Thành phố Hải Phòng, với vị thế là một đô thị lớn có tốc độ chuyển đổi số nhanh và mật độ sử dụng Internet cao, đang đối mặt với những thách thức phức tạp trong việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Theo báo cáo mới nhất của Ủy ban nhân dân thành phố vào tháng 6 năm 2026, môi trường số đã trở thành một phần thường xuyên và không thể tách rời trong hoạt động học tập, quản lý và tương tác của học sinh. Tuy nhiên, sự phát triển này đồng thời kéo theo những nguy cơ xâm hại trẻ em với các thủ đoạn ngày càng tinh vi và khó nhận diện.
- Thực trạng không gian số và xu hướng sử dụng của trẻ em
Tại Hải Phòng, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok cùng các ứng dụng nhắn tin như Zalo, Messenger, Instagram được trẻ em và học sinh sử dụng vô cùng phổ biến. Không chỉ dừng lại ở việc giải trí, trẻ em còn tiếp cận sâu rộng với các kho học liệu số, diễn đàn cộng đồng, các trò chơi trực tuyến và cả dịch vụ công trực tuyến. Tính đến giữa năm 2026, toàn thành phố có 170 điểm cung cấp dịch vụ trò chơi điện tử công cộng đã được cấp giấy chứng nhận, tạo nên một mạng lưới tiếp cận dày đặc.
Thực tế quản lý cho thấy xu hướng sử dụng mạng xã hội của trẻ em có sự khác biệt rõ rệt theo độ tuổi. Học sinh tiểu học thường dễ bị tác động bởi các nội dung hình ảnh, video ngắn và các quảng cáo lạ do khả năng nhận diện rủi ro còn hạn chế. Học sinh trung học cơ sở lại có nhu cầu giao tiếp cao, dễ bị ảnh hưởng bởi trào lưu mạng hoặc lôi kéo vào các nhóm kín, dẫn đến nguy cơ bị bắt nạt qua mạng. Trong khi đó, học sinh trung học phổ thông tuy thành thạo công nghệ hơn nhưng lại đối mặt với rủi ro lừa đảo tài chính, dụ dỗ qua các mối quan hệ trực tuyến hoặc tiếp cận nội dung cực đoan. Đáng chú ý, trẻ em hiện nay không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà đã trở thành chủ thể tạo lập và chia sẻ nội dung, điều này vô tình làm tăng nguy cơ vi phạm quyền riêng tư của chính mình và người khác.
- Nhận diện các nguy cơ và tác động tiêu cực
Các tác động tiêu cực từ môi trường mạng đối với trẻ em tại Hải Phòng hiện nay được chia thành 05 nhóm rủi ro chính:
- Tiếp xúc nội dung độc hại: Bao gồm các thông tin giả, tin sai sự thật, nội dung phản cảm, bạo lực hoặc cổ xúy hành vi lệch chuẩn.
- Lừa đảo và thao túng tâm lý: Các đối tượng xấu giả danh cơ quan chức năng hoặc người quen để đe dọa, "bắt cóc online" hoặc dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân nhằm chiếm đoạt tài khoản.
- Bắt nạt và quấy rối: Sử dụng không gian mạng để xúc phạm danh dự, nhân phẩm trẻ em, gây tác động nghiêm trọng đến tâm lý.
- Xâm phạm quyền riêng tư: Lộ lọt dữ liệu cá nhân hoặc hình ảnh nhạy cảm bị phát tán trái phép.
- Nghiện mạng xã hội và trò chơi trực tuyến: Sử dụng quá mức dẫn đến ảnh hưởng sức khỏe, học tập và các mối quan hệ xã hội thực tế.
Các thủ đoạn lừa đảo đang chuyển từ hình thức tiếp xúc thụ động sang tương tác trực tiếp và tinh vi hơn. Những lời mời gọi đầu tư, trúng thưởng, hoặc yêu cầu tải ứng dụng lạ là những biểu hiện phổ biến đánh vào sự tò mò và tâm lý chưa vững vàng của trẻ em.
III. Hệ thống văn bản pháp lý và công tác chỉ đạo
Thành phố Hải Phòng đã xây dựng một hệ thống văn bản chỉ đạo bám sát chủ trương của Trung ương và phù hợp với đặc thù địa phương. Các văn bản quan trọng bao gồm Chỉ thị số 10/CT-UBND về tăng cường biện pháp phòng chống thông tin xấu độc, và các kế hoạch triển khai Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 - 2025".
Để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo, thành phố đã ban hành các văn bản thực hiện Chương trình bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030 theo Quyết định số 468/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Hệ thống pháp luật hiện hành như Luật Trẻ em, Luật An ninh mạng và các Nghị định mới về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã tạo hành lang pháp lý cơ bản để xử lý các vi phạm. Hải Phòng xác định phòng ngừa là chính, phát hiện sớm là then chốt và can thiệp kịp thời là yêu cầu bắt buộc khi có vụ việc xảy ra.
- Kết quả triển khai thực hiện chính sách, pháp luật (2020 - 2026)
- Công tác tuyên truyền và giáo dục kỹ năng
Thành phố đã chuyển trọng tâm từ "quản lý, ngăn chặn" sang "trang bị năng lực tự bảo vệ" cho trẻ em. Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo 100% các cơ sở giáo dục phổ thông định kỳ tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến kỹ năng an toàn mạng. Năm 2026, phong trào "Bình dân học vụ số" đã được triển khai nhằm hình thành năng lực số và ý thức công dân số cho học sinh ngay từ sớm.
Công an thành phố đã đổi mới hình thức tuyên truyền qua mã QR, nâng cao nhận thức về an ninh mạng. Đặc biệt, chiến dịch "Không một mình" được phối hợp thực hiện tại 26 trường học, thu hút hơn 25.000 học sinh tham gia để nhận diện thủ đoạn "bắt cóc online". Các tổ chức như Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng lồng ghép nội dung này vào phong trào "Kết nối phụ nữ thời đại 4.0" để hỗ trợ cha mẹ quản lý con em hiệu quả hơn.
- Giải pháp công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật
Thành phố đã thiết lập cơ chế phối hợp để báo cáo và yêu cầu các nền tảng lớn như Facebook, YouTube, TikTok gỡ bỏ các nội dung vi phạm quyền trẻ em. Các cơ sở giáo dục được hướng dẫn sử dụng phần mềm bản quyền, kiểm tra thiết bị định kỳ để đảm bảo an toàn thông tin.
Về công tác tiếp nhận thông tin, người dân có thể phản ánh qua Tổng đài 111, đầu số 18006605 của Trung tâm Công tác xã hội thành phố hoặc các hòm thư góp ý tại nhà trường. Trong giai đoạn 2020 - 2026, Trung tâm Công tác xã hội đã tiếp nhận và hỗ trợ xử lý 52 trường hợp trẻ em nghi bị xâm hại, đảm bảo quyền riêng tư và danh dự cho nạn nhân.
- Công tác kiểm tra và xử lý vi phạm
Hàng năm, các đoàn liên ngành gồm Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ), Sở Y tế và Công an thành phố đều tổ chức thanh tra, kiểm tra tại các cơ sở chăm sóc trẻ em và các điểm kinh doanh dịch vụ mạng. Tuy nhiên, các vụ việc phát sinh trên không gian mạng thường rất khó phát hiện do tính chất ẩn danh và xuyên biên giới. Trong năm 2025, Công an thành phố đã xác minh và giải quyết 04 vụ "bắt cóc online" nhắm vào trẻ em và người trên 18 tuổi.
- Những tồn tại, hạn chế và khó khăn thách thức
Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng tại Hải Phòng vẫn còn những nút thắt:
- Cơ chế phối hợp: Đôi khi còn lúng túng trong việc xác định đầu mối chủ trì khi vụ việc có tính chất liên ngành hoặc xuyên biên giới.
- Dữ liệu và thống kê: Hệ thống thông tin thống nhất về trẻ em bị ảnh hưởng tiêu cực chưa đầy đủ, chủ yếu nắm bắt qua dư luận và phản ánh tự phát.
- Kỹ năng của cha mẹ: Một bộ phận phụ huynh còn thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro, thiếu giám sát hoặc thậm chí vô tình xâm phạm quyền riêng tư của con khi chia sẻ hình ảnh lên mạng.
- Nguồn lực: Đội ngũ cán bộ làm công tác trẻ em ở cơ sở còn mỏng, đa số là kiêm nhiệm nên chưa đáp ứng được yêu cầu giám sát liên tục trong môi trường số rộng lớn.
- Rào cản công nghệ: Việc xử lý các nội dung vi phạm trên các nền tảng xuyên biên giới phụ thuộc nhiều vào quy trình nội bộ của doanh nghiệp và sự phối hợp ở cấp quốc gia.
- Định hướng và giải pháp trong giai đoạn 2026 - 2030
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em, thành phố Hải Phòng đề ra các nhiệm vụ trọng tâm sau:
- Hoàn thiện thể chế: Tiếp tục rà soát, kiến nghị Quốc hội và Chính phủ hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, tăng chế tài xử phạt đối với hành vi xâm hại trẻ em trên mạng.
- Đẩy mạnh truyền thông: Chú trọng nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nâng cao năng lực cho cha mẹ và giáo viên trong việc đồng hành cùng trẻ.
- Xây dựng hệ sinh thái số an toàn: Khuyến khích sáng tạo các nội dung lành mạnh cho trẻ em; yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet phải có trách nhiệm chủ động lọc bỏ nội dung độc hại.
- Tăng cường nguồn lực: Bố trí ngân sách, nhân lực và công cụ kỹ thuật hiện đại cho công tác bảo vệ trẻ em từ cấp thành phố đến cơ sở.
- Hợp tác quốc tế: Tích cực phối hợp với các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp công nghệ lớn để xử lý nhanh chóng các vụ việc xâm hại trẻ em xuyên biên giới.
Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là một cuộc chiến dài kỳ và cần sự chung tay của toàn xã hội. Với tinh thần lấy trẻ em làm trung tâm, Hải Phòng quyết tâm xây dựng một môi trường mạng không chỉ an toàn mà còn là không gian để các em phát triển năng lực số, sáng tạo và hội nhập bền vững.