Kinh tế số là xu hướng tất yếu hiện nay và trong những thập niên tới đây. Kinh tế số mang lại nguồn doanh thu hàng triệu đô cho nền kinh tế. Kinh tế số được phát triển và khai thác mạnh mẽ trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19 bởi kinh tế mang lại những ưu điểm mà kinh tế đơn thuần không thể làm được.
Kinh tế số trong thế kỷ 21. Nguồn: Twitter
Kinh tế số là hoạt động kinh tế được vận hành trên cơ sở tương tác giữa các thực thể và thiết bị được kết nối internet, công nghệ di động, internet vạn vật (IoT). Đây cũng là một trong những điểm khác biệt rõ rệt nhất khi so sánh kinh tế số với kinh tế đơn thuần. Cụ thể, kinh tế đơn thuần là hoạt động kinh tế trên cơ sở tương tác vật lý giữa các thực thể, thông qua hoạt động trao đổi mua bán hàng hoá/ dịch vụ trong cuộc sống thực tại; ở đó, người cung cấp hàng hoá/ dịch vụ phải có cơ sở/ nhà kho/ kho bãi để chứa hàng hoá/ dịch vụ, và khách hàng phải đến tận nơi cung cấp hàng hoá/ dịch vụ để mua hàng hoá/ dịch vụ. Trong kinh tế số, quan hệ trao đổi, mua bán hàng hoá/ dịch vụ diễn ra trên nền tảng kết nối internet, công nghệ di động, và IoT. Ví dụ, tại nhà, với thiết bị kết nối internet hoặc thiết bị viễn thông, khách hàng có thể truy cập vào trang điện tử bán hàng/ dịch vụ hoặc liên hệ (không dây) với nhà cung cấp sản phẩm/ dịch vụ để đặt mua sản phẩm/ dịch vụ; khi việc đặt mua sản phẩm/ dịch vụ được thực hiện trực tuyến thành công, sản phẩm/ dịch vụ được chuyển đến địa chỉ do khách hàng cung cấp. Ngày nay, kinh tế số phát triển ở rất nhiều mảng cung cấp hàng hoá, dịch vụ. Ví dụ, về cung cấp dịch vụ vận chuyển, khách hàng có thể dễ dàng đặt chuyến đi của mình thông qua các ứng dụng như Grab hay Uber; về cung cấp hàng hoá, khách hàng quen thuộc với những ứng dụng mua bán trực tuyến như Amazon hay Alibaba; về cung cấp đồ ăn/ đồ uống, những ứng dụng như Shopeefood hay Baemin không còn xa lạ với người dùng. Về mua sắm trực tuyến, rất nhiều trang điện tử của các trung tâm thương mại được xây dựng và vận hành để mang lại sự thuận tiện và tiết kiệm thời gian cho khách hàng. Một điểm thú vị về kinh tế số là, việc cung cấp sản phẩm (hàng hoá/dịch vụ) không yêu cầu về nhà kho, địa điểm,… Ví dụ, các công ty như Uber và Grab không cần thiết phải sở hữu ô-tô để cung cấp dịch vụ vận chuyển khách; các công ty như Alibaba hay Amazon kết nối trực tuyến người bán và người mua. Trong nền kinh tế số, người mua và người bán ở các quốc gia khác nhau có thể tương tác, thực hiện giao dịch mua bán với nhau mà không gặp trở ngại về địa lý. Có thể nói, những điều kiện vật lý trong kinh tế truyền thống được giải quyết trong kinh tế số. Thêm nữa, trong nền kinh tế số, nhà sản xuất/kinh doanh có thể gửi trực tiếp sản phẩm đến tận tay người tiêu dùng mà không phải qua các bên trung gian, nhờ đó chi phí trung gian được cắt bỏ, giá thành sản phẩm thấp hơn, như vậy có lợi cho người tiêu dùng và giúp nhà sản xuất/kinh doanh cắt giảm các chi phí liên quan đến kho bãi/lưu kho.
Theo dự báo của OECD, lưu trữ dữ liệu toàn cầu tăng từ dưới 1 nghìn tỷ gigabytes (2007) lên 8 nghìn tỷ gigabytes (2015). Nguồn: https://www.oecd.org/digital/digital-economy-a-brighter-future-could-be-in-our-pocket.htm
Theo một nghiên cứu của Học viện Công nghệ thông tin truyền thông của Trung Quốc, Hoa Kỳ được đánh giá là quốc gia có nền kinh tế số phát triển hàng đầu trên thế giới với giá trị đạt 13.6 nghìn tỷ USD (2021), theo sau là nền kinh tế số Trung Quốc với trị giá 5.4 nghìn tỷ USD (2021), Đức đứng vị trí cao thứ ba với giá trị khoảng 2.54 nghìn tỷ USD, theo sau là Nhật Bản với giá trị khoảng 2.48 nghìn tỷ USD, Vương quốc Anh với giá trị khoảng 1.79 nghìn tỷ USD, Pháp với giá trị kinh tế số đạt khoảng 1.19 nghìn tỷ USD, Hàn Quốc với giá trị kinh tế số đạt khoảng trên 847 triệu USD. Theo đánh giá của Học viện Công nghệ thông tin truyền thông của Trung Quốc, kinh tế số chiếm 8% GDP của Hoa Kỳ; trong kinh kinh tế số ở Trung Quốc đóng góp khoảng 38.6% GDP của quốc gia này[1]. Trong nhóm các quốc gia trong tốp đầu về phát triển kinh tế số, Hàn Quốc là quốc gia châu Á đi đầu về nghiên cứu phát triển công nghệ 5G và Hàn Quốc cũng là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai ứng dụng công nghệ 5G. Chính phủ Hàn Quốc phân bổ khoảng trên 40 triệu USD để đầu tư phát triển hạ tầng chính phủ 5G và khoảng trên 540 triệu USD đầu tư phát triển ngành công nghiệp EG và trí tuệ nhân tạo[2].
Hội nghị cấp bộ trưởng G20 tại Đức 2022 về kinh tế số. Nguồn ảnh: BMWi/Maurice Weiss[3]
Đánh giá về tầm quan trọng của kinh tế số đối với tăng trưởng kinh tế quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gia tăng, cộng đồng các quốc gia châu Âu hướng đến chuyển đổi nền kinh tế truyền thống sang nền kinh tế số bền vững, an toàn, đánh tin cậy, cạnh tranh và có tính toàn diện. Trí tuệ nhân tạo và tự động hoá là một trong những lĩnh vực ưu tiên phát triển tại châu Âu để thúc đẩy hiệu suất sản xuất và tính cạnh tranh của nền kinh tế châu Âu. Cụ thể, trí tuệ nhân tạo được đầu tư phát triển trong các lĩnh vực sản xuất tại các quốc gia châu Âu với mục tiêu tạo thuận lợi cho việc xây dựng và triển khai các giải pháp trên nền tảng trí tuệ nhân tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Liên minh châu Âu thông qua Chương trình Số châu Âu để tạo nguồn ngân sách đầu tư 05 lĩnh vực chủ đạo gồm siêu máy tính, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, kĩ thuật số tiên tiến và đảm bảo việc sử dụng rộng rãi các công nghệ số trong nền kinh tế và xã hội châu Âu[4], thúc đẩy chuyển đổi số trong các hoạt động kinh doanh tại châu Âu, trong đó tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng số hoá trong vận hành và quản lý hoạt động kinh doanh, đồng thời giúp Liên minh châu Âu thực hiện mục tiêu quá độ xanh và chuyển đổi số nền kinh tế.
Tại Hoa Kỳ, theo báo cáo của Uỷ ban phân tích kinh tế (BEA), trong tương quan với các lĩnh vực công nghiệp tại Hoa Kỳ, kinh tế số chiếm khoảng trên 11% GDP tính theo giá trị USD, chỉ xếp sau lĩnh vực sản xuất và xếp trên lĩnh vực tài chính và bảo hiểm. Trong giai đoạn 2005 – 2018, kinh tế số ở Hoa Kỳ tăng trưởng từ trên 1.200 triệu USD lên gần 2.000 triệu USD, nâng mức đóng góp của kinh tế số từ trên 7% lên khoảng 9% trong tổng GDP của Hoa Kỳ vào năm 2018[5]. Theo dự báo Statista về triển vọng thị trường số ở Hoa Kỳ, nguồn doanh thu từ thị trường số tăng mạnh trong giai đoạn 2020 – 2025, trong đó doanh thu từ truyền thông số tăng từ trên 647 tỷ USD (2020) lên trên 919 tỷ USD (2025), doanh thu từ thương mại điện tử tăng từ gần 600 tỷ USD (2020) lên 800 tỷ USD (2025)[6].
Phát triển kinh tế số được xem là hướng đi của Việt Nam để phát triển. Nguồn ảnh: https://vneconomy.vn/digital-economy-the-road-to-the-future.htm
Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường lớn về phát triển kinh tế số trong tương lai. Theo báo cáo của e-Conomy SEA 2021, tại Việt Nam, kinh tế internet đạt 21 tỷ USD, và dự báo tiếp tục tăng trưởng 29%, đạt mực 57 tỷ USD vào năm 2025[7]. Nắm bắt xu hướng chuyển đổi số và kinh tế số toàn cầu, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” hướng đến mục tiêu kép là phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, hình thành các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam có năng lực đi ra toàn cầu. Trong đó, mục tiêu cơ bản đến năm 2025, phấn đấu để kinh tế số chiếm 20% GDP quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, Việt Nam thuộc 50 nước dẫn đầu về công nghệ thông tin; phấn đấu đến năm 2030, kinh tế số chiếm 30% GDP cả nước, phát triển chính phủ số với 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 và được cung cấp trên nhiều phương tiện truy cập khác nhau, bao gồm thiết bị di động, Việt Nam thuộc tốp nhóm 30 nước dẫn đầu về công nghệ thông tin, phổ cập dịch vụ mạng di động 5G, trên 80% dân số có tài khoản thanh toán điện tử[8]. Ngày 09/3/2021, Thủ tướng ban hành Quyết định số 316/QĐ-TTg phê duyệt triển khai thí điểm dung tài khoản viễn thông thanh toán cho các hàng hóa, dịch vụ có giá trị nhỏ (Mobile Money), nhằm góp phần phát triển hoạt động thanh toán không dung tiền mặt, tăng khả năng tiếp cận, sử dụng các dịch vụ tài chính, nhất là tại các vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo của Việt Nam[9]. Các chính sách nêu trên góp phần thúc đẩy thương mại điện tử trên các lĩnh vực (giao thông vận tải, mua sắm, giải trí, mạng xã hội…) tại Việt Nam. Triển khai hướng đi chung về chuyển đổi số quốc gia, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đã ban hành Quyết định số 3820/QĐ-UBND ngày 20/12/2021 về việc Kiện toàn và đổi tên Ban chỉ đạo xây dựng chính quyền điện tử thành phố Hải Phòng và Quyết định số 772/QĐ-UBND ngày 11/3/2022 về việc phê duyệt kiện toàn, bổ sung thành viên Ban chỉ đạo về chuyển đổi số thành phố Hải Phòng, Quyết định số 284/QĐ-UBND ngày 24/01/2022 về Kế hoạch chuyển đổi số thành phố Hải PHòng, theo đó, đề ra các mục tiêu cụ thể về phát triển chính phủ số, phát triển kinh tế số, xã hội số: 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện theo quy định của pháp luật được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến mức độ 4, 100% người dân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh và xác thực thông suốt, hợp nhất trên tất cả các hệ thống của các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương; phấn đấu kinh tế số chiếm 10% GRDP, tỷ trọng kinh tế số trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu 9%, năng suất lao động hàng năm tăng tối thiểu 15%; triển khai dịch vụ 5G tại khu đô thị trung tâm, khu công nghiệp, phấn đấu phổ cập điện thoại di động thông minh, tỷ lệ dân số có tài khoản thanh toán điện tử trên 30%, cung cấp danh tính số trên nền tảng di động cho tối thiểu 20% người dân sống và làm việc trên địa bàn thành phố. Xây dựng chính quyền số, xã hội số là một trong những bước đi của thành phố Hải Phòng nhằm tạo điều kiện cho phát triển hạ tầng nền tảng số, dữ liệu số, phục vụ mục tiêu chuyển đổi số của thành phố, góp phần thực hiện chuyển đổi kinh tế số quốc gia./.[1] https://rankingroyals.com/top-10-countries-in-digital-economy-2021/
[2] https://rankingroyals.com/top-10-countries-in-digital-economy-2021/
[3] https://www.bmwi.de/Redaktion/EN/Pressemitteilungen/2017/20170407-zypries-digitalminister-verabschieden-gemeinsamen-fahrplan.html
[4] https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/find-funding/eu-funding-programmes/digital-europe-programme_en
[5] https://www.bea.gov/system/files/2020-08/New-Digital-Economy-Estimates-August-2020.pdf
[6] https://www.statista.com/outlook/co/digital-economy/united-states#digital-revenue
[7] https://services.google.com/fh/files/misc/vietnam_e_conomy_sea_2021_report.pdf
[8] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Cong-nghe-thong-tin/Quyet-dinh-749-QD-TTg-2020-phe-duyet-Chuong-trinh-Chuyen-doi-so-quoc-gia-444136.aspx
[9] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/thuong-mai/Quyet-dinh-316-QD-TTg-2021-thi-diem-dung-tai-khoan-vien-thong-thanh-toan-dich-vu-gia-tri-nho-467105.aspx