả thành công rực rỡ, sâu sắc và thực chất. Trong dịp này, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh đến sự linh hoạt, mềm dẻo của nền ngoại giao Việt Nam, một trường phái ngoại giao độc đáo, mang đậm bản sắc “cây tre Việt Nam”, "gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển", góp phần xứng đáng giữ vững chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ đất nước. Đây là một phương thuốc hòa bình nhằm ngăn chặn xung đột và phát huy những “sức mạnh mềm” của dân tộc Việt Nam. Cũng trong dịp này, Sở Ngoại vụ Hải Phòng đã tham mưu cho Thành ủy Hải Phòng tham luận đưa vào Kỷ yếu Hội nghị. Cổng thông tin đối ngoại đa ngôn ngữ thành phố Hải Phòng trân trọng giới thiệu toàn văn Tham luận “Thành phố Hải Phòng với triển khai Đường lối đối ngoại Đại hội XIII: cơ hội, thách thức và phương hướng nhiệm vụ giai đoạn tới”.
Hội nghị đối ngoại toàn quốc triển khai Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII là dịp để nhìn lại những thành tựu đã đạt được và những vấn đề hạn chế còn tồn tại trong công tác đối ngoại của cả nước và các địa phương, trên cơ sở đó bàn bạc, đề xuất phương hướng, biện pháp thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ đối ngoại trọng tâm để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng. Đây là Hội nghị quan trọng không chỉ của ngành ngoại giao mà còn là của toàn thể mặt trận và các “binh chủng” đối ngoại của đất nước để nhìn nhận, phát huy “vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hoà bình, ổn định, huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước”. Điều này hết sức có ý nghĩa bởi Hội nghị lần này được tổ chức trong bối cảnh nhiều sự kiện trọng đại của đất nước diễn ra, năm đầu thực hiện Nghị quyết XIII của Đảng, Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm 2021-2030 và các Nghị quyết của Quốc hội, của địa phương về kế hoạch phát triển 5 năm 2021 - 2025.
Năm 2021 sắp đi qua trong bối cảnh đại dịch Covid-19 đã và đang diễn biến rất phức tạp. Việc xuất hiện hàng loạt các biến thể virus mới như gần đây là Omicron đang có nguy cơ che mờ triển vọng phục hồi bền vững của nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, nhìn chung kinh tế thế giới và thương mại toàn cầu đang có dấu hiệu phục hồi và khởi sắc nhưng tốc độ còn chậm. Đại dịch đã gây đứt gãy nhiều chuỗi sản xuất và cung ứng của thế giới, đẩy lạm phát, giá nguyên liệu tăng cao ở nhiều nơi, gây ra vấn đề thiếu hụt nguồn nhân lực. Các nền kinh tế lớn đang có dấu hiệu tăng trưởng chậm lại, áp lực lạm phát và nợ công ngày càng gia tăng.
Nước ta và nhiều quốc gia khác cũng đang đẩy mạnh liên kết kinh tế trên cả hai bình diện song phương và đa phương nhằm tạo thêm động lực cho phục hồi. Các thỏa thuận thương mại tự do, đặc biệt là EVFTA, CPTPP, RCEP đang dần mở ra những chương mới hứa hẹn thúc đẩy mạnh mẽ mậu dịch đa xuyên quốc gia thời gian tới, nhất là sau khi dịch bệnh được đẩy lùi. Trong nước, kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định và bắt đầu khởi sắc. Tuy nhiên, làn sóng dịch Covid-19 lần thứ 4 bùng phát cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sức khỏe, tính mạng của người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh tại nhiều địa phương trong cả nước.
Trước tình hình đó, Đảng bộ, chính quyền, quân và dân thành phố Hải Phòng với sự quyết tâm cao nhất đã tích cực, chủ động thực hiện “mục tiêu kép” vừa phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ sức khoẻ người dân, vừa phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm đời sống nhân dân. Trong nỗ lực chung đó, đối ngoại Hải Phòng đã tích cực, chủ động, sáng tạo cùng với cả nước triển khai đồng bộ, toàn diện và hiệu quả hoạt động đối ngoại, liên tục duy trì và củng cố quan hệ hợp tác với các tổ chức, đối tác và địa phương nước ngoài, tạo điều kiện thuận lợi cho các chuyên gia, nhà đầu tư nước ngoài đầu tư nhập cảnh để duy trì, phục hồi sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, thành phố cũng đẩy mạnh và thực hiện hiệu quả công tác ngoại giao văn hóa, thông tin đối ngoại, lãnh sự và bảo hộ công dân, tích cực hỗ trợ và tạo thuận lợi cho kiều bào ổn định, phát triển và tiếp tục đóng góp cho thành phố và đất nước.
Ảnh: Lãnh đạo thành phố chúc mừng Công ty LG Display mở rộng đầu tư tại Hải Phòng tháng 8/2021, nguồn: https://haiphong.gov.vn/
Kết quả thu hút đầu tư nước ngoài là một trong những dải sáng nổi bật trải dài trong công tác đối ngoại của thành phố Hải Phòng thời gian qua. Cùng với công tác phòng, chống dịch đa tầng, đa lớp, quyết liệt, hiệu quả, luôn chủ động “nâng cao một bước, đi trước một bước” để tạo sự an toàn, tin tưởng tuyệt đối cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp thì hoạt động xúc tiến đầu tư cũng được hết sức đẩy mạnh, thời gian giải quyết thủ tục hành chính được rút ngắn đáng kể. Một số dự án lớn giảm thời gian giải quyết thủ tục đầu tư, cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư chỉ trong 3-5 ngày. Điều này đã chủ đích tạo niềm tin về môi trường đầu tư an toàn, thân thiện và hấp dẫn. Qua đó, năm 2021 thu hút vốn FDI của Hải Phòng đạt xấp xỉ 3,13 tỷ USD, tăng 91,44% so với năm 2020, đạt trên 13% so với tổng giá trị thu hút cả nước, nâng tổng vốn số dự án FDI còn hiệu lực đạt trên 22,5 tỷ USD. Nổi bật là LG Display đã nâng tổng vốn đầu tư tại Hải Phòng lên 4,65 tỷ USD, cùng nhiều doanh nghiệp vệ tinh, phụ trợ của nước ngoài cũng tăng cường đầu tư, mở rộng tại Hải Phòng.
Về nguồn vốn ODA, đến năm 2021 thành phố đang triển khai tổng vốn đầu tư trên 11.000 tỷ đồng, trong đó sử dụng vốn ODA trên 5.000 tỷ đồng của Ngân hàng Thế giới, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản, Chính phủ Hàn Quốc,... Các dự án này góp phần giúp thành phố định hình hệ thống hạ tầng kỹ thuật - giao thông - đô thị đồng bộ, hiện đại với tầm nhìn đem lại “sinh khí mới” cho phát triển, tiếp cận và đón bắt làn sóng đầu tư hậu đại dịch. Nhân tố này cùng với nguồn vốn FDI đã tác động trực tiếp làm tăng sản lượng hàng hóa xuất khẩu lên mức 25,11 tỷ USD, tăng 23,19%, xấp xỉ 1/10 tổng giá trị kim ngạch cả nước. Đến nay, Hải Phòng có quan hệ hợp tác thương mại với 126 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Sản lượng hàng hóa qua Cảng năm 2021 cán mốc 150 triệu tấn, tăng 7,35% so với 2020. Cảng Hải Phòng hiện là cảng nước sâu hiện đại hàng đầu cả nước, có thể đón tàu đến 150.000 tấn, đóng vai trò trung chuyển vận tải hàng hóa quốc tế, là hình ảnh minh họa sinh động thể hiện mức độ và vị thế hội nhập quốc tế của thành phố đang ngày càng sâu rộng, toàn diện.
Ảnh: Cảng biển Hải Phòng – một ví dụ minh họa sinh động thể hiện mức độ và vị thế hội nhập quốc tế của thành phố đang ngày càng sâu rộng, toàn diện, nguồn: https://baodautu.vn/
Quan hệ hợp tác cấp địa phương luôn được hết sức coi trọng, góp phần cởi bỏ các nút thắt trong kết hợp hài hòa lợi ích, dựa trên nền tảng “hợp tác thực chất, đôi bên cùng có lợi”. Đến nay, Hải Phòng đã thiết lập, duy trì và thúc đẩy quan hệ hợp tác, liên kết chặt chẽ với 23 địa phương, vùng lãnh thổ thuộc 13 quốc gia trên thế giới, trong đó nhiều thành phố đã xây dựng thành công quan hệ kết nghĩa với nhiều dự án song phương được triển khai như: Dự án “Thúc đẩy các KCN sinh thái không phát thải các-bon” hợp tác với Kitakyushu, Dự án giảm thiểu rác thải nhựa trên biển hợp tác với Kagawa, Dự án hợp tác và hỗ trợ ứng dụng mô hình hồ Biwa cho quản lý quần đảo Cát Bà và vùng xung quanh của Chính quyền tỉnh Shiga (Nhật Bản),… Trong bối cảnh đại dịch toàn cầu, công tác đối ngoại đã tạo đà chuyển đổi các hình thức ngoại giao trực tiếp sang ngoại giao trực tuyến với nhiều dấu ấn quốc tế phong phú, duy trì hợp tác toàn diện. Từ năm 2019 đến nay, thành phố đã tổ chức ký kết 12 thỏa thuận quốc tế, trong đó 04 thỏa thuận cấp thành phố, tiêu biểu như: Bản ghi nhớ thiết lập quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng và Chính quyền nhân dân thành phố Ninh Ba (Trung Quốc), Bản ghi nhớ hợp tác về việc đẩy mạnh giao lưu giáo dục, văn hóa với Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam, Bản ghi nhớ về phát triển Dự án điện khí LNG tại Hải Phòng cùng các đối tác ExxonMobil.
Ảnh: Lễ Ký kết Bản ghi nhớ hợp tác về việc đẩy mạnh giao lưu giáo dục, văn hóa tại Hải Phòng giữa UBND thành phố Hải Phòng và Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam, Nguồn: Sở Ngoại vụ Hải Phòng.
Trong liên kết đa phương, thành phố củng cố hợp tác với các tổ chức quốc tế với vai trò thành viên có trách nhiệm và hoạt động tích cực. Thành phố tham gia các hội nghị chuyên đề, chương trình hợp tác và hoạt động thường kỳ với Tổ chức mạng lưới chính quyền địa phương Châu Á (CityNet), Tổ chức xúc tiến du lịch các thành phố khu vực châu Á – Thái Bình Dương (TPO), Hội đồng thế giới về dữ liệu quản lý thành phố (WCCD), trở thành thành viên Hiệp hội các vịnh đẹp nhất thế giới (MBBW) trong năm 2020, kết nối Hội đàm vận tải đường bộ quốc tế thường niên Việt - Trung nhằm thúc đẩy phục hồi vận tải đường bộ quốc tế. Hải Phòng đang tiếp tục tham gia có chất lượng và hiệu quả một số tổ chức/diễn đàn khác như: WeGO, CDIA, UN-Habitat,...
Bên cạnh đó, công tác vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài được quan tâm, đẩy mạnh, duy trì nguồn lực thu hút. Hiện nay, thành phố Hải Phòng có quan hệ hợp tác với 60 tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ nước ngoài. Giai đoạn từ năm 2018 đến nay, có 43 dự án và phi dự án được triển khai trên địa bàn thành phố với tổng giá trị cam kết là 22,1 triệu USD, giá trị giải ngân đạt 14,2 triệu USD. Một số chương trình, dự án tiêu biểu như: Chương trình Phát triển Vùng Quận Ngô Quyền do Tổ chức Tầm nhìn thế giới tài trợ 1,58 triệu USD; Dự án “Giảm nhẹ rủi ro thiên tai tại thành phố Hải Phòng” do Quỹ Prudence thuộc Tập đoàn Prudential Châu Á tài trợ; Dự án “Sáng kiến chuẩn bị sẵn sàng ứng phó với thiên tai giữa các thành phố kết nghĩa Việt Nam - Hoa Kỳ” do Tổ chức PWA tài trợ; Dự án “Chương trình hỗ trợ phát triển thành phố Hải Phòng” do Tổ chức Action Aid International tại Việt Nam tài trợ,…
Hoạt động ngoại giao văn hóa và công tác thông tin đối ngoại có sự đổi mới, sáng tạo về phương thức tiếp cận phù hợp trong bối cảnh dịch bệnh, gắn quảng bá về vùng đất - con người Hải Phòng với xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch. Thành phố xây dựng sản phẩm du lịch “1 tour 2 quốc gia 6 điểm đến” Việt - Trung, triển khai thỏa thuận hợp tác phát triển du lịch với Tổng công ty Hàng không Việt Nam (VNA), quảng bá sản phẩm truyền thống và hình ảnh thành phố qua quà tặng đối ngoại. Đặc biệt, năm 2021 Hải Phòng đã hoàn thành nộp hồ sơ và nghiệm thu thực địa đề cử Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà thành Di sản Thiên nhiên Thế giới trình UNESCO với 4 tiêu chí mỹ học, địa chất địa mạo, đa dạng về hệ sinh thái và đa dạng về giống loài. Đây là một dấu mốc đặc biệt quan trọng, xây dựng “đường băng” chiến lược cho sự phục hồi và “cất cánh” của ngành du lịch cũng như các ngành kinh tế dịch vụ toàn thành phố thời kỳ hậu đại dịch. Bên cạnh đó, vị thế, hình ảnh và môi trường phát triển của thành phố tiếp tục được quảng bá và marketing rộng rãi trong khu vực và quốc tế ở nhiều cấp độ và hình thức hợp tác. Thành phố phối hợp với Brest (Pháp), Incheon (Hàn Quốc), Côn Minh, Nam Ninh (Trung Quốc),… tổ chức triển lãm số, quảng bá đầu tư, ẩm thực, văn hóa. Tăng cường hợp tác với các cơ quan thông tấn, báo chí trong và ngoài nước, xuất bản Bản tin đối ngoại song ngữ, khai trương Cổng thông tin đối ngoại đa ngôn ngữ Hải Phòng cung cấp tin tức 5 ngôn ngữ, qua đó tiếp cận được số lượng lớn độc giả, bạn bè quốc tế, nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Ảnh: Đoàn công tác thành phố làm việc với đoàn chuyên gia của UNESCO thẩm định hồ sơ Di sản thiên nhiên thế giới mới Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà tháng 11/2021, trước khi trình Đại hội đồng phê duyệt trong năm 2022, Nguồn: BQL Di sản thiên nhiên quần đào Cát Bà.
Công tác về người Việt Nam ở nước ngoài thời gian qua được triển khai hiệu quả, khuyến khích, động viên kiều bào hướng về quê hương. Triển khai Đề án khảo sát về người Hải Phòng định cư ở nước ngoài và thân nhân ở trong nước, Đề tài đề xuất một số giải pháp phát huy nguồn lực của người Hải Phòng ở nước ngoài đến 2030. Tiếp tục hỗ trợ công dân, Việt kiều của Hải Phòng đang bị mắc kẹt ở nước ngoài do dịch Covid-19 được trở về nước. Nhiều doanh nghiệp do kiều bào thành lập tiếp tục duy trì sản xuất, kinh doanh có lãi. Đặc biệt, tổng giá trị kiều hối giai đoạn 2016-2020 đạt khoảng 1,61 tỷ USD tăng 69,12% so với giai đoạn 2011-2015. Tính riêng 2019, lượng kiều hối gửi về đạt 409 triệu USD (khoảng 9.000 tỷ), tương đương 1/3 tổng ngân sách thu nội địa cùng năm của thành phố. Năm 2021, tuy trong bối cảnh dịch bệnh nhưng giá trị kiều hối vẫn đạt trên 208 triệu USD. Dòng ngoại tệ này đã góp phần quan trọng hỗ trợ phục hồi kinh tế tư nhân, hộ gia đình, đầu tư, tái sản xuất, kinh doanh.
Ảnh: Nguồn lực người Hải Phòng ở nước ngoài đang ngày càng được phát huy tích cực, hiệu quả cho sự nghiệp xây dựng và phát triển thành phố, đặc biệt trong bối cảnh phòng chống dịch bệnh hiện nay. Nguồn: Hội Liên lạc Việt kiều Hải Phòng
Hoạt động quản lý đối ngoại được nâng cao hiệu lực và đi vào nền nếp. Tiếp tục chỉ đạo thực hiện nghiêm Quyết định 674-QĐ/TU ngày 18/9/2017 của Ban Thường vụ Thành ủy triển khai Quyết định số 272-QĐ/TW ngày 21/01/2015 của Bộ Chính trị khóa XI về việc ban hành Quy chế quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại. Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành các quyết định, chỉ thị quản lý đoàn ra, hộ chiếu ngoại giao, công vụ, hội nghị, hội thảo quốc tế nhằm triển khai nghiêm túc Kết luận số 33-KL/TW ngày 25/7/2018 của Bộ Chính trị khóa XII về việc tiếp tục thực hiện Quy chế 272.
Công tác trao đổi đoàn được thực hiện hiệu quả, đi vào chiều sâu. Đầu năm 2019 thành phố đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao và các cơ quan đối ngoại Trung ương tổ chức tiếp đón trọng thể đoàn lãnh đạo cấp cao nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đến thăm và làm việc trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều lần 2, được Trung ương ghi nhận, đánh giá cao. Trong giai đoạn dịch bệnh bùng phát, thành phố hạn chế tối đa việc tổ chức đoàn ra, tuy nhiên đảm bảo việc tiếp đón, tọa đàm, làm việc với các đoàn ngoại giao, xúc tiến đầu tư của các nước bạn an toàn và có nhiều kết quả hợp tác.
Công tác đối ngoại - hữu nghị nhân dân tiếp tục bám sát Chỉ thị 04-CT/TW ngày 06/7/2011 và Chỉ thị số 38-CT/TW ngày 19/9/2019 của Ban Bí thư. Tổ chức thiết thực các chương trình giao lưu hữu nghị, gặp mặt với bạn bè các nước dịp năm chẵn, năm tròn, kỷ niệm thiết lập quan hệ ngoại giao, tổ chức chuỗi các chương trình liên hoan ngoại ngữ Anh, Nhật, Hàn thường niên, tăng cường hợp tác nhân dân trong các khía cạnh giáo dục, văn hóa, y tế, khoa học công nghệ góp phần hỗ trợ các mục tiêu tăng trưởng. Tăng cường tuyên truyền chính sách của Đảng và Nhà nước về chủ quyền biển, đảo, công tác quản lý biên giới - lãnh thổ quốc gia trên biển được giữ vững. Công tác lãnh sự, bảo hộ công dân được triển khai kịp thời, bài bản, góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân thành phố tại nước ngoài.
Có thể khẳng định, những kết quả có được nêu trên là nhờ sự đồng hành, quan tâm, hướng dẫn chặt chẽ, thường xuyên và hết sức tạo điều kiện của các cơ quan đối ngoại Trung ương, đặc biệt là Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương. Bên cạnh đó, về phía thành phố là sự chỉ đạo linh hoạt, trực tiếp và sâu sát của Ban Thường vụ Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố. Đặc biệt, những kết quả đó có sự đóng góp rất quan trọng của Sở Ngoại vụ và đội ngũ cán bộ đối ngoại thành phố với tâm huyết, trách nhiệm, trình độ chuyên môn cao và khát khao cống hiến - phục vụ.
Tuy nhiên, công tác đối ngoại thành phố Hải Phòng trong thời gian tới cũng còn một số hạn chế cần khắc phục như: do dịch bệnh nhiều hoạt động trao đổi đoàn không thể đảm bảo theo theo kế hoạch, việc triển khai các hoạt động văn hóa đối ngoại, hữu nghị nhân dân cũng bị hoãn/hủy; một số thỏa thuận quốc tế bị chậm tiến độ; số lượng, chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại còn mỏng chưa tương xứng với nhiệm vụ, không đồng đều; nhận thức của các cấp, ngành, đơn vị, địa phương về công tác đối ngoại có nơi, có lúc chưa được đầy đủ do đó công tác phối hợp triển khai chương trình đối ngoại nhiều khi còn chưa thông suốt, nhịp nhàng, chặt chẽ. Bên cạnh đó, tổng giá trị thu hút đầu tư nước ngoài còn khá khiêm tốn so với tiềm lực và nhu cầu, đặc biệt là khối lượng vốn ODA thu hút hàng năm còn hạn chế, chưa đáp ứng mục tiêu và nhu cầu nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Đối ngoại chưa theo sát đồng hành và hỗ trợ toàn diện được việc thúc đẩy kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, trong đó có việc xây dựng cảng trung chuyển quốc tế chuyên biệt, nâng cấp, kết nối đường sắt trong hàng lang kinh tế 5 tỉnh Việt - Trung. Công tác nghiên cứu chiến lược, dự báo tình hình chưa thật sự chủ động để theo kịp những chuyển biến mau lẹ, phức tạp của tình hình. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đối ngoại địa phương, các đơn vị còn chưa được quan tâm, chưa đáp ứng kịp yêu cầu mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ đối ngoại bản lĩnh, chuyên nghiệp, tinh thông, có tư duy, tầm nhìn trong thời kỳ hội nhập quốc tế toàn diện.
Trong những năm tới, bức tranh phục hồi kinh tế thế giới được dự báo sẽ có nhiều mảng màu sáng tối khác nhau, triển vọng dịch bệnh Covid được kiểm soát còn nhiều rào cản hiện hữu, đặc biệt là những biến thể mới chưa ngừng xuất hiện, chưa đến sự tiến hóa cuối cùng sẽ tiếp tục là nguy cơ rình rập ngăn chặn sự tái thiết thương mại toàn cầu; đồng thời, tình trạng bất ổn của các nền kinh tế đầu tàu, thương chiến, sụt giảm nguồn cung nguyên liệu, lạm phát và nợ công là những thách thức trở ngại sự hồi phục của nền kinh tế quốc gia và các địa phương.
Bên cạnh đó, xu thế cạnh tranh toàn cầu, nội địa, giữa các địa phương tạo áp lực buộc các địa phương nếu không muốn bị tụt hậu phía sau, phải tự đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh các cấp độ, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm tác động tiêu cực, đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới chính sách phù hợp, kịp thời và hiệu quả theo hướng bền vững trong giai đoạn mới, đặc biệt là thời kỳ hậu đại dịch, khi các nhu cầu đầu tư, phát triển, hàng hóa, dịch vụ có thể bùng nổ sau thời gian dồn nén, kìm hãm để phòng chống dịch bệnh.
Hoạt động kinh tế đối ngoại của Hải Phòng cũng như nhiều địa phương khác cũng gặp những thách thức mới. Là thành phố có chỉ số phát triển công nghiệp hàng đầu và là một cảng biển trung tâm trong cả nước, hoạt động xuất khẩu hàng hóa đóng góp quan trọng cho nền kinh tế thành phố. Trước mối lo chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng nhiều nước, đặc biệt ở các thị trường lớn, chiến tranh thương mại giữa các nước lớn đang hiện hữu sẽ ảnh hưởng khổng nhỏ đến sự phát triển kinh tế thành phố. Bên cạnh đó, thành phố cũng phải chủ động tạo thế cân bằng chiến lược thu hút đầu tư như “hai bàn tay” trong kết hợp giữa thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp nội địa và phát triển khối đầu tư nước ngoài.
Ở một khía cạnh khác, sự phát triển của khoa học, công nghệ cũng đang đặt ra những vấn đề mới đối với thương mại và đầu tư nước ngoài. Năng lực đổi mới, sáng tạo cùng thị trường và nội lực khoa học công nghệ của thành phố chưa thực sự phát triển đẩy đủ để có thể tiếp cận toàn diện hoạt động sản xuất, đầu tư, thương mại công nghệ cao, có yếu tố nước ngoài và các ngành công nghiệp phụ trợ, hỗ trợ. Đồng thời, số lượng và chất lượng nguồn nhân lực đối ngoại chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, có nơi còn lúng túng trong việc cụ thể hóa những chủ trương, chính sách về đối ngoại, hội nhập kinh tế quốc tế. Chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển các ngành kinh tế trụ cột của thành phố gồm công nghiệp công nghệ cao, du lịch, cảng biển và logistics cũng là những bài toán thách thức đối với thành phố và ngành đối ngoại địa phương trong giai đoạn hội nhập quốc tế toàn diện như hiện nay.
Bên cạnh đó, do sự biến động phức tạp của tình hình, sự thay đổi so sánh lực lượng, sự tính toán của các nước có liên quan, sự nổi lên của chủ nghĩa đơn phương, thiếu tôn trọng luật pháp quốc tế, với vị trí lá chắn cho Thủ đô Hà Nội, là đầu mối giao thông quan trọng và cửa chính biển ra của các tỉnh phía Bắc, nhiệm vụ đối ngoại nhằm tăng cường bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới khu vực biển, hải đảo cũng đứng trước một số thách thức mới.
Bên cạnh những thách thức, thành phố Hải Phòng cũng đang đứng trước những cơ hội lớn, thuận lợi trên chặng đường phát triển. Đó là:
Với vai trò và vị thế là cửa chính ra biển của miền Bắc, một đầu tàu kinh tế của Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và cả nước, Hải Phòng đã luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ toàn diện của Trung ương Đảng mà trực tiếp là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, Chính phủ, các Ban, Bộ, ngành Trung ương, các tỉnh, thành phố bạn, đặc biệt là Nghị quyết 45-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định tầm nhìn đến năm 2030 đưa Hải Phòng trở thành “thành phố công nghiệp phát triển hiện đại, thông minh, bền vững tầm cỡ khu vực Đông Nam Á” và đến năm 2045 là “thành phố có trình độ phát triển cao trong nhóm các thành phố hàng đầu Châu Á và thế giới”. Đây là vận hội lớn đối với Hải Phòng để có thể vươn lên thành đô thị phát triển hàng đầu khu vực và thế giới trong những thập niên tới. Bên cạnh đó, sự quan tâm, ủng hộ, đồng hành và tạo điều kiện thuận lợi của Trung ương và các cơ quan đối ngoại cấp trên trong việc triển khai các chiến lược, chương trình kế hoạch đối ngoại trọng tâm giúp thành phố tăng cường khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, thiết lập quan hệ hợp tác hữu nghị, đầu tư quốc tế.
Mặt khác, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn đang là xu hướng lớn trong cục diện thế giới, dư địa đối ngoại quốc gia đang ngày càng tăng, tạo tiền đề và cơ hội cho các địa phương, đặc biệt là các thành phố có đà phát triển mạnh như Hải Phòng để đẩy mạnh, mở rộng thị trường hợp tác, tăng cường liên kết quốc tế. Hải Phòng cũng là một trong những địa phương có nhiều tiềm năng, thế mạnh trong chiến lược hội nhập quốc tế toàn diện từ vị trí địa lý, nền tảng thiết lập quan hệ hợp tác, lịch sử phát triển đến các chiến lược, chính sách, chương trình đối ngoại của thành phố trong việc hiện thực hóa triết lý “luôn sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy” và chủ động xây dựng hình ảnh trên bản đồ hội nhập khu vực và thế giới.
Đồng thời, việc nước ta đang gia nhập và chủ động tham gia các sân chơi thương mại toàn cầu mở ra nhiều cơ hội cho các địa phương trong hội nhập kinh tế quốc tế. Tính đến tháng 11/2021, Việt Nam đã ký kết 15 Hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có thể kể ra như: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương – CPTPP, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh Châu Âu EVFTA có hiệu lực, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực – RCEP chuẩn bị có hiệu lực vào đầu năm 2022. Hải Phòng đã và đang xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật, giao thông, đô thị đồng, hiện đại, thuận lợi để có thể đi trước, đón bắt những làn sóng đầu tư mới; đồng thời môi trường kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính đang được cải thiện đáng kể, qua đó đang dần tạo dựng được hình ảnh thành phố năng động, sáng tạo trong suy nghĩ, tâm tưởng bạn bè quốc tế. Năng lực, chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại ngày càng được nâng cao.
Cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài (hiện khoảng 40.000 người đang sinh sống, làm việc trải khắp 36 quốc gia) và nguồn lực doanh nhân, trí thức kiều bào đang ngày càng lớn mạnh, hội nhập ngày một tốt hơn vào đời sống chính trị - xã hội ở nước sở tại, luôn hướng về Tổ quốc và quê hương Hải Phòng, đóng góp ngày càng quan trọng vào việc thúc đẩy quan hệ hữu nghị song phương. Đây là một trong những nguồn nội lực quan trọng của thành phố cần khơi dậy và phát huy trong thời gian tới.
Trong bối cảnh, thời cơ và thách thức nêu trên, công tác đối ngoại của thành phố Hải Phòng sẽ tiếp tục hướng trọng tâm thực hiện nhiệm vụ “kép” phòng chống dịch bệnh đi đôi với phục hồi và phát triển kinh tế, đồng thời đón bắt làn sóng đầu tư mới sau thời kỳ đình trệ, kiến tạo những động lực phát triển mới triển khai Nghị quyết 45-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó tập trung vào một số nhiệm vụ sau:
Một là, đổi mới tư duy trong công tác đối ngoại trên phương châm “suy nghĩ toàn cầu, hành động địa phương” nhằm triển khai toàn diện, hiệu quả các định hướng đối ngoại Nghị quyết Đại hội Đảng XIII, Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ thành phố, Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm 2021-2030 và các Nghị quyết của Quốc hội, của thành phố về kế hoạch phát triển 5 năm 2021 - 2025; triển khai đồng bộ, nhịp nhàng giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân nhằm phát huy tổng thể mọi nguồn lực hợp tác nhất là trong các ngành, lĩnh vực thế mạnh, trọng điểm của địa phương. Chủ động phát huy lợi thế trong công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế từ các cơ chế, chính sách đặc thù cho Hải Phòng. Chủ động, mạnh dạn tiếp cận cơ chế “ngoại giao vắc xin” và các nguồn tài trợ tài chính, cơ sở vật chất y tế từ quốc tế để phòng chống dịch hiệu quả.
Hai là, tăng cường tái thiết việc tổ chức các đoàn đối ngoại thành phố đi xúc tiến thị trường, thúc đẩy hợp tác, đầu tư ở nước ngoài đảm bảo an toàn, cơ cấu thành phần đoàn gọn nhẹ, có chất lượng; tiếp tục đưa vào chiều sâu quan hệ hữu nghị, kinh tế, tăng cường đan xen lợi ích và tin cậy chính trị với các đối tác quốc tế, đặt phát triển vào vị trí trọng tâm của các mối quan hệ. trong đó coi các địa phương, đối tác khu vực Châu Á - Thái Bình Dương là trọng điểm chiến lược, nhất là các đối tác kinh tế Nhật Bản, Hàn Quốc. Mạnh dạn đột phá trong tham gia các thể chế đa phương, chủ động đề xuất các nhóm liên kết, các sáng kiến thiết thực, phù hợp với khả năng, lợi ích của quốc gia, thành phố và sự quan tâm chung của cộng đồng quốc tế. Vận động các tổ chức quốc tế, phi chính phủ nước ngoài tăng cường hợp tác và đặt trụ sở tại thành phố. Đề nghị Trung ương đồng thuận xây dựng và vận hành mô hình khu thương mại tự do tại Hải Phòng trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá kỹ càng, vận dụng hợp lý mô hình phát triển thành công của các thành phố - lãnh thổ đầu tàu lôi kéo sự phát triển nền kinh tế của các nước tiên tiến thế giới; phấn đấu là một địa phương tiên phong xây dựng nền kinh tế ban đêm trên cơ sở Đề án của Bộ Kế hoạch Đầu tư, tập trung phát triển các nội hàm dịch vụ ẩm thực, mua sắm, giải trí, du lịch để khai thác tối đa 24/24 mọi nguồn lực phát triển.
Ba là, tiếp tục triển khai có hiệu quả chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, nhất là Nghị quyết 06 của Ban Chấp hành Trung ương về việc "Thực hiện có hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội trong bối cảnh nước ta tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới" và "Chiến lược tổng thể về hội nhập quốc tế đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030", thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư đặc biệt là thúc đẩy thu hút nguốn vốn FDI, ODA nhằm đạt mục tiêu nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Tuy nhiên, thành phố sẽ tích cực thu hút đầu tư trong nước kết hợp với hỗ trợ doanh nghiệp, doanh nhân thành phố trong tận dụng các lợi thế từ các thoả thuận FTA song, đa phương và tăng cường đầu tư, sản xuất kinh doanh, tiếp cận khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại, thúc đẩy xuất khẩu, mở rộng thị trường hàng hóa, dịch vụ, giải quyết khó khăn, vướng mắc, tranh chấp, khiếu nại tạo thế “cân bằng nội lực và ngoại lực” gắn kết với xây dựng môi trường phát triển thuận lợi, bình đẳng. Đối ngoại hỗ trợ toàn diện nâng cấp kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, chú trọng phát triển cảng biển trung chuyển quốc tế, cải tạo, kết nối tuyến hàng lang kinh tế 5 tỉnh Việt - Trung. Tích cực nắm bắt các cơ hội to lớn về đổi mới, sáng tạo trong công nghệ, giáo dục - đào tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sản phẩm thế mạnh địa phương.
Bốn là, đẩy mạnh cải cách hành chính, đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính, tích cực đề xuất tăng cường phân cấp, phân quyền của Bộ, Ngành cho thành phố trong các ngành, lĩnh vực, trọng tâm quản lý đầu tư, xây dựng, đất đai, hội nhập; tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, củng cố tổ chức, ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng chính quyền điện tử tiến tới chính quyền số, thành phố thông minh trên nền tảng chuyển đổi số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, củng cố và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố để phục vụ tốt nhất đối với nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước. Tích cực cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng phù hợp với các cam kết, nguyên tắc hội nhập. Tích cực triển khai công tác đối ngoại nhân dân thiết thực, tăng cường thu hút viện trợ phi chính phủ nước ngoài đi kèm với nhận diện lĩnh vực trọng tâm, khoanh vùng trọng điểm.
Năm là, xây dựng bản sắc văn hóa đối ngoại của thành phố gắn với phát huy nền văn hóa đậm đà bản sắc của địa phương. Hoàn thành việc đưa Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà trở thành Di sản thiên nhiên thế giới mới, tích cực quảng bá, phát huy giá trị di sản; đẩy mạnh hoạt động thông tin, tuyên truyền đối ngoại, quảng bá hình ảnh tầm vóc, vị thế của thành phố, tạo dựng thương hiệu địa phương nổi bật trên bản đồ hội nhập; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy việc học tập và thực hành ngoại ngữ trong nhân dân đáp ứng yêu cầu thành phố hội nhập.
Sáu là, tăng cường công tác nghiên cứu, dự báo, triển khai chiến lược, sách lược công tác đối ngoại sát thực tế, hiệu quả. Củng cố quan hệ phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ với các cơ quan đối ngoại Trung ương như Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương, các cơ quan đại diện ngoại giao trong triển khai các nhiệm vụ đối ngoại và hội nhập của thành phố. Tiếp tục thực hiện nghiêm Quy chế thống nhất công tác đối ngoại của Bộ Chính trị, duy trì công tác quản lý đối ngoại nền nếp, hiệu quả.
Bảy là, quan tâm đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác phát huy nguồn lực của người Hải Phòng ở nước ngoài, tích cực kết nối bà con, cộng đồng kiều bào thành phố hướng về phát triển quê hương, đất nước, đồng thời tạo điều kiện cho phép bà con kiều bào được về nước an toàn hoặc ổn định phát triển ở nước sở tại. Tăng cường công tác tuyên truyền chính sách, pháp luật, quản lý biên giới - lãnh thổ biển đảo, đẩy mạnh công tác lãnh sự, bảo hộ công dân, phục vụ hội nhập toàn diện. Luôn coi "cán bộ là cái gốc của mọi công việc", tăng cường xây dựng đội ngũ cán bộ đối ngoại của thành phố đủ chất và lượng, đủ sức vóc đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Với các định hướng giải pháp nêu trên, đối ngoại Hải Phòng sẵn sàng đi đầu cùng các cấp, các ngành, các địa phương trong triển khai nền ngoại giao toàn diện, hiện đại và phục vụ phát triển đất nước và thành phố, thực hiện mục tiêu kép đẩy lùi đại dịch và phục hồi kinh tế - xã hội, tích cực, đổi mới, sáng tạo trên cơ sở triết lý “suy nghĩ toàn cầu, hành động địa phương” nhằm tạo ra bước chuyển về chất đối với tiến trình hội nhập quốc tế địa phương, phát huy tối đa tiềm lực thành phố, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của địa phương, góp phần giải quyết hữu hiệu các bài toán phát triển của thành phố trong thời gian tới, đóng góp xứng tầm vào thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại Đại hội XIII của Đảng về xây dựng nền ngoại giao toàn diện, uyển chuyển, hiện đại, Đại hội XVI Đảng bộ thành phố về phát triển kinh tế xã hội 5 năm, Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố hàng đầu khu vực và thế giới trong thập niên tới./.