Sự kéo dài và khó đoán định của dịch bệnh COVID-19 tác động đến tất cả các lực lượng, trong đó có lực lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại nhiều quốc gia.
Trong cơn bão COVID-19, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, vừa tại nhiều nước trên thế giới chịu nhiều tác động. Nguồn ảnh: https://www.marmoremena.com/importance-of-smes-in-gcc-challenges-amid-covid-and-way-forward/
Tùy theo thực tế của các quốc gia mà doanh nghiệp vừa và nhỏ được định nghĩa khác nhau tại mỗi quốc gia. Tại châu Âu, doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm trên 95% và hoạt động trong tất cả các lĩnh vực kinh doanh. Theo quy định của EU, doanh nghiệp vừa và nhỏ được xác định bởi các yếu tố chính gồm: số lượng nhân viên, doanh thu, cân đối kế toán. Cụ thể, theo EU, doanh nghiệp vừa được xác định gồm: dưới 250 nhân viên, doanh thu không vượt quá 50 triệu euro, cân đối kế toán không vượt quá 43 triệu euro; doanh nghiệp nhỏ có dưới 50 nhân viên, doanh thu không vượt quá 10 triệu euro, cân đối kế toán không vượt quá 10 triệu euro; doanh nghiệp siêu nhỏ có dưới 10 nhân viên, doanh thu không vượt quá 2 triệu euro, cân đối kế toán không vượt quá 2 triệu euro[1]. Tại Singapore, doanh nghiệp vừa và nhỏ là doanh nghiệp có dưới 200 nhân viên và doanh thu hàng năm dưới 100 triệu đô-la Singapore[2]. Tại Việt Nam, tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được nêu tại Nghị định số 39/2018/NĐ-CP được ban hành ngày 11/3/2018, cụ thể: trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, doanh nghiệp vừa và nhỏ được phân loại theo quy mô như sau: i) doanh nghiệp siêu nhỏ (có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ hoặc tổng nguồn vốn không quá 03 tỷ); ii) doanh nghiệp nhỏ (có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 50 người và tổng doanh thu của năm không quá 100 tỷ hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ); iii) doanh nghiệp vừa (có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ)[3].
Là một phần của xương sống nền kinh tế, doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19. Trong suốt gần hai năm vừa qua, kể từ khi COVID-19 bùng phát toàn cầu, nhiều ngành kinh doanh tại nhiều quốc gia đã đóng cửa trong nhiều giai đoạn kéo dài của việc thực hiện dãn cách và đóng cửa xã hội. Nhiều doanh nghiệp đã không thể chi trả các chi phí tích lũy khi sụt giảm doanh thu. Tuy nhiên, tùy theo loại hình kinh doanh và quy mô hoạt động, các doanh nghiệp chịu tác động khác nhau. Cụ thể, các ngành kinh doanh dịch vụ trong lĩnh vực du lịch đã chịu ảnh hưởng mạnh bởi việc đóng cửa biên giới, đóng cửa xã hội; các công ty vừa và nhỏ chịu nhiều tác động và năng lực phục hồi yếu hơn các công ty lớn, khi các công ty vừa và nhỏ không có lợi thế về tích lũy vốn, tiếp cận các nguồn tài chính, đầu tư nâng cấp hạ tầng dịch vụ phân phối, đa dạng hóa kinh doanh…
Tại các quốc gia đang phát triển, các doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng vai trò chủ đạo trong tạo việc làm, phát triển kinh tế quốc gia. Theo World Bank, các doanh nghiệp vừa và nhỏ có vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu, với khoảng 90% doanh nghiệp hoạt động trên thế giới là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, và đóng góp cho trên 50% công ăn việc làm trên thế giới. Cũng theo World Bank, các doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp 40% GDP của các quốc gia mới nổi; nhưng việc tiếp cận tài chính là một trong những trở ngại đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong phát triển kinh doanh, nhất là tại các nước đang phát triển[4]. Theo ADB, với trên 98% số doanh nghiệp là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, xương sống của nền kinh tế châu Á là các doanh nghiệp vừa và nhỏ; tuy nhiên, khó khăn trong tiếp cận tài chính là một trong những thách thức chính ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở châu Á[5].
Tỷ lệ doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam năm 2018: doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm 62%, doanh nghiệp nhỏ chiếm 31%, doanh nghiệp vừa chiếm 4%, doanh nghiệp lớn chiếm 3%. Nguồn: Tổng cục thống kê Việt Nam 2018[6].
Trong bối cảnh chung, doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam cũng đối mặt với nhiều khó khăn, một trong đó là khó khăn trong việc tiếp cận tài chính để duy trì và vượt qua khủng hoảng do ảnh hưởng kéo dài của COVID-19. Theo số liệu năm 2018 của Tổng cục thống kê Việt Nam, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm 62% trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, xếp vị trí cao thứ hai về số lượng là các doanh nghiệp nhỏ với trên 30%. Trong gần 02 năm chịu ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, và vừa đã phải dừng hoạt động, tạm dừng hoạt động, hoặc chuyển đổi hình thức hoạt động... Theo kết quả khảo sát vào tháng 06/2020 của World Bank phối hợp với Tổng cục thống kê Việt Nam, thu thập phản hồi từ 500 doanh nghiệp tại 15 tỉnh, thành phố trên cả nước, thông qua phỏng vấn (điện thoại, cá nhân): 81% doanh nghiệp bị giảm doanh số bán hàng trong tháng 6/2020 so với cùng kỳ năm 2019; các doanh nghiệp chịu tăng trưởng âm doanh số bán hàng và việc làm; 50% số doanh nghiệp nhỏ và trên 40% doanh nghiệp vừa phải đóng cửa tạm thời/ vĩnh viễn; khoảng 20-30% doanh nghiệp nhỏ, vừa, lớn đã tiếp cận được hỗ trợ của Chính phủ[7]. Trong tương quan giữa các ngành, ngành nông nghiệp ít chịu tác động, trong khi các doanh nghiệp dịch vụ chịu nhiều ảnh hưởng. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ đã phải cắt giảm giờ làm/ giảm số lao động/ cho người lao động nghỉ phép giảm lương, giảm giờ làm…
Doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp trên 40% lao động tại thị trường Việt Nam. Nguồn: ADB (2014)[8].
Để thích ứng, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam hướng tới áp dụng các nền tảng số để ứng phó với dịch bệnh. Theo số liệu của World Bank, tại Việt Nam, khoảng 47% doanh nghiệp nhỏ và 43% doanh nghiệp vừa tăng ứng dụng nền tảng số[9]. Cộng đồng doanh nghiệp cũng trông đợi những chính sách hỗ trợ của Chính phủ trong việc miễn thuế, hoãn thuế, cho vay lãi suất thuất. Theo số liệu của World Bank, 73% số doanh nghiệp mong đợi được miễn giảm thuế, 47% số doanh nghiệp mong đợi được hoãn thuế, 40% doanh nghiệp trông đợi tiếp cận vay với lãi suất ưu đãi[10].
Hiểu được những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp nhỏ và vừa nói riêng, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, triển khai các biện pháp tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, ổn định việc làm, thu nhập cho người lao động. Cụ thể, nhiều chính sách về giãn, hoãn nợ, giảm thuế, cơ cấu lại nợ, miễn giảm phí, lệ phí, gia hạn thời gian nộp tiền thuê đất, giảm tiền điện… Các cuộc họp trực tuyến được Chính phủ Việt Nam tổ chức để tạo kênh kết nối chủ động với cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương để thảo luận về các giải pháp tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh dịch bệnh. Nguyên tắc hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro được áp dụng giữa Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp, chú trọng vào hiệu quả, nói đi liền với hành động. Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/8/2021 quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Nghị quyết số 105/NQ-CP được Chính phủ ban hành ngày 09/9/2021 về hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trong bối cảnh dịch COVID-19, cùng với các chính sách phòng chống dịch bệnh COVID-19 cho thấy cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc hỗ trợ, tạo điều kiện tốt nhất để cộng đồng doanh nghiệp có thể vượt qua khó khăn, duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, ổn định việc làm và thu nhập cho người lao động./.
Lê Hạnh
[1] https://ec.europa.eu/growth/smes/sme-definition_en
[2] https://sbr.com.sg/retail/more-news/govt-sets-new-parameters-define-smes
[3] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/doanh-nghiep/nghi-dinh-39-2018-nd-cp-huong-dan-luat-ho-tro-doanh-nghiep-nho-va-vua-366561.aspx?v=d
[4] https://www.worldbank.org/en/topic/smefinance#:~:text=SMEs%20account%20for%20the%20majority,(GDP)%20in%20emerging%20economies.
[5] https://www.adb.org/sites/default/files/publication/182532/adbi-wp564.pdf
[6] https://www.adb.org/sites/default/files/publication/182532/adbi-wp564.pdf
[7] https://pubdocs.worldbank.org/en/587391600996767625/Slide-T%C3%A1c-%C4%91%E1%BB%99ng-c%E1%BB%A7a-COVID-19-%C4%91%E1%BB%91i-v%E1%BB%9Bi-doanh-nghi%E1%BB%87p-t%E1%BA%A1i-Vi%E1%BB%87t-Nam.pdf
[8] https://www.adb.org/sites/default/files/publication/182532/adbi-wp564.pdf
[9] https://pubdocs.worldbank.org/en/587391600996767625/Slide-T%C3%A1c-%C4%91%E1%BB%99ng-c%E1%BB%A7a-COVID-19-%C4%91%E1%BB%91i-v%E1%BB%9Bi-doanh-nghi%E1%BB%87p-t%E1%BA%A1i-Vi%E1%BB%87t-Nam.pdf
[10] https://pubdocs.worldbank.org/en/587391600996767625/Slide-T%C3%A1c-%C4%91%E1%BB%99ng-c%E1%BB%A7a-COVID-19-%C4%91%E1%BB%91i-v%E1%BB%9Bi-doanh-nghi%E1%BB%87p-t%E1%BA%A1i-Vi%E1%BB%87t-Nam.pdf