Startup

Cụm từ “startup” hay “khởi nghiệp” không có là điều lạ trong suy nghĩ của nhiều người. Nói đến startup, người ta hình dung đến việc một công ty trong giai đoạn đầu tiên cuả hoạt động kinh doanh. Trong kỷ nguyên bùng nổ công nghệ, startup hiện hữu càng phổ biến hơn trước đây.

Startup thúc đẩy đổi mới, sáng tạo.

Nguồn ảnh: https://quasa.io/media/scaling-early-stage-startups-the-how-s-and-why-s

Khi một hay nhiều người làm kinh doanh thành lập công ty nhằm tạo ra những sản phẩm, dịch vụ cung ứng ra thị trường, khởi nghiệp là giai đoạn đặc biệt quan trọng, mang theo sự đổi mới, sáng tạo, xây dựng và hiện thực hoá ý tưởng, quyết định sự thành công của công ty và người làm kinh doanh. Trong thế giới hiện đại, có nhiều loại hình khởi nghiệp kinh doanh, từ khởi nghiệp kinh doanh vừa và nhỏ, khởi nghiệp kinh doanh lớn, khởi nghiệp công ty kinh doanh có thể mua lại… Loại hình khởi nghiệp kinh doanh vừa và nhỏ khá phổ biến; việc kinh doanh được tạo ra bởi những người bình thường có mong muốn kinh doanh, có ý tưởng kinh doanh, và có vốn để hiện thực hoá ý tưởng kinh doanh. Những mô hình kinh doanh như mở đại lý, mở cửa hàng (ăn uống, làm bánh, pha chế nước uống, làm đẹp, spa…), cửa hàng tạp hoá… là những ví dụ cụ thể của loại hình khởi nghiệp kinh doanh vừa và nhỏ. Loại hình khởi nghiệp kinh doanh lớn thường gắn với việc các công ty lớn triển khai các ý tưởng thiết kế sản phẩm sáng tạo đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Loại hình khởi nghiệp mở rộng thường gắn với lĩnh vực công nghệ, bởi khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu, kêu gọi vốn từ các nhà đầu tư/nhà phát triển quốc tế. Những công ty như Uber, Grab, Facebook… là những ví dụ điển hình cho loại hình khởi nghiệp này. Loại hình công ty khởi nghiệp có thể mua lại thường gắn với lĩnh vực phát triển phần mềm, công nghệ, khi người sáng lập công ty với ý tưởng phát triển phần mềm, công nghệ của mình, khởi nghiệp công ty và sau đó bán lại cho một công ty lớn hơn trong ngành. Những công ty lớn như Amazon, Microsoft… mua lại những công ty khởi nghiệp nhỏ để phát triển và nhận lại lợi nhuận.

Startups tại Hoa Kỳ. Nguồn ảnh: https://www.forbes.com/sites/zackfriedman/2017/03/01/startups-best-funded/?sh=67954a1a768f

Thực tế tại nhiều quốc gia trên thế giới, khởi nghiệp kinh doanh được các chính phủ khuyến khích và tạo điều kiện phát triển. Lý do thì rất rõ ràng, khởi nghiệp kinh doanh gắn với những ý tưởng mới, những hoạt động đổi mới, sáng tạo, mang lại lợi ích không chỉ cho người sử dụng, người cung cấp sản phẩm/dịch vụ, mà còn mang lại sức sống, sự cạnh tranh, chất lượng nguồn nhân lực, tạo việc làm, lợi ích kinh tế - xã hội, tầm ảnh hưởng của quốc gia. Hoa Kỳ, quốc gia được biết đến trên toàn cầu không chỉ vì sự phát triển và tầm ảnh hưởng toàn cầu, mà còn bởi sự hiện diện đông đảo lực lượng startups thành công và có tầm ảnh hưởng trên thế giới, như là Facebook, Google, Microsoft…

Trong thế kỷ 21, với sự bùng nổ và phát triển mạnh mẽ, không ngừng nghỉ của khoa học công nghệ thông tin, khởi nghiệp kinh doanh gắn liền với lĩnh vực khoa học công nghệ là một tất yếu trong xu hướng phát triển chung của toàn cầu. Có thể nói, chưa bao giờ, hoạt động khởi nghiệp kinh doanh thuận lợi như bây giờ. Thực tế đã cho thấy, chỉ cần có ý tưởng hay mang lại lợi ích kinh tế - xã hội, chủ sở hữu ý tưởng/ người sáng lập có thể kêu gọi vốn đầu tư trên nhiều kênh khác nhau, trực tiếp và trực tuyến, khả năng tiếp cận các nhà đầu tư/ nhà phát triển quốc tế thuận lợi và nhanh chóng. Cụ thể, chủ sở hữu ý tưởng/ người sáng lập có thể tham gia các kênh kêu gọi đầu tư trực tiếp, thông qua các trung tâm/đơn vị ươm tạo doanh nghiệp trong nước, hoặc trực tiếp đăng ký kêu gọi đầu tư trên các trang điện tử trực tuyến được ra đời với chức năng kết nối các bên quan tâm một cách nhanh nhất, thuận lợi nhất, tiết kiệm thời gian và chi phí, và vấn đề khoảng cách địa lý không còn là yếu tố cản trở đến cơ hội phát triển của ý tưởng kinh doanh. Một điểm hay nữa là, với sự phát triển và tính ứng dụng cao của công nghệ thông tin, chỉ cần ý tưởng hay giải quyết được nhu cầu của con người, khởi nghiệp kinh doanh là bước khởi đầu, mở ra cơ hội và thành công cho chủ sở hữu ý tưởng/ người sáng lập.

Các trung tâm Startup tại châu Âu. Nguồn ảnh: https://knowledge4policy.ec.europa.eu/visualisation/number-startups-eu_en

Nhận thức được ý nghĩa quan trọng của khởi nghiệp kinh doanh đến sự phát triển kinh tế - xã hội và tầm ảnh hưởng của đất nước, nhiều quốc gia triển khai các chính sách, biện pháp thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp kinh doanh. Cụ thể, tại Hoa Kỳ, quốc gia đi đầu thế giới về hoạt động khởi nghiệp kinh doanh, Chính phủ Hoa Kỳ đã ban hành sáng kiến “Startup America” (trong thời kỳ Tổng thống Barack Obama) tạo nguồn cảm hứng và thúc đẩy tinh thần doanh nghiệp trên khắp đất nước, triển khai hợp tác công – tư giữa các doanh nghiệp, các công ty, các quỹ tài chính, trường đại học, các cơ quan liên bang nhằm tạo thuận lợi cho việc phát triển và sự thành công của các doanh nghiệp Hoa Kỳ. Mục đích của sáng kiến “Starup America” là tăng số lượng và chất lượng các công ty, tạo mới nhiều việc làm chất lượng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo; vi danh tinh thần khởi nghiệp trong người dân Hoa Kỳ, truyền cảm hứng khởi nghiệp đến tất cả các cộng đồng người dân Hoa Kỳ. Với mục đích đó, nhiều biện pháp thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp đã được chính phủ Hoa Kỳ triển khai, trong đó có việc cấp nguồn tài trợ hàng năm khoảng $148 tỷ cho hoạt động nghiên cứu và phát triển trong nhiều ngành công nghiệp; mở rộng sự hợp tác giữa các công ty lớn và các công ty khởi nghiệp; triển khai các chương trình cố vấn và giáo dục tinh thần khởi nghiệp; xác định và xử lý những rào cản không cần thiết ảnh hưởng đến hoạt động khởi nghiệp[1].

Tại châu Âu, sáng kiến Khởi nghiệp và Mở rộng quy mô mang đến các cơ hội cho các doanh nghiệp với tinh thần đổi mới sáng tạo. Cụ thể, sáng kiến tập hợp các hành động để tạo một khuôn khổ chặt chẽ hơn để cho phép các công ty khởi nghiệp phát triển và kinh doanh trên khắp châu Âu, nhất là: i) cải thiện tiếp cận tài chính (triển khai Quỹ đầu tư mạo hiểm liên châu Âu, Quỹ châu Âu cho đầu tư chiến lược EFSI, Chương trình châu Âu dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ COSME, Chương trình gây quỹ cho đổ mới và nghiên cứu châu Âu Horizon 2020); ii) tạo cơ hội thứ hai cho doanh nghiệp với việc đề xuất Chỉ thị của Quốc hội và Hội đồng châu Âu về khuôn khổ tái cơ cấu phòng ngừa, cơ hội thứ hai và các biện pháp tăng cường tính hiệu quả của tái cơ cấu, thủ tục phá sản và giải thể và sửa đổi Chỉ thị 2021/30/EU[2] để cho phép các công ty gặp khó khan về tài chính sớm tái cấu trúc để tránh phá sản và sa thải nhân viên; iii) đơn giản hoá đánh thuế với việc đề xuất thuế cơ sở doanh nghiệp hợp nhất chung (CCCTB) để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ mở rộng hoạt động kinh doanh trong lãnh thổ các quốc gia của EU, các kế hoạch đơn giản hoá hệ thống đánh thuế giá trị gia tăng Liên minh châu Âu…

Singapore, một trong những quốc gia đi đầu về thúc đẩy ươm tạo khởi nghiệp doanh nghiệp. Nguồn ảnh: https://www.relocatemagazine.com/news/singapore-tops-global-city-rankings-again-dsapsted-0221

Trong khu vực Đông Nam Á, Singapore, một trong những quốc gia đi đầu trong triển khai các sáng kiến thúc đẩy khởi nghiệp, đã ban hành nhiều chính sách và biện pháp thúc đẩy quốc gia hướng đến hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển mạnh mẽ. Đón đầu cuộc cạnh tranh thu hút các doanh nghiệp tài năng trên thế giới, Singapore đã ban hành “Startup SG” (3/2017) hợp nhất tất cả các cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp ở Singapore, cung cấp các khoản vay, trợ cấp, tài trợ, nâng cao năng lực dành cho các công ty khởi nghiệp tại Singapore; cải tiến các tiêu chí đánh giá của chương trình EntrePass tạo điều kiện cho việc thu hút các tài năng kinh doanh toàn cầu vào Singapore[3]… Bên cạnh đó, Singapore áp dụng các biện pháp như điều tiết ngân sách cho các vườn ươm tạo doanh nghiệp, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp để khuyến khích tinh thần khởi nghiệp kinh doanh tại Singapore.

Tại Việt Nam, các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp còn khiêm tốn. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017, Nghị định số 39/2018/NĐ-CP ngày 11/3/2018 quy định chi tiết Luật hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ có quy định hỗ trợ về thuế, đầu tư, cấp bù lãi suất; nhưng chưa quy định cụ thể về chính sách thuế đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp sáng tạo[4]. Cụ thể, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp sáng tạo vẫn áp theo mức thuế 20% giống các doanh nghiệp khác[5]. Nghị định số 39/2018/NĐ-CP có quy định một số ưu đãi đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (tại Điều 21): i) hỗ trợ tư vấn về sở hữu trí tuệ, khai thác, phát triển tài sản trí tuệ; ii) hỗ trợ thực hiện các thủ tục về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm mới, mô hình kinh doanh mới; iii) hỗ trợ đào tạo, thông tin, xúc tiến thương mại, thương mại hoá; iv) hỗ trợ về ứng dụng, chuyển giao công nghệ; iv) hỗ trợ sử dụng cơ sở kỹ thuật, cơ sở ươm tạo, khu làm việc chung[6]. Để có thể thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, các biện pháp cụ thể về chính sách như xây dựng và triển khai các ưu đãi về thuế đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp sáng tạo, các chính sách về hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp sáng tạo, các biện pháp kết nối công – tư – học thuật (các trường đại học) và thúc đẩy sự phát triển các vườm ươm khởi nghiệp là cần thiết.

Hiện tại, Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” được ban hành tại Quyết định số 844/QĐ-TTg ngày 18/5/2016 tập trung hỗ trợ các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp, các tổ chức thúc đẩy kinh doanh, đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo, các tổ chức cung cấp dịch vụ cho khởi nghiệp sáng tạo, các đơn vị truyền thông cho khởi nghiệp sáng tạo, các Trường đại học hay cơ sở đào tạo cho khởi nghiệp sáng tạo. Tại thành phố Hải Phòng, thực hiện Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025”, Uỷ ban nhân dân thành phố đã ban hành Kế hoạch phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Hải Phòng đến năm 2020 (tại Quyết định số 1394/QĐ-UBND ngày 05/6/2017). Từ đó đến nay, nhiều hoạt động đã được triển khai để hỗ trợ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp trên địa bàn thành phố, như tổ chức các hội thảo, toạ đàm, cuộc thi liên quan đến khởi nghiệp sáng tạo; phát triển cơ sở hạ tầng cho hoạt động khởi nghiệp; đào tạo, tư vấn khởi nghiệp; kết nối doanh nghiệp …/.

[1] https://obamawhitehouse.archives.gov/startup-america-fact-sheet

[2] https://ec.europa.eu/information_society/newsroom/image/document/2016-48/proposal_40046.pdf

[3] https://www.singaporecompanyincorporation.sg/blog/13-startup-schemes-and-grants-in-singapore/

[4] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/doanh-nghiep/luat-ho-tro-doanh-nghiep-nho-va-vua-2017-320905.aspx?v=d

[5] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/doanh-nghiep/luat-thue-thu-nhap-doanh-nghiep-sua-doi-2013-197250.aspx?v=d

[6] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/doanh-nghiep/nghi-dinh-39-2018-nd-cp-huong-dan-luat-ho-tro-doanh-nghiep-nho-va-vua-366561.aspx?v=d