Trong nỗ lực đưa nông sản, thủy sản Việt Nam vươn xa và khẳng định uy tín trên trường quốc tế, ngày 15/5/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong việc cấp, quản lý mã số vùng trồng (MSVT), mã số cơ sở đóng gói (CSĐG) và công tác kiểm nghiệm thực phẩm. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe, đòi hỏi một sự chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy sản xuất đến năng lực quản lý nhà nước tại cả trung ương và địa phương, đặc biệt là tại những địa phương năng động như Hải Phòng.
Thực trạng cấp và quản lý mã số: Những con số biết nói
Tính đến tháng 5/2026, hệ thống quản lý MSVT và CSĐG phục vụ xuất khẩu của Việt Nam đã đạt được những quy mô đáng kể. Toàn quốc hiện có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói được cấp cho nhiều loại quả tươi và nông sản xuất khẩu sang các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Úc, Nhật Bản. Riêng tại thị trường Trung Quốc – đối tác thương mại quan trọng nhất – đã có 4.323 MSVT và 1.332 CSĐG đang hoạt động hiệu quả.
Tại Hải Phòng, mặc dù quy mô sản xuất còn những hạn chế nhất định, thành phố đã chủ động xây dựng được hệ thống 472 MSVT với tổng diện tích 3.320 ha, trong đó có 267 mã số phục vụ xuất khẩu. Các sản phẩm thế mạnh như vải thiều (sản lượng 60.000 tấn/năm), ổi, cà rốt và thủy sản đông lạnh đã có mặt tại nhiều thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ. Thành phố cũng đã duy trì 09 cơ sở đóng gói với 24 mã số xuất khẩu, đảm bảo chuỗi cung ứng từ trồng trọt đến tiêu thụ.
Bước ngoặt từ phân cấp quản lý và hoàn thiện thể chế
Một trong những đánh giá quan trọng nhất giai đoạn này là sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ chế quản lý. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2026/NĐ-CP và Nghị định 136/2025/NĐ-CP, thực hiện phân cấp triệt để thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh trong việc quản lý MSVT, CSĐG và chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm.
Hải Phòng đã phản ứng nhanh chóng với các quyết sách này. Ngày 06/5/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 1724/QĐ-UBND nhằm phê duyệt quy trình nội bộ giải quyết TTHC về cấp mã số, giúp thông suốt quy trình tiếp nhận hồ sơ của tổ chức, cá nhân. Đồng thời, Chủ tịch UBND thành phố đã ủy quyền cho Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện thủ tục chỉ định cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước. Việc phân cấp này giúp địa phương chủ động hơn, sát sao hơn trong việc giám sát chất lượng từ gốc.
Những "điểm nghẽn" thực tế: Thử thách từ nội tại và ngoại biên
Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, thực tế công tác quản lý mã số và kiểm nghiệm vẫn đang đối mặt với những thách thức không nhỏ:
- Ý thức và trình độ công nghệ của người sản xuất: Tại nhiều địa phương, tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún vẫn phổ biến, gây khó khăn cho việc thống nhất quy trình kỹ thuật. Đặc biệt, việc ghi chép nhật ký sản xuất điện tử gặp rào cản lớn do phần lớn nông dân là người lớn tuổi, trình độ công nghệ thông tin hạn chế. Một bộ phận người sản xuất và doanh nghiệp vẫn coi MSVT, CSĐG là điều kiện để "được cấp mã" chứ chưa thực sự chú trọng việc "duy trì mã số" một cách bền vững.
- Rủi ro từ vi phạm và giả mạo mã số: Tình trạng gian lận, sử dụng sai mã số hoặc cho thuê, mượn mã số đang diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín nông sản Việt. Từ năm 2025 đến nay, riêng thị trường Trung Quốc đã thông báo tạm dừng hoặc thu hồi mã số đối với 403 vùng trồng và 240 cơ sở đóng gói do vi phạm các quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.
- "Nút thắt" năng lực kiểm nghiệm: Đây là vấn đề cấp bách. Hạ tầng kiểm nghiệm hiện nay tại các địa phương còn thiếu và yếu. Nhiều thị trường nhập khẩu liên tục thay đổi quy định về mức dư lượng thuốc BVTV và yêu cầu kiểm nghiệm tại các cơ sở chỉ định. Tại Hải Phòng, Trung tâm Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường vùng 1 dù đã được chỉ định nhưng vẫn chưa đáp ứng được các chỉ tiêu phân tích chuyên sâu như kháng sinh, chất độc, chất cấm hay hàm lượng dinh dưỡng. Việc doanh nghiệp phải gửi mẫu đi xa gây mất thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hàng tươi sống như quả vải hay cà rốt.
Chiến lược nâng cao năng lực và bảo vệ thương hiệu
Để giải quyết triệt để các vướng mắc, các Bộ, ngành, địa phương đã chỉ ra nhóm giải pháp đồng bộ cần triển khai trong thời gian tới:
Đối với công tác quản lý mã số:
- Chuyển đổi tư duy: Chuyển mạnh từ tư duy "cấp mã số" sang "duy trì mã số" thực chất và bền vững. Đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về MSVT, CSĐG gắn với hệ thống cảnh báo vi phạm hướng tới sự minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.
- Siết chặt hậu kiểm: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát định kỳ và đột xuất. Xử lý nghiêm các hành vi gian lận mã số, sử dụng thuốc BVTV cấm. Tại Hải Phòng, cần yêu cầu các cơ sở kinh doanh thuốc BVTV ký cam kết không bán các hoạt chất mà nước nhập khẩu cấm.
- Tổ chức lại sản xuất: Khuyến khích dồn điền đổi thửa, liên kết hợp tác xã để xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, đủ điều kiện cấp mã xuất khẩu.
Đối với công tác kiểm nghiệm:
- Đầu tư hạ tầng: Các cơ sở kiểm nghiệm cần chủ động đầu tư máy móc hiện đại và đào tạo nhân lực kỹ thuật cao để đáp ứng các chỉ tiêu phân tích chuyên sâu (như Cadmium, Vàng O) mà thị trường Trung Quốc và quốc tế quan tâm.
- Nâng cao năng lực thẩm định: Kiện toàn đoàn đánh giá cơ sở kiểm nghiệm tại địa phương với các thành viên có đủ kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tế.
- Cơ chế hỗ trợ: Xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển MSVT và CSĐG theo hướng bền vững, phù hợp với yêu cầu của từng thị trường mục tiêu.
Trách nhiệm và sự đồng hành
Nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một địa phương nào. Đó là sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành trung ương trong việc cập nhật quy định thị trường và sự quyết liệt của chính quyền địa phương trong việc hướng dẫn, giám sát. Doanh nghiệp và đơn vị xuất khẩu cần chủ động liên kết với nông dân ngay từ đầu vụ, thực hiện lấy mẫu kiểm tra các chỉ tiêu an toàn thực phẩm trước khi xuất khẩu để tránh rủi ro và bảo vệ uy tín cho nông sản Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng.
Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác quản lý mã số vùng trồng và kiểm nghiệm sẽ sớm vượt qua giai đoạn khó khăn, tạo nền tảng vững chắc để nông sản Việt tự tin tỏa sáng trên bản đồ thương mại toàn cầu.