Thành phố Hải Phòng vừa có báo cáo toàn diện về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật đối với người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Đây là nội dung quan trọng nhằm đánh giá hiệu quả của Luật số 69/2020/QH14 và các văn bản hướng dẫn trong bối cảnh thành phố đang nỗ lực giải quyết việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Hệ thống văn bản đồng bộ và tư duy quản lý mới
Kể từ khi Luật số 69/2020/QH14 có hiệu lực vào ngày 01/01/2022, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được Chính phủ và các Bộ ngành ban hành kịp thời, tạo hành lang pháp lý thống nhất. Các văn bản quan trọng như Nghị định 112/2021/NĐ-CP và Nghị định 12/2022/NĐ-CP đã cụ thể hóa các biện pháp thi hành cũng như quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này. Đặc biệt, hệ thống pháp luật mới đã có bước chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Tại địa phương, Hải Phòng đã chủ động ban hành các văn bản chỉ đạo sát sao. Thành ủy Hải Phòng đã ban hành Kế hoạch số 237/KH-TU ngày 21/4/2023 nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác này trong tình hình mới. Ủy ban nhân dân thành phố cũng ban hành Kế hoạch số 240/KH-UBND ngày 18/9/2023 và Công văn số 2895/UBND-VX để triển khai các nội dung về đưa người lao động đi làm việc thời vụ tại nước ngoài, đặc biệt là tại Hàn Quốc. Những văn bản này đã giúp tăng tính minh bạch trong hoạt động tuyển chọn, thu phí và nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp dịch vụ trên địa bàn.
Kiện toàn tổ chức bộ máy và cơ chế phối hợp liên ngành
Một dấu ấn quan trọng trong công tác quản lý nhà nước tại Hải Phòng là việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy từ ngày 01/3/2025. Hiện nay, Sở Nội vụ được giao là cơ quan đầu mối tham mưu cho UBND thành phố thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Sở Nội vụ có trách nhiệm tiếp nhận và ban hành văn bản chấp thuận nguồn lao động, quản lý các doanh nghiệp trúng thầu dự án tại nước ngoài và cung cấp thông tin chính sách cho người lao động. Bên cạnh đó, Sở còn đóng vai trò hỗ trợ người lao động tái hòa nhập xã hội và tiếp cận tư vấn tâm lý sau khi về nước.
Công tác phối hợp giữa các sở, ngành cũng được triển khai chặt chẽ và nhịp nhàng. Công an thành phố chịu trách nhiệm quản lý xuất nhập cảnh và đấu tranh với các hành vi đưa người đi lao động trái phép. Sở Ngoại vụ phối hợp thông tin về thị trường quốc tế và thực hiện các biện pháp bảo hộ công dân khi có sự cố phát sinh. Trong khi đó, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ sở nghề nghiệp tập trung đào tạo kỹ năng, ngoại ngữ; Sở Y tế đảm bảo công tác khám sức khỏe; và 114 UBND cấp xã chịu trách nhiệm nắm bắt nhu cầu thực tế của người dân tại cơ sở.
Đổi mới sáng tạo trong công tác tuyên truyền và giáo dục định hướng
Hải Phòng đã xác định tuyên truyền là nhiệm vụ chính trị quan trọng để người dân hiểu đúng về quyền lợi và nghĩa vụ. Thành phố đã áp dụng đa dạng các hình thức truyền thông, từ trực quan thông qua pano, áp phích tại các khu dân cư đến tuyên truyền lưu động. Đặc biệt, thành phố đã "sân khấu hóa" các thông điệp pháp luật thông qua các vở kịch, điệu chèo và bài hát để giúp người dân dễ dàng nhận diện các chiêu trò lừa đảo "việc nhẹ lương cao".
Nội dung Luật số 69/2020/QH14 còn được lồng ghép vào phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" và sinh hoạt của các câu lạc bộ gia đình bền vững. Thành phố cũng tận dụng các giải thi đấu thể thao tại các khu công nghiệp – nơi tập trung đông thanh niên có nhu cầu đi lao động – để phát tờ rơi và đặt standee hướng dẫn về các kênh chính thống. Nhờ đó, trong giai đoạn 2022-2025, hàng chục nghìn lượt người lao động đã được trang bị kiến thức pháp luật và thông tin về tổng đài bảo hộ công dân trước khi xuất cảnh. Việc tuyên truyền này không chỉ giúp người lao động an tâm làm việc mà còn góp phần quảng bá hình ảnh tốt đẹp của con người Hải Phòng ra thế giới.
Những con số ấn tượng về thị trường và chất lượng lao động
Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2022-2025, Hải Phòng đã đưa được khoảng 5.875.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Số lượng lao động có sự biến động theo từng năm: năm 2022 đạt 16.328 người; năm 2023 đạt 16.340 người; năm 2024 đạt 14.068 người; và năm 2025 là 12.014 người. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, con số này là 5.228 người. Nhật Bản và Đài Loan là hai thị trường chủ yếu, lần lượt tiếp nhận khoảng 5.307 và 8.898 lao động trong năm 2022.
Về trình độ chuyên môn, lao động phổ thông vẫn chiếm tỷ lệ lớn với khoảng 65%; lao động qua đào tạo nghề chiếm 30%; và lao động có trình độ cao đẳng, đại học chiếm khoảng 5%. Đa số lao động Hải Phòng được các thị trường quốc tế chấp nhận nhờ sự cần cù, sáng tạo và khả năng nắm bắt nhanh công việc. Lượng tiền gửi về từ nước ngoài đã giúp nhiều gia đình cải thiện đời sống, có vốn đầu tư sản xuất kinh doanh và sửa chữa nhà ở, góp phần giảm nghèo bền vững cho địa phương.
Hoạt động của doanh nghiệp và các chính sách hỗ trợ thiết thực
Hiện nay, thành phố có 24 doanh nghiệp được cấp phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Các doanh nghiệp này đã cơ bản tuân thủ quy trình tuyển chọn, đào tạo ngoại ngữ và giáo dục định hướng cho 100% lao động trước khi xuất cảnh. Tuy nhiên, quy mô các doanh nghiệp tại địa phương vẫn còn nhỏ, chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực như thuyền viên hoặc lao động yêu cầu chuyên môn thấp.
Để hỗ trợ người dân, thành phố đã triển khai nhiều chính sách ưu đãi. Người lao động có thể vay vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội với mức vay lên đến 100% chi phí hợp đồng. Trong giai đoạn 2022 đến tháng 5/2026, đã có 14 lượt lao động được vay vốn với tổng số tiền 1.330 triệu đồng. Đặc biệt, đối với chương trình EPS (Hàn Quốc), có 1.190 lao động thực hiện ký quỹ với tổng số tiền 119 tỷ đồng để đảm bảo thực hiện đúng hợp đồng. Ngoài ra, thành phố còn phối hợp với Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước để hỗ trợ cho thân nhân của 20 lao động tử vong khi đang làm việc tại nước ngoài với mức 40 triệu đồng mỗi trường hợp.
Nhận diện khó khăn và rào cản trong thực thi
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác này tại Hải Phòng vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nhân lực quản lý nhà nước còn rất mỏng, chủ yếu là kiêm nhiệm nên chưa thể theo sát các nhiệm vụ chuyên sâu như quản lý hợp đồng hay phòng ngừa rủi ro rình rập. Kỹ năng nhận diện rủi ro trong môi giới lao động của cán bộ cơ sở còn hạn chế. Công tác phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cấp có lúc chưa đồng bộ do hệ thống thông tin quản lý chưa được liên thông đầy đủ.
Bên cạnh đó, việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp và tổ chức tư vấn gặp khó khăn do phạm vi quản lý rộng và số lượng đơn vị biến động. Một bộ phận người lao động, nhất là ở khu vực ngoại thành, vẫn còn thiếu thông tin chính thống, dễ bị lôi kéo bởi các "cò mồi" và sẵn sàng trả chi phí cao để được đi nhanh mà không qua đào tạo bài bản. Một vấn đề nan giải khác là hệ thống phần mềm cơ sở dữ liệu quốc gia về người lao động đi làm việc ở nước ngoài hiện đang bị gián đoạn, gây khó khăn cho việc thống kê và theo dõi lao động đã về nước hoặc bỏ trốn.
Kiến nghị và đề xuất sửa đổi Luật để nâng cao hiệu quả
Trên cơ sở thực tiễn, UBND thành phố Hải Phòng đã đưa ra những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Thành phố đề nghị cần bổ sung quy định về trách nhiệm công khai thông tin tuyển chọn của doanh nghiệp để đảm bảo tính minh bạch, hạn chế khiếu nại. Đối với việc tiếp nhận thông báo và quản lý phương án đưa lao động đi làm việc, thành phố kiến nghị giao cho cơ quan chuyên môn (như Sở Nội vụ) thực hiện thay vì UBND cấp tỉnh để đảm bảo tính khả thi và đúng chức năng chuyên môn.
Đặc biệt, thành phố đề nghị làm rõ trách nhiệm và cơ chế tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Việt Nam cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài nhằm đảm bảo quyền lợi an sinh lâu dài cho họ. Việc xây dựng và chia sẻ cơ sở dữ liệu điện tử giữa các Bộ ngành, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và chính quyền địa phương cần được ưu tiên để hỗ trợ người lao động kịp thời và ngăn chặn tình trạng lao động bất hợp pháp.
Hải Phòng kỳ vọng trong thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục quan tâm, hướng dẫn cụ thể về mức chi phí và tăng cường tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ địa phương. Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự hoàn thiện của hành lang pháp lý, công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài sẽ tiếp tục là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của thành phố.