Kinh tế ban đêm – Kinh nghiệm Tokyo và Bangkok trong khai thác đặc điểm văn hóa phục vụ phát triển kinh tế ban đêm

Kinh tế ban đêm được hiểu là những hoạt động kinh tế gắn liền với vui chơi giải trí, ăn uống… dành cho khách du lịch và người dân khi đêm xuống.

Một góc trái đất khi về đêm. Nguồn ảnh: https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/global-financial-crisis-did-system-really-work

Thực tế quá trình phát triển kinh tế ban đêm tại nhiều tỉnh, thành phố trên thế giới cho thấy, mỗi thành phố trên thế giới có cơ chế, chính sách, kế hoạch, kèm theo công cụ quản lý riêng để áp dụng trong việc vận hành kinh tế ban đêm tại thành phố mình, trên cơ sở các đặc điểm, yếu tố kinh tế - xã hội của thành phố đó. Dựa trên nền tảng văn hoá của địa phương, việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế ban đêm có sự điều chỉnh nhiều hay ít tính chất ban đêm của kinh tế ban đêm tại địa phương. Đơn giản hơn, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế ban đêm của một thành phố được lồng ghép một cách chiến lược trong tầm nhìn chung về phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, có tính đến bồi đắp và mở rộng trải nghiệm văn hoá. Chính sách phát triển kinh tế ban đêm nếu được triển khai hiệu quả, sẽ đóng góp tích cực vào diện mạo kinh tế của thành phố, tăng cường trải nghiệm của người dân và du khách tại thành phố, cũng như tăng cường hình ảnh và danh tiếng của thành phố đó. Trên thế giới, những thành phố như New York (Hoa Kỳ), London (Vương quốc Anh), Tokyo (Nhật Bản), hay Bangkok (Thái Lan) đều được du khách quốc tế biết đến và muốn đến bởi họ được nghe, được đọc, và được xem về các thành phố đó trên các phương tiện truyền thông quốc tế bởi sự đa dạng văn hoá cũng như hoạt động kinh tế ban đêm đa dạng sắc màu và trải nghiệm. Là một phần trong tạo dựng hình ảnh và danh tiếng của các thành phố, nhiều chính sách và hoạt động xúc tiến đầu tư vào kinh tế ban đêm, thông qua tổ chức và quảng bá các lễ hội, trình diễn lớn, triển lãm ánh sáng, biểu diễn các sự kiện âm nhạc lớn, và rất nhiều hoạt động khác ứng dụng hiệu ứng hình ảnh – âm thanh để mang đến cảm giác mới lạ, tạo sự tò mò/ sức hút đối với người dân và du khách.

Bản đồ ánh sáng về đêm trên thế giới phần nào cho thấy cuộc sống về đêm tại các quốc gia trên các châu lục. Ảnh: NASA earth observatory[1]

Ở châu Á, có thể kể tên một số thành phố chú trọng phát triển kinh tế ban đêm, nhất là trong giai đoạn phục hồi sau COVID-19. Ví dụ, với đặc điểm văn hoá Á Đông không pha trộn, kinh tế ban đêm chưa chắc là một mô hình được khuyến khích phát triển ở Nhật Bản. Tuy nhiên, cùng với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và nhận thức về vai trò và đóng góp của kinh tế ban đêm đối với nền kinh tế đất nước, nhất là khi Nhật Bản trở thành một điểm đến du lịch cho khối lượng khách quốc tế gia tăng qua các năm, nhiều thành phố lớn ở Nhật Bản, trong đó có thành phố Tokyo, xây dựng và áp dụng các chính sách, biện pháp khai thác các nguồn tài nguyên văn hoá phục vụ phát triển kinh tế ban đêm. Năm 2016, Hiệp hội du lịch thành phố Shibuya chỉ định một Đại sứ ban đêm là nghệ sĩ nhạc hit-hop, Hideyuki Yokoi, với nhiệm vụ thúc đẩy cuộc sống và văn hoá về đêm của quận Shibuya . Hiệp hội du lịch thành phố Shibuya làm việc với các bảo tàng, các địa điểm du lịch khác để kéo dài thời gian mở cửa, xây dựng các chương trình sự kiện về đêm để phát triển kinh tế ban đêm trong quận. Năm 2018, Hiệp hội thành phố Shibuya cũng thành lập tour thăm quan khu vực Shibuya vào chiều tối để giúp du khách nước ngoài biết những địa điểm ăn uống, giải trí của người dân địa phương, chi tiêu nhiều hơn, qua đó đóng góp vào nền kinh tế của quận[2]. Chính quyền thành phố Tokyo và Quỹ du lịch Tokyo triển khai các kế hoạch trợ cấp phát triển kinh tế ban đêm, chi phí cho tổ chức các sự kiện giải trí mới về đêm, các chương trình khuyến mại và quảng bá, và trợ cấp cho các sáng kiến về cuộc sống về đêm của một số quận tại Tokyo. Chính phủ Nhật Bản triển khai chiến lược trợ cấp xúc tiến phát triển du lịch về đêm với mục tiêu kéo về 40 triệu khách du lịch và tăng chi tiêu của khách du lịch lên tầm 8 nghìn tỷ Yên vào năm 2020[3]. Đây là một ví dụ về cách tiếp cận của Chính phủ Nhật Bản, thành phố Tokyo trong đầu tư nguồn lực để phát triển kinh tế ban đêm tại Tokyo. Một số hoạt động khác, như Tuần lễ đêm trắng, Tuần lễ đổi mới xã hội Shibuya 2019 … là những nỗ lực về sự xem xét của chính quyền Tokyo trong tìm cách phát triển kinh tế ban đêm trên địa bàn đồng thời đảm bảo môi trường sống an toàn cho cộng đồng dân cư. Có thể thấy, văn hoá của người Nhật Bản không gắn nhiều với cuộc sống về đêm. Tuy nhiên, với sự phát triển của kinh tế - dịch vụ - thương mại, sự hiện diện đông của người nước ngoài sinh sống, làm việc, cũng như sự gia tăng lượng khách nước ngoài, kinh tế ban đêm được xem xét đẩy mạnh. Một trong những biện pháp được triển khai là việc điều chỉnh Luật kiểm soát và cải thiện kinh doanh trong lĩnh vực giải trí vào năm 2016 của Chính phủ Nhật Bản[4] theo hướng nới lỏng quy định cho các địa điểm giải trí (bao gồm các câu lạc bộ) có thể triển khai hoạt động kinh doanh về đêm.

Một góc phố ở Tokyo khi đêm xuống. Nguồn ảnh: https://pinpointtraveler.com/things-to-do-in-tokyo-at-night/

Một ví dụ khác về phát triển kinh tế ban đêm ở châu Á là thành phố Bangkok (Thái Lan). Là một trong những điểm du lịch hàng đầu tại Đông Nam Á và trên thế giới, được xếp hạng là một trong những điểm đến toàn cầu, Bangkok thu hút hàng triệu khách quốc tế trong các năm vừa qua. Bangkok phát triển kinh tế ban đêm với những hoạt động trải nghiệm văn hoá, sáng tạo, đóng góp vào nguồn thu ngân sách và cho việc tạo dựng hình ảnh thành phố đối với khách quốc tế. Kinh tế ban đêm là một phần quan trọng của ngành kinh doanh du lịch tại Thái Lan. Ở Thái Lan, kinh tế ban đêm là các hoạt động kinh tế diễn ra từ 18:00 đến 06:00 sáng, và bao gồm các dịch vụ ăn uống, quán bar, các loại hình nghệ thuật biểu diễn. Lĩnh vực câu lạc bộ đêm và quán bar ở Thái Lan được ước tính là đóng góp khoảng 5.5 tỷ USD – tương đương khoảng trên 1% GDP vào nền kinh tế Vương quốc chùa vàng này[5]. Tại Bangkok, các hoạt động về đêm và cuộc sống về đêm là những đặc trưng của du lịch Bangkok. Bên cạnh các loại hình về đêm truyền thống tại Bangkok như các câu lạc bộ đêm, các chợ ẩm thực về đêm, trong những năm gần đây, thành phố Bangkok còn nỗ lực phát triển những chương trình mới về đêm với sự kết hợp giữa hoạt động bán lẻ với văn hoá, tính sáng tạo. Năm 2005, Trung tâm thiết kế và sáng tạo Thái Lan được thành lập tại Bangkok và được hội nhập vào ngành du lịch và việc thực hiện tái tạo đô thị tại thành phố. Các địa điểm nổi tiếng về đêm như Chợ tàu đêm Ratchada, Công viên sáng tạo Chang Chui, đã đóng góp tái hiện mạnh mẽ lịch sử và nỗ lực sáng tạo của thành phố Bangkok. Công viên Sáng tạo Chang Chui là một trong những địa điểm không gian sáng tạo mới nhất của Bangkok, được đặt tại quận Thonburi, với diện tích 27.000m2, tập hợp 18 toà nhà được thiết kế và sử dụng vật liệu tái chế, và được trưng bày một chiếc máy bay L-1011 3 sao Lockheed có kích thức đầy đủ có chức năng trang trí như một biểu tượng “Chợ đêm máy bay”, thu hút khách thăm quan. Tại Công viên sáng tạo Chang Chui[6], các khu vực được thiết kế đa chức năng, đáp ứng nhu cầu biểu diễn, trưng bày triển lãm, học tập, nghiên cứu… có kết hợp với các khu vực bán lẻ, ẩm thực, tạo thuận lợi cho khách thăm quan, trải nghiệm. Điểm hay của Công viên sáng tạo Chang Chui còn ở chỗ: công viên được phân tách 2 khu vực rõ ràng – “vùng xanh” mở cửa từ giữa sáng đến tối và không cho phép lưu hành đồ uống có cồn trong vùng này, “vùng tối” mở cửa từ chiều muộn đến tận đêm dành cho biểu diễn âm nhạc, quán bar, bia, các gian hàng thiết kết, thời trang.

Tour trên sông vào buổi tối tại Bangkok. Nguồn ảnh: https://www.klook.com/blog/bangkok-nightlife-thailand/

Với chiến lược đi trước trong ngành công nghiệp không khói, tập trung vào tổ chức các sự kiện (hội nghị, hội thảo, các sáng kiến, triển lãm trưng bày…), chính phủ Thái Lan nói chung, chính quyền Bangkok nói riêng, đã thành công trong việc đưa Bangkok vào trong bản đồ quốc tế về tổ chức các sự kiện. Năm 2017, ba sự kiện thương mại quốc tế gồm Triển lãm thời trang quốc tế Bangkok và Triển lãm ngành da thuộc quốc tế, Triển lãm quà tặng quốc tế và Triển lãm đồ gia dụng quốc tế, Hội chợ triển lãm đồ nội thất quốc tế đã được kết hợp vào trung tâm triển lãm Phong cách Bangkok (STYLE Bangkok Fair[7]). Các sự kiện văn hoá khác như Tuần lễ thiết kế Bangkok, Nghệ thuật Bangkok… đóng góp vào việc tạo dựng hình ảnh một Bangkok sáng tạo với những điểm đến thú vị về văn hoá, nghệ thuật, ẩm thực, mua sắm. Thêm nữa, với những địa điểm mua sắm mở cửa 24/24, cuộc sống về đêm và kinh tế ban đêm tại Bangkok tăng thêm sức hấp dẫn đối với du khách. Ví dụ, trước COVID-19, con đường Ratchada được mở cửa từ năm 2015 tại Bangkok, được coi là trung tâm mua sắm quy mô lớn mở cửa 24/24, kèm theo các dịch vụ ăn uống, dược phẩm, bưu điện mở cửa 24/24. Bên cạnh các trung tâm mua sắm mở cửa 24/24, Bangkok xây dựng và mở cửa các không gian sống dành cho cộng đồng địa phương, ví dụ, Thư viện Cuộc sống đô thị mở cửa 24/24 dành cho sinh viên, người lao động, người lao động tự do, hoạt động khởi nghiệp, và khách du lịch. Bangkok cũng đầu tư vào nghệ thuật đường phố, thiết kế được lồng ghép với các không gian của các trung tâm mua sắm, sự kết nối các trung tâm mua sắm với các bến tàu điện trên cao, các con đường ngầm… tạo điểm nhấn và thu hút khách thăm quan chụp ảnh.

Không gian công viên sang tạo Chang Chui tại Bangkok khi đêm xuống. Nguồn ảnh: https://time.com/collection/worlds-greatest-places-2018/5356563/changchui-creative-park-bangkok-thailand/

Thực tiễn phát triển kinh tế ban đêm của thành phố Tokyo (Nhật Bản) và Bangkok (Thái Lan) là kinh nghiệm đối với nhiều thành phố đô thị khác trên thế giới, trong đó có Hải Phòng (Việt Nam). So về quy mô dân số và GDP, Hải Phòng có dân số khoảng 02 triệu người, GDP năm 2020 ước đạt khoảng 12 tỷ USD[8]; Tokyo có dân số khoảng 13,93 triệu người, GDP năm 2021 ước đạt khoảng 1,6 nghìn tỷ USD[9]; Bangkok có dân số khoảng 10.7 triệu người, GDP năm 2019 ước đạt trên 338,2 tỷ USD[10]. Với đóng góp trung bình khoảng 40% của lĩnh vực dịch vụ vào GDP Hải Phòng ở các năm, lĩnh vực dịch vụ có thể được đầu tư, khai thác, phát triển hơn nữa trong những năm tới, trong đó có lĩnh vực dịch vụ liên quan kinh tế ban đêm.

Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 do Bộ Chính trị ban hành đề ra mục tiêu đến năm 2030 Hải Phòng trở thành thành phố tầm cỡ khu vực Đông Nam Á và đến năm 2045 là thành phố hàng đầu Châu Á và thế giới. Do đó, để Hải Phòng đứng vào hàng ngũ các thành phố hàng đầu thế giới thì phát triển kinh tế ban đêm là tất yếu, phù hợp với xu hướng quốc tế, đồng thời mang lại cơ hội và nguồn lực cho kinh tế thành phố.

Trong bối cảnh chung của cả nước, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 phê duyệt “Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam” với mục tiêu khai thác tiềm năng phát triển kinh tế ban đêm nhằm tận dụng tối đa cơ hội phát triển kinh tế mới, nâng cao thu nhập và đời sống của người dân. Đề án cho phép thí điểm kéo dài thời gian tổ chức các hoạt động dịch vụ ban đêm đến 06 giờ sáng hôm sau tại một số điểm, khu du lịch hấp dẫn và có điều kiện thuận lợi để quản lý rủi ro hoạt động dịch vụ ban đêm ở một số thành phố/trung tâm lớn nơi có đông lượng khách du lịch. Trên cơ sở đó, đánh giá hiệu quả hoạt động và công tác quản lý hoạt động kinh tế ban đêm ở những nơi đã lựa chọn để xây dựng, hoàn thiện mô hình hoạt động kinh tế ban đêm và nhân rộng ra các địa phương khác. Thực hiện Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 của Thru tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng ban hành Kế hoạch số 37/KH-UBND ngày 26/02/2021 triển khai thực hiện trên địa bàn thành phố các giải pháp chủ động phát triển kinh tế ban đêm với 05 nhóm nhiệm vụ chính: i) nâng cao nhận thức về lợi ích và rủi ro phát triển kinh tế ban đêm; ii) tiếp tục hoàn thành chính sách, khung pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế ban đêm và kiểm soát rủi ro; iii) sử dụng quy hoạch để quản lý các hoạt động kinh tế ban đêm; iv) thí điểm kéo dài thời gian tổ chức dịch vụ ban đêm; v) các giải pháp, nhiệm vụ khác. Khai thác tiềm năng phát triển kinh tế ban đêm, tận dụng cơ hội để phát triển kinh tế Hải Phòng, đóng góp nâng cao thu nhập và đời sống của người dân, đồng thời hạn chế những tác động không có lợi đến công tác quản quản lý, điều hành của thành phố. Tuy nhiên, để triển khai thành công trong thực tế phát triển kinh tế ban đêm ở thành phố còn nhiều thử thách phía trước và đòi hỏi thành phố lồng ghép nội dung phát triển kinh tế ban đêm vào trong nội dung quy hoạch thành phố, quy hoạch các khu vực phát triển kinh tế ban đêm gắn với phát triển hạ tầng cơ sở, điều kiện vệ sinh môi trường, hạn chế các ô nhiễm tiếng ồn, rác thải sinh hoạt, công tác quản lý các hoạt động về đêm, xây dựng mô hình phát triển kinh tế ban đêm phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng xây dựng hạ tầng cơ sở, nguồn lực đầu tư, khả năng huy động vốn, thu hút đầu tư ở từng địa điểm cụ thể trên địa bàn./.

[1] https://www.vox.com/2014/8/26/6063749/38-maps-that-explain-the-global-economy

[2] https://asia.nikkei.com/Life-Arts/Life/Japan-looks-to-Tokyo-s-nighttime-economy-to-hit-tourism-goals

[3] https://mixmag.net/read/tokyo-local-government-billions-yen-support-nightlife-news/

[4] https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/3976/en

[5] https://www.bangkokpost.com/learning/advanced/2203747/night-time-economy-needs-a-boost

[6] https://www.changchuibangkok.com/

[7] https://www.stylebangkokfair.com/

[8] https://consosukien.vn/kinh-te-xa-hoi-thanh-pho-hai-phong-giai-doan-2016-2026-tao-da-va-but-pha.htm

[9] https://www.weforum.org/agenda/2019/10/cities-in-2035/#:~:text=Interestingly%2C%20Tokyo%20is%20the%20%231,%241.6%20trillion%20GDP%20in%202019.

[10] https://www.c40.org/cities/bangkok/

LÊ HẠNH

Viết phản hồi của bạn