Chuyến công tác của đoàn đại biểu thành phố Hải Phòng tại Nhật Bản từ ngày 24/5 đến ngày 30/5/2026 đã kết thúc thành công tốt đẹp, mở ra những triển vọng đột phá trong việc xây dựng hệ thống quản lý chất thải rắn hiện đại và bền vững cho thành phố. Đây không chỉ là một khóa đào tạo kỹ thuật đơn thuần mà còn là bước đi góp phần để Hải Phòng hiện thực hóa mục tiêu kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn trong tương lai.
Hành trình học hỏi từ những mô hình hàng đầu thế giới
Đoàn công tác gồm đại diện lãnh đạo Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường và Ban Quản lý dự án giao thông, đã đại diện cho Việt Nam tham dự Chương trình đào tạo kỹ thuật chuyên sâu (TDD) do Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức. Trong suốt một tuần làm việc cường độ cao tại Tokyo, Yokohama, Kamakura và Hayama, đoàn đã tiếp cận những kiến thức mới nhất từ báo cáo chiến lược "What a Waste 3.0" của WB và trực tiếp khảo sát các mô hình thực địa tiêu biểu.
Ba bài học cốt lõi từ thực tiễn Nhật Bản
Từ những trải nghiệm thực tế tại các thị trấn tái chế hàng đầu như Osaki hay các đô thị không lò đốt như Kamakura, đoàn công tác đã đúc kết được 03 bài học kinh nghiệm quý giá có thể áp dụng cho Hải Phòng:
- Thay đổi tư duy từ “xử lý” sang “quản lý tài nguyên”: Chất thải không còn là gánh nặng mà phải được coi là nguồn tài nguyên thứ cấp. Kinh nghiệm quốc tế chỉ ra rằng giá trị kinh tế của rác thải chỉ được khai thác khi toàn bộ chuỗi từ phân loại đến tiêu thụ sản phẩm tái chế được thiết kế đồng bộ.
- Sự đồng bộ giữa hạ tầng và hành vi: Một hệ thống bền vững cần sự kết hợp giữa hạ tầng xử lý tập trung công nghệ cao và các giải pháp phân loại tại nguồn phi tập trung. Đặc biệt, chất lượng phân loại ngay tại hộ gia đình đóng vai trò quyết định đến hiệu quả của toàn bộ hệ thống phía sau.
- Xây dựng hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn: Hệ thống chỉ vận hành ổn định khi có sự phối hợp chặt chẽ theo mô hình "Chính quyền – Doanh nghiệp – Nhà khoa học – Cộng đồng". Trong đó, truyền thông và giáo dục để xây dựng "văn hóa phân loại rác" là yếu tố then chốt.
Đối diện thực trạng và khát vọng chuyển mình của Hải Phòng
Hiện nay, Hải Phòng phát sinh khoảng 3.300 tấn chất thải rắn mỗi ngày, với tỷ lệ thu gom đạt khá cao (90-95%) nhưng tỷ lệ tái chế, làm phân compost mới chỉ dừng lại ở mức 24%. Mặc dù thành phố đã hoàn thiện hành lang pháp lý vững chắc với nhiều quyết định về đơn giá và cơ chế khuyến khích, nhưng hạ tầng và phương tiện thu gom hiện vẫn chưa đồng bộ, chủ yếu vẫn là thu gom hỗn hợp và thủ công.
Chuyến công tác tại Nhật Bản đã mang lại những "lời giải" cụ thể cho các thách thức này. Ý nghĩa lớn nhất của chuyến đi là giúp cán bộ thành phố định hình lại lộ trình phát triển, từ đó tham mưu các chính sách sát thực tế hơn để nâng cao sự đồng thuận của người dân.
Kỳ vọng và những bước đi đột phá hậu chuyến công tác
Dựa trên những bài học từ Nhật Bản, Đoàn công tác đã đề xuất với UBND thành phố những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ:
- Tái cấu trúc tần suất thu gom: Đây được xem là "đòn bẩy hành vi" trực tiếp. Thay vì thu gom hỗn hợp hàng ngày, thành phố cần hướng tới thu gom riêng biệt rác hữu cơ (1 ngày/lần) và các loại rác khác (2-3 ngày/lần). Việc này không chỉ giảm chi phí mà còn ngăn chặn tình trạng tái nhiễm chéo rác thải sau phân loại.
- Xây dựng mô hình "Zero-Waste" tại Cát Hải: Một kỳ vọng lớn được đặt ra cho đặc khu Cát Hải là nghiên cứu mô hình kinh tế tuần hoàn tại khu xử lý Áng Chà Chà, hướng tới xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái không rác thải, tạo điểm nhấn cho du lịch bền vững của thành phố.
- Hiện đại hóa hạ tầng: Chuyển đổi từ thu gom thủ công sang xe cơ giới và ứng dụng các công nghệ như Digital Twin (Bản sao số) trong quản lý môi trường để tối ưu hóa nguồn lực.
Chuyến công tác không chỉ mang về những kiến thức kỹ thuật mà còn bồi đắp niềm tin và quyết tâm cho đội ngũ cán bộ thành phố. Với những kế hoạch hành động cụ thể và sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, người dân thành phố hoàn toàn có thể kỳ vọng vào một Hải Phòng không chỉ năng động về kinh tế mà còn là hình mẫu về đô thị xanh, sạch và bền vững trong kỷ nguyên mới.