Hành trình khơi thông nguồn lực KH&CN phục vụ phát triển thành phố Cảng: Phân tích và đánh giá giai đoạn 2021-2025

Trong chiến lược phát triển bền vững của thành phố Hải Phòng, khoa học và công nghệ (KH&CN) luôn được xác định là quốc sách hàng đầu, là động lực để bứt phá kinh tế. Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng khi thành phố triển khai Chương trình Đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế về KH&CN theo Quyết định số 02/QĐ-UBND ngày 04/01/2021. Qua hơn 5 năm thực hiện, chương trình đã mang lại những kết quả toàn diện, tạo tiền đề vững chắc cho kỷ nguyên phát triển mới, đồng thời cũng bộc lộ những thách thức cần giải quyết.

Kết quả nổi bật nhất trong giai đoạn này là sự bùng nổ của các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học. Thành phố đã triển khai thực hiện 248 nhiệm vụ nghiên cứu KH&CN, tập trung giải quyết các vấn đề bức thiết như ô nhiễm môi trường, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và an sinh xã hội.

Hải Phòng đã thiết lập được mạng lưới liên kết chặt chẽ với các viện, trường Trung ương và Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam. Tiêu biểu là thỏa thuận hợp tác với Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, tạo nền tảng bền vững cho phát triển kinh tế biển và dịch vụ logistics – hai trụ cột then chốt của thành phố. Đặc biệt, việc thành lập Trung tâm Điện tử và Vi mạch bán dẫn Hải Phòng (HP-ESC) và ký kết đào tạo từ 1.000-1.200 kỹ sư thiết kế vi mạch đã chính thức đưa Hải Phòng bước vào hệ sinh thái nhân lực bán dẫn quốc gia. Đây là bước đi chiến lược nhằm kết nối tiềm lực của Hải Phòng với hệ sinh thái công nghệ cao của TP. Hồ Chí Minh và quốc tế.

Hoạt động hợp tác quốc tế trong giai đoạn 2021-2025 không chỉ dừng lại ở giao lưu mà đã đi sâu vào thực chất qua các dự án chuyển giao công nghệ cao. Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục là những đối tác chiến lược hàng đầu.

• Với Nhật Bản: Thành phố Kitakyushu đã hỗ trợ Hải Phòng thực hiện các dự án về phân loại rác thải, sản xuất phân hữu cơ và đặc biệt là thúc đẩy các Khu công nghiệp sinh thái trung hòa carbon. Dự án này trực tiếp đóng góp vào cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Chính phủ. Bên cạnh đó, tỉnh Shiga và tổ chức JICA đã giúp tăng cường quản lý môi trường biển quần đảo Cát Bà thông qua mô hình hồ Biwa.
• Với Hàn Quốc: Sự hợp tác đã mở rộng sang lĩnh vực y sinh và công nghệ sinh học thông qua Bản ghi nhớ với Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc (KIST), bao gồm việc thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) tại Hải Phòng. Trong nông nghiệp, Chính phủ Hàn Quốc đã tài trợ xây dựng hệ thống nhà xưởng, kho lạnh và dây chuyền sơ chế hiện đại cho các hợp tác xã tại địa phương.
• Kết nối toàn cầu: Hội thảo quốc tế "Thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp Hải Phòng kết nối quốc tế" với sự tham gia của các chuyên gia từ Mỹ, Hà Lan, Trung Quốc đã giúp startup địa phương vươn ra thị trường toàn cầu.

Hải Phòng đã khẳng định vị thế là một trong những trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST) năng động của cả nước. Sự kiện Techfest Hải Phòng thường niên và việc đăng cai Techfest Việt Nam 2024 đã thu hút đầu tư ước tính đạt 14,5 triệu USD. Cổng thông tin khởi nghiệp và Khu hỗ trợ ĐMST tại số 1 Phạm Ngũ Lão hoạt động liên tục, trở thành điểm kết nối giữa startup với các cố vấn và nhà đầu tư.

Về chuyển đổi số, thành phố đã đạt được những con số ấn tượng với 871 doanh nghiệp công nghệ số và hơn 17.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nền tảng số. Hệ thống quản lý dữ liệu nông sản (nongsan.haiphong.gov.vn) đã số hóa 100% thông tin sản phẩm OCOP, giúp 362 sản phẩm vươn lên các sàn thương mại điện tử uy tín như Postmart.vn và Voso.vn. Việc hợp tác với tập đoàn FPT trong nghiên cứu mô hình đô thị thông minh và quản lý trật tự xây dựng cũng đang được triển khai thí điểm.

Sàn giao dịch công nghệ và thiết bị trực tuyến (Hatex.vn) đóng vai trò là hạ tầng số trọng yếu, quản lý khoảng 25.000 bản ghi công nghệ, thiết bị và kết quả nghiên cứu,. Đây là kênh thông tin công khai, minh bạch giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và thực hiện giao dịch chuyển giao công nghệ. Song song đó, Mạng lưới thông tin KH&CN thành phố với 11 thành viên đã tích hợp trên 128.000 biểu ghi, phục vụ đắc lực cho hoạt động quản lý và giảng dạy.

Dù đạt được nhiều thành tựu, báo cáo tổng kết cũng thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" sau: (1) Tính thụ động: Hoạt động của Chương trình vẫn còn mang tính hành chính, chưa thực sự thu hút được sự tham gia sâu rộng từ tất cả các sở, ban, ngành. Một số đơn vị chưa coi trọng đúng mức vai trò của hợp tác KH&CN đối với sự phát triển của ngành mình; (2) Thiếu các dự án quy mô lớn: Thành phố vẫn thiếu những đề tài, dự án hợp tác nghiên cứu có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội chung; (3) Chất lượng nhân lực: Năng lực của cán bộ KH&CN còn hạn chế, đặc biệt là thiếu đội ngũ chuyên gia, tiến sĩ được đào tạo tại các viện nghiên cứu đầu ngành. Trình độ ngoại ngữ và kỹ năng hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ lõi vẫn là một rào cản lớn; (4) Khoảng cách trong thực thi: Một số văn bản hướng dẫn mang tính vĩ mô, gây khó khăn cho việc triển khai ở cấp phường, xã.

Những hạn chế nêu trên xuất phát từ sự chưa đầy đủ trong nhận thức của một số đơn vị quản lý, nguồn lực triển khai còn hạn hẹp và mối quan hệ với các tổ chức quốc tế chưa thực sự đa dạng. Nhu cầu của các doanh nghiệp nội địa đối với công nghệ cao còn thấp, dẫn đến việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đôi khi còn chậm.

Để đạt được mục tiêu trở thành thành phố công nghiệp hiện đại và trung tâm nghiên cứu biển của cả nước vào năm 2030, Hải Phòng đề xuất tiếp tục đẩy mạnh Chương trình với các nhiệm vụ trọng tâm:

• Chuyển đổi số toàn diện: Tập trung phát triển nền kinh tế số, vận hành Kho dữ liệu dùng chung và triển khai trợ lý ảo (AI) hỗ trợ công vụ.
• Thu hút nhân tài: Ban hành các chính sách đặc thù, đãi ngộ chuyên gia đầu ngành và đào tạo kỹ sư chất lượng cao trong lĩnh vực vi mạch, bán dẫn.
• Hợp tác quốc tế thực chất: Chủ động tham gia các chương trình nghiên cứu theo Nghị định thư, hỗ trợ doanh nghiệp nhận chuyển giao công nghệ lõi từ Mỹ, Nhật, Hàn và Singapore.

Chương trình giai đoạn 2021-2025 đã thành công trong việc tạo ra một "hệ sinh thái" hợp tác KH&CN năng động. Những kết quả về đào tạo nhân lực bán dẫn, Techfest và các dự án môi trường quốc tế là minh chứng cho tư duy đổi mới của thành phố. Bước sang giai đoạn 2026-2030, với việc khắc phục các hạn chế về nhân lực và sự chủ động của các ngành, KH&CN chắc chắn sẽ là "chìa khóa" để Hải Phòng thực hiện bứt phá kinh tế hai con số và phát triển bền vững.