Trong thời đại công nghệ số hiện nay, việc phát triển hạ tầng số và quản lý dữ liệu số đã trở thành những yếu tố cốt lõi trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Các nỗ lực phát triển hạ tầng viễn thông, kết nối mạng internet, cũng như khai thác dữ liệu số không chỉ tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế số mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững, cải thiện chất lượng cuộc sống người dân, nâng cao năng lực quản lý của chính phủ, và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên số. Bài viết đề cập những thành tựu nổi bật trong việc phát triển hạ tầng số và dữ liệu số của Việt Nam, qua đó thể hiện những bước đi quan trọng trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia.
Mở rộng và phát triển hạ tầng số quốc gia
Hạ tầng số quốc gia là nền tảng cơ bản để triển khai các dịch vụ số, đặc biệt là trong lĩnh vực viễn thông và kết nối internet. Năm qua, một trong những thành tựu quan trọng là việc tổ chức đấu giá thành công quyền sử dụng tần số di động, lần đầu tiên sau 15 năm. Việc đấu giá này không chỉ giúp tăng 88% số lượng tần số di động cấp cho các doanh nghiệp, mà còn là động lực thúc đẩy các nhà cung cấp dịch vụ nâng cao chất lượng và mở rộng phạm vi phủ sóng của mạng di động. Điều này đồng nghĩa với việc các dịch vụ viễn thông sẽ được cung cấp với chất lượng tốt hơn, tạo cơ hội cho các ứng dụng số, đặc biệt là trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, giao thông thông minh, v.v. trở nên dễ dàng tiếp cận hơn đối với người dân, từ thành thị đến nông thôn. Việc đấu giá tần số không chỉ giúp các doanh nghiệp viễn thông tiếp cận các nguồn tài nguyên quan trọng mà còn tạo ra một nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước, đạt 12.697 tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để tái đầu tư vào các dự án hạ tầng số, phục vụ mục tiêu xây dựng một nền tảng số quốc gia hiện đại. Đặc biệt, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ 5G, việc mở rộng tần số là bước đi quan trọng để thực hiện mục tiêu phổ cập hạ tầng số, cũng như thúc đẩy chuyển đổi số trong các lĩnh vực công nghiệp, kinh tế và đời sống xã hội.
Thương mại hóa dịch vụ 5G cũng là một trong những điểm sáng trong năm qua. Các dịch vụ 5G đã được triển khai tại 63 tỉnh, thành phố, phủ sóng 25,5% dân số toàn quốc. Đặc biệt, tỷ lệ dân số được phủ sóng 5G tại các thủ phủ tỉnh đạt 93,34%. Điều này không chỉ cho thấy tốc độ triển khai nhanh chóng của các dịch vụ 5G mà còn mở ra nhiều cơ hội cho việc phát triển các dịch vụ ứng dụng số trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, giao thông, và quản lý đô thị thông minh. Việc chuyển đổi từ mạng 2G sang 5G cũng là bước đi đúng đắn trong việc tối ưu hóa băng tần và giảm chi phí vận hành cho các doanh nghiệp, đồng thời giúp người dân tiếp cận với các công nghệ mới.
Bên cạnh đó, việc mở rộng hệ thống cáp quang biển quốc tế là một trong những bước đi quan trọng để tăng cường kết nối toàn cầu. Việc bổ sung thêm 20Tbps dung lượng băng thông quốc tế đã giúp cải thiện khả năng kết nối internet quốc tế, thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ điện toán đám mây, các dịch vụ chia sẻ dữ liệu và các dịch vụ số xuyên biên giới. Điều này cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ internet trong nước, hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ số chất lượng cao.
Phát triển dữ liệu số và nền tảng số
Dữ liệu số được coi là tài nguyên quốc gia quan trọng trong công cuộc chuyển đổi số. Nhận thức được vai trò của dữ liệu trong việc thúc đẩy nền kinh tế số, Việt Nam đã có những bước đi mạnh mẽ trong việc xây dựng, phát triển và khai thác dữ liệu số. Quốc hội đã thông qua Luật Dữ liệu, trong đó có những quy định quan trọng về việc xây dựng các sàn dữ liệu, thiết lập thị trường dữ liệu, phát triển các sản phẩm và dịch vụ liên quan đến dữ liệu. Điều này tạo ra khuôn khổ pháp lý vững chắc để phát triển nền kinh tế dữ liệu, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các tổ chức, doanh nghiệp và người dân trong việc sử dụng và chia sẻ dữ liệu.
Việc xây dựng và triển khai các cơ sở dữ liệu quốc gia là một trong những nỗ lực nổi bật của Chính phủ. Đến nay, Chính phủ đã xác định 10 cơ sở dữ liệu quốc gia cần xây dựng và giao các Bộ, ngành chủ quản thực hiện. Đặc biệt, 5 cơ sở dữ liệu quốc gia đã hoàn thiện và đang khai thác, trong khi 3 cơ sở dữ liệu khác đang trong quá trình hoàn thiện. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là một ví dụ điển hình về sự tiến bộ trong việc triển khai dữ liệu số. Được triển khai thần tốc, cơ sở dữ liệu này đã kết nối và chia sẻ dữ liệu cho 18 bộ, ngành, 63 địa phương và 4 doanh nghiệp, phục vụ hơn 1,3 tỷ lượt yêu cầu tra cứu.
Một thành tựu đáng chú ý khác là Nền tảng tích hợp chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP). NDXP đã kết nối với hơn 90 cơ quan, doanh nghiệp và hiện cung cấp trên 30 dịch vụ chia sẻ dữ liệu. Tính đến ngày 03/12/2024, tổng số giao dịch qua NDXP đạt 2,59 tỷ giao dịch, trong đó năm 2024 có 942 triệu giao dịch, tăng 58,6% so với cùng kỳ năm 2023. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của nền tảng chia sẻ dữ liệu, giúp nâng cao hiệu quả trong việc quản lý và cung cấp các dịch vụ công, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các ứng dụng số và dịch vụ điện tử.
Một trong những ứng dụng quan trọng trong phát triển nền tảng số là việc đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và trợ lý ảo. Trong năm 2024, Chính phủ đã thúc đẩy việc ứng dụng AI trong các dịch vụ công, hướng tới việc cung cấp AI như một dịch vụ. Điều này sẽ giúp cải thiện đáng kể hiệu quả công việc trong các cơ quan hành chính, cũng như nâng cao chất lượng các dịch vụ công như tư vấn pháp lý, chăm sóc sức khỏe từ xa, giáo dục trực tuyến và nhiều dịch vụ khác. AI, cùng với các công nghệ số tiên tiến, hứa hẹn sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới trong các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, tài chính, giao thông và bảo mật mạng.
Tối ưu hóa đầu tư và phát triển nền tảng số
Bên cạnh những thành tựu nổi bật trong việc phát triển hạ tầng số và dữ liệu số, một yếu tố quan trọng không thể không nhắc đến là việc tối ưu hóa đầu tư vào các nền tảng số. Bộ Thông tin và Truyền thông đã tiến hành rà soát và công bố hơn 150 nền tảng số từ các bộ, ngành và địa phương nhằm tránh sự trùng lặp và lãng phí trong đầu tư. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực mà còn tạo ra một hệ sinh thái số thống nhất, hiệu quả, giúp các dịch vụ công hoạt động trơn tru và đồng bộ hơn. Các nền tảng số được phát triển và tích hợp hiệu quả sẽ là yếu tố quyết định giúp nâng cao khả năng phục vụ người dân, tối ưu hóa các quy trình công việc và tăng cường sự minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Việc phát triển và tối ưu hóa các nền tảng số sẽ là yếu tố then chốt giúp Chính phủ thực hiện thành công chiến lược chuyển đổi số quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế số, cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Việc phát triển hạ tầng số và dữ liệu số đang tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự chuyển đổi số của quốc gia. Những thành tựu đạt được trong năm qua cho thấy Việt Nam đã có những bước đi đúng đắn trong việc phát triển hạ tầng viễn thông, dữ liệu số và các nền tảng số, tạo ra những cơ hội mới cho sự phát triển kinh tế và xã hội. Chuyển đổi số không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là một yếu tố quyết định để Việt Nam có thể đạt được những mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai.