Tài chính xanh là tăng cường các dòng chảy tài chính từ các lĩnh vực công, lĩnh vực tư, và phi lợi nhuận cho các ưu tiên phát triển bền vững[1]. Tài chính xanh là các hoạt động đầu tư và dịch vụ tài chính mang lại lợi ích cho môi trường, như là giảm ô nhiễm không khí, giảm ô nhiễm nước và đất, giảm khí thải nhà kính, tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng, thích ứng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Tài chính xanh hướng vào các công ty/dự án có cam kết bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên, giảm ô nhiễm, hay vận hành các hoạt động kinh doanh có ý thức về bảo vệ môi trường. Tài chính xanh hướng tới phát triển và triển khai các mô hình kinh doanh, đầu tư, thương mại, các chính sách, dự án thân thiện và có lợi cho cộng đồng và môi trường, hướng tới phát triển bền vững. Tài chính xanh được triển khai để hỗ trợ các hoạt động đầu tư kinh doanh có trách nhiệm với xã hội, với cộng đồng, có tác động tốt đến môi trường tự nhiên.
Tài chính xanh: Sự lựa chọn của nhiều quốc gia trên thế giới để phục hồi kinh tế sau đại dịch và để phát triển bền vững. Nguồn ảnh: https://www.unep.org/regions/asia-and-pacific/regional-initiatives/supporting-resource-efficiency/green-financing
Trong xu hướng chung trên toàn cầu – hướng tới hiện thực hoá các mục tiêu phát triển bền vững SDGs, tài chính xanh được các quốc gia quan tâm và dần được đẩy mạnh thông qua các hình thức khác nhau, từ việc các quốc gia điều chỉnh các khung quy định trong nước, tăng cường tài chính xanh ở các lĩnh vực khác nhau, tăng cường đầu tư vào phát triển và ứng dụng công nghệ xanh, công nghệ sạch, đầu tư phát triển kinh tế xanh thông minh, tăng cường trái phiếu xanh…Bên cạnh việc xây dựng và ban hành các khung quy định trong nước, các quốc gia tăng cường triển khai các hoạt động hợp tác song phương và đa phương để có thể tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để triển khai các mục tiêu phát triển bền vững trong nước.
Hội nghị truyền thông về phân loại giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu tại tuần hội nghị của Uỷ ban Liên minh châu Âu trong tháng 4/2021. Nguồn ảnh: https://www.reuters.com/business/sustainable-business/eu-publishes-rulebook-classify-green-investments-2021-04-21/
Hiện tại, các quốc gia phát triển tại châu Âu và Bắc Mỹ, và Trung Quốc chú trọng về tài chính xanh, nhất là trong giai đoạn phục hồi sau COVID-19. Tại Hoa Kỳ, để đạt mục tiêu không phát thải C02 vào năm 2050, ước tính mỗi năm cần ít nhất 250 tỷ USD để đầu tư các giải pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu[2]. Trung bình hàng năm, Hoa Kỳ đầu tư khoảng 74 tỷ USD trong lĩnh vực tài chính khí hậu; và trong lĩnh vực tài chính khí hậu, đầu tư sản xuất năng lượng tái tạo và giao thông ít phát thải đi đầu tại Hoa Kỳ; và khoảng 90% nguồn tài chính đến từ lĩnh vực tư nhân. Trong lĩnh vực tài chính khí hậu, các tập đoàn, nhà phát triển dự án tại Hoa Kỳ đóng góp trên 50% lượng vốn đầu tư cho các dự án sản xuất năng lượng tái tạo, giao thông ít phát thải khí CO2. Tại châu Âu, trong nỗ lực triển khai các mục tiêu đặt ra trong Thoả thuận Paris 2015 và các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ SDGs,năm 2019, Uỷ ban Liên minh châu Âu đã thông qua Thoả thuận Xanh với mục tiêu đến năm 2050 chuyển đổi nền kinh tế châu Âu sang nền kinh tế trung hoà C02. Để hiện thực hoá mục tiêu nêu trên, Liên minh châu Âu đã tuyên bố sẽ đầu tư khoảng một nghìn tỷ euro vào việc chuyển đổi nền kinh tế châu Âu sang hướng nền kinh tế trung hoà CO2. Liên minh châu Âu đã ước tính nhu cầu đầu tư bổ sung mỗi năm cho lĩnh vực năng lượng khoảng 350 tỷ euro từ nay đến năm 2030, để thực hiện được mục tiêu cắt giảm 55% lượng khí thải nhà kính[3]. Uỷ ban Liên minh châu Âu cũng thành lập Nhóm chuyên gia cao cấp về tài chính bền vững để nghiên cứu và phát triển một lộ trình tổng thể về tài chính bền vững của châu Âu[4]. Năm 2018, Uỷ ban Liên minh châu Âu ban hành Kế hoạch hành động châu Âu về tài chính bền vững. Uỷ ban Liên minh châu Âu cũng xây dựng và ban hành Quy chế Phân loại 2020/852 về việc thiết lập khuôn khổ tạo thuận lợi cho các hoạt động đầu tư bền vững. Quy chế Phân loại trao quyền cho Uỷ ban Liên minh châu Âu thông qua các hoạt động được uỷ quyền và thực hiện các hoạt động được uỷ quyền để xác định cách thức các cơ quan có thẩm quyền và những chủ thể tham gia vào thị trường châu Âu tuân thủ các quy định bắt buộc được xác định trong quy chế. Cụ thể, Quy chế Phân loại giao nhiệm vụ cho Uỷ ban Liên minh châu Âu xây dựng danh sách các hoạt động bền vững với môi trường thông qua các tiêu chí sàng lọc kỹ thuật được xác định cho từng mục tiêu môi trường.Quy chế Phân loại phân biệt 06 mục tiêu môi trường: i) giảm nhẹ biến đổi khí hậu, ii) thích ứng với biến đổi khí hậu, iii) sử dụng bền vững và bảo vệ nguồn nước, các nguồn tài nguyên biển, iv) quá độ sang nền kinh tế tuần hoàn, v) ngăn ngừa và kiểm soát ô nhiễm, vi) bảo vệ và lưu giữ đa dạng sinh học và các hệ sinh thái[5]. Đối với hành động được uỷ quyền về các hoạt động bền vững chomục tiêu giảm nhẹ biến đổi khí hậu (chính thức được thông qua vào ngày 04/6/2021), các hoạt động giảm thiểu khí thải nhà kính phù hợp với các mục tiêu của Thoả thuận Paris 2015, như là mục tiêu sử dụng nhiều hơn các loại năng lượng tái tạo; hay trong nhóm mục tiêu triển khai việc phân loại (hành động được uỷ quyền), vấn đề liên quan sử dụng bền vững và bảo vệ nguồn nước, tài nguyên biển, kinh tế tuần hoàn, phòng ngừa ô nhiễm, bảo vệ sự đa dạng sinh học và các hệ sinh thái được quan tâm[6].Nói một cách đơn giản, Quy chế Phân loại là một công cụ giúp các nhà đầu tư hiểu hoạt động kinh tế có bền vững với môi trường, và để điều chỉnh việc chuyển đổi sang nền kinh tế ít CO2 ở châu Âu. Quy chế Phân loại là một trong những yếu tố quan trọng trong chiến lược tài chính bền vững của Liên minh châu Âu, bởi Quy chế Phân loại tác động đến việc ban hành trái phiếu xanh ở châu Âu và đến việc công bố thông tin của các tổ chức tài chính và doanh nghiệp ở châu Âu để các nhà đầu tư và các bên có liên quan biết thông tin về các quyết định đầu tư. Có thể nói, Quy chế Phân loại tăng cường tính minh bạch trong triển khai chiến lược tài chính bền vững của liên minh châu Âu, góp phần tăng cường tính cạnh tranh của Liên minh châu Âu trong việc thu hút các nhà đầu tư đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh có lợi cho môi trường, qua đó gián tiếp thúc đẩy thực hiện mục tiêu chuyển đổi nền kinh tế châu Âu. Trong năm 2021, nhiều sáng kiến phát triển toàn cầu được ban hành, cam kết tập trung phát triển hạ tầng xanh. Cụ thể, tại cuộc họp trực tuyến ngày 23/6/2021, lãnh đạo29 quốc gia (trong đó có Việt Nam) của Sáng kiến Vành đai và Con đường đã đề xuất Đối tác Con đường và Vành đai về Phát triển xanh, nhấn mạnh vào hợp tác quốc tế để phục hồi xanh và bền vững, và hướng tới chuyển đổi sang nền kinh tế ít các-bon theo Lộ trình đạt các mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030 và Thoả thuận Paris 2015[7], trong đó thúc đẩy tài chính xanh là một trong những lĩnh vực hợp tác được các quốc gia quan tâm đẩy mạnh.Vào tháng 11/2021, tại COP 26 tại Glasgow (Vương quốc Anh), lãnh đạo của 141 quốc gia (trong đó có Việt Nam) đã đồng ý ký vào Tuyên bố về Sử dụng Đất và Rừng, trong đó khẳng định tạo thuận lợi cho việc điều chỉnh các dòng tài chính để đảo ngược tình trạng mất rừng và suy thoái rừng, tái khẳng định các cam kết tài chính quốc tế và tăng cường tài chính và đầu tư từ các nguồn tài chính công – tư để tạo điều kiện cho việc thực hiện nông nghiệp bền vững, quản lý rừng bền vững, bảo tồn và dữ trữ rừng, hỗ trợ các cộng đồng địa phương và người bản địa[8]. Trong khuôn khổ COP 26 tại Glasgow (Vương quốc Anh), diễn đàn “Liên minh tài chính Glasgow vì không phát thải CO2”[9] với sự tham gia của trên 450 công ty tài chính trên thế giới, để thúc đẩy chuyển đổi kinh tế toàn cầu sang không phát thải.
Hội nghị Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu năm 2021 diễn ra tại Glasgow (Vương quốc Anh). Nguồn ảnh: https://www.reuters.com/business/cop/un-climate-negotiators-go-into-overtime-save-15-celsius-goal-2021-11-13/
Tại Việt Nam, để thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh hướng tới phát triển bền vững, phát triển tài chính xanh là một cách huy động vốn đầu tư cho các dự án có lợi cho môi trường. Chính phủ Việt Nam đã ban hành các văn bản pháp luật định hướng phát triển tài chính xanh. Trong thời gian vừa qua, Bộ Tài chính đã rà soát, hoàn thiện khung chính sách tài chính phát triển các sản phẩm tài chính xanh (trái phiếu xanh, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương) phục vụ các mục tiêu, chương trình, dự án xanh. Điều 4, Nghị định số 163/2018/NĐ-CP (04/12/2018) quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp, có quy định về trái phiếu xanh – “là trái phiếu doanh nghiệp được phát hành để đầu tư cho các dự án bảo vệ môi trường theo quy định của Luật bảo vệ môi trường”[10]. Điều 21, Nghị định số 95/2018/NĐ-CP (30/6/2018) quy định về phát hành, đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch công cụ nợ của Chính phủ trên thị trường chứng khoán, quy định trái phiếu xanh “là một loại trái phiếu Chính phủ được phát hành để đầu tư cho các dự án liên quan đến hoạt động bảo vệ môi trường theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường (dự án xanh) và nằm trong danh mục dự án được phân bổ vốn đầu tư công theo quy định của Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước"[11].Nhận thức được những lợi ích quan trọng của trái phiếu xanh trong thu hút vốn cho các giải pháp thích ứng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của nhà đầu tư với môi trường, phát triển nền kinh tế xanh, sạch trong tương lai, Chính phủ Việt Nam đã ban hành các văn bản pháp luật tạo thuận lợi cho phát triển xanh, tài chính xanh ở Việt Nam, như là: Nghị quyết số 24-NQ/TW (03/6/2013) của Ban chấp hành Trung ương khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài chính và bảo vệ môi trường, Quyết định số 1393/QĐ-TTG phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, Quyết định số 403/QĐ-TTG phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2014-2020, Quyết định số 2053/QĐ-TTG ngày 28/10/2016 ban hành Kế hoạch hành động thực thi Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu, Quyết định số 1191/QĐ-TTG phê duyệt Lộ trình phát triển thị trường trái phiếu giai đoạn 2017 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Theo đó, năng lượng tái tạo, tiết kiệm và hiệu quả năng lượng, quản lý chất thải bền vững, nông nghiệp xanh là một trong những nhóm lĩnh vực ưu tiên trong thực hiện các mục tiêu quốc gia về tăng trưởng xanh, các dự án xanh. Tính đến tháng 10/2020, tại Việt Nam đã có 4 đợt phát hành trái phiếu xanh với tổng trị giá gần 284 triệu USD; phần lớn nguồn vốn thu được từ phát hành trái phiếu xanh sử dụng cho năng lượng tái tạo, chất thải, nông nghiệp[12].
Tại thành phố Hải Phòng, việc khai thác các nguồn tài chính xanh đang trong giai đoạn phát triển. Thời gian vừa qua, thành phố triển khai các dự án hợp tác với các đối tác địa phương nước ngoài trong lĩnh vực sản xuất xanh, bảo vệ môi trường, nông nghiệp xanh. Ví dụ, hợp tác với thành phố Kitakyushu (Nhật Bản) và các đối tác liên quan thực hiện thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái trên địa bàn thành phố Hải Phòng, hướng tới sản xuất xanh, khai thác sử dụng hiệu quả năng lượng, khai thác và ứng dụng năng lượng tái tạo vào hoạt động sản xuất kinh doanh… Triển khai các dự án xanh, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của thành phố, thường yêu cầu vốn đầu tư lớn, đây là một khó khăn mà thành phố gặp phải. Trong xu thế chung và với những lợi ích mang lại từ tài chính xanh (như nêu ở trên), tài chính xanh là một công cụ để xem xét khai thác trong thực hiện huy động vốn cho thực hiện các dự án xanh trên địa bàn thành phố./.
[1]https://www.unep.org/regions/asia-and-pacific/regional-initiatives/supporting-resource-efficiency/green-financing
[2]https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-15/getting-the-u-s-to-zero-carbon-would-cost-2-5-trillion-by-2030
[3]https://www.eea.europa.eu/highlights/eu-achieves-20-20-20
[4]https://ec.europa.eu/info/publications/sustainable-finance-high-level-expert-group_en
[5]https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/banking-and-finance/sustainable-finance/eu-taxonomy-sustainable-activities_en#what
[6]https://ec.europa.eu/info/publications/210421-sustainable-finance-communication_en#taxonomy
[7]https://greenfdc.org/initiative-for-belt-and-road-partnership-on-green-development-g7-b3w/
[8]https://ukcop26.org/glasgow-leaders-declaration-on-forests-and-land-use/
[9]https://www.gfanzero.com/progress-report/
[10]https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Nghi-dinh-163-2018-ND-CP-quy-dinh-ve-phat-hanh-trai-phieu-doanh-nghiep-365270.aspx
[11]https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Chung-khoan/Nghi-dinh-95-2018-ND-CP-dang-ky-giao-dich-cong-cu-no-cua-Chinh-phu-tren-thi-truong-chung-khoan-386405.aspx
[12]https://kinhtetrunguong.vn/web/guest/nghien-cuu-trao-doi/trai-phieu-xanh-cong-cu-sang-tao-cua-thi-truong-tai-chinh-th.html