Ngày 03 tháng 4 năm 2026, Thanh tra thành phố Hải Phòng đã ban hành Báo cáo số 132/BC-TTTP tổng kết thi hành các Nghị định quan trọng của Chính phủ về công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Bản báo cáo không chỉ đánh giá toàn diện những kết quả đạt được sau nhiều năm thực hiện các Nghị định số 64/2014/NĐ-CP, 124/2020/NĐ-CP, 31/2019/NĐ-CP và 55/2022/NĐ-CP, mà còn đặc biệt nhấn mạnh những nỗ lực thích ứng và giải quyết các vấn đề phát sinh trong bối cảnh Hải Phòng triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau khi sáp nhập đơn vị hành chính.
Sự chủ động trong chỉ đạo và triển khai thực hiện
Ngay sau khi các Nghị định được Trung ương ban hành, UBND thành phố Hải Phòng đã kịp thời ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo, hướng dẫn triển khai đồng bộ. Nội dung các văn bản này tập trung vào việc quán triệt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đồng thời phân công rõ trách nhiệm cho từng cấp, từng ngành. Thanh tra thành phố đã đóng vai trò nòng cốt trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ, thống nhất quy trình tiếp công dân và xử lý đơn thư trên toàn địa bàn.
Hệ thống văn bản chỉ đạo của thành phố được đánh giá là tương đối đầy đủ, kịp thời và có tính khả thi cao, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực thanh tra. Song song với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh với nhiều hình thức đổi mới, kết hợp giữa hội nghị tập huấn truyền thống và tuyên truyền qua cổng thông tin điện tử, hệ thống truyền thanh cơ sở. Nội dung tuyên truyền tập trung nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ tại cơ sở, từ đó hạn chế vi phạm và nâng cao trách nhiệm công vụ.
Thích ứng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Một điểm nhấn quan trọng trong báo cáo là việc sắp xếp bộ máy nhân sự sau khi sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Nghị định số 141/2025/NĐ-CP. Trước sáp nhập, bộ máy tiếp công dân được duy trì ổn định từ cấp thành phố đến cấp xã. Sau khi chuyển đổi mô hình, Ban Tiếp công dân cấp huyện đã kết thúc hoạt động; trong khi đó, Ban Tiếp công dân thành phố tiếp tục được củng cố và tăng cường trách nhiệm.
Việc phân định thẩm quyền theo mô hình mới cơ bản đã được triển khai theo quy định, tuy nhiên giai đoạn đầu cũng gặp không ít khó khăn do sự lúng túng trong việc xác định thẩm quyền giải quyết các vụ việc phát sinh từ thời điểm trước khi sáp nhập. Để tháo gỡ, UBND thành phố đã chỉ đạo Thanh tra thành phố phối hợp với các sở, ngành tổng hợp các vướng mắc cụ thể để xin ý kiến hướng dẫn từ Thanh tra Chính phủ.
Đáng chú ý, để hỗ trợ đội ngũ cán bộ cấp xã vốn chủ yếu là kiêm nhiệm và thiếu ổn định, Thanh tra thành phố đã triển khai đoàn kiểm tra kết hợp hướng dẫn trực tiếp theo phương châm “cầm tay, chỉ việc”. Thành phố cũng đã ban hành Nghị quyết số 44/2025/NQ-HĐND thống nhất chế độ bồi dưỡng cho người làm công tác tiếp dân và xử lý đơn thư trên toàn địa bàn, tạo sự công bằng và động viên tinh thần cho đội ngũ cán bộ cơ sở.
Những kết quả nổi bật trong thi hành các Nghị định
- Công tác tiếp công dân (Nghị định 64/2014/NĐ-CP): Việc triển khai Nghị định 64 đã giúp công tác tiếp công dân dần đi vào nền nếp. Nhận thức của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị về vai trò của đối thoại và giải quyết khiếu kiện từ cơ sở đã nâng lên rõ rệt. Nhiều địa phương đã đầu tư xây dựng trụ sở tiếp dân khang trang, ban hành nội quy, quy chế làm việc nghiêm túc. Đội ngũ cán bộ làm nhiệm vụ này từng bước được nâng cao về kỹ năng và trình độ chuyên môn.
- Giải quyết khiếu nại (Nghị định 124/2020/NĐ-CP): Nghị định 124 đã giúp quy trình giải quyết khiếu nại trở nên chặt chẽ và khách quan hơn, đặc biệt là quy định về ủy quyền khiếu nại và xử lý các trường hợp đông người. Trách nhiệm của người đứng đầu trong việc đối thoại trực tiếp được nâng cao, giúp dứt điểm nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài. Việc công khai kết luận giải quyết khiếu nại cũng giúp tăng cường sự giám sát của nhân dân và tính minh bạch của cơ quan hành chính.
- Giải quyết tố cáo (Nghị định 31/2019/NĐ-CP): Hải Phòng đã xây dựng được hành lang pháp lý rõ ràng trong việc tiếp nhận, phân loại và xác minh tố cáo. Quy định về rút tố cáo đã bảo đảm quyền tự định đoạt của công dân đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng tố cáo để trục lợi hoặc trù dập. Đặc biệt, cơ chế bảo vệ người tố cáo được chú trọng, đặc biệt là trong các trường hợp khẩn cấp, giúp tăng cường niềm tin của nhân dân vào sự công minh của pháp luật.
- Xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia (Nghị định 55/2022/NĐ-CP): Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo được duy trì vận hành ổn định, kết nối thông suốt từ thành phố đến cấp xã. Việc số hóa dữ liệu đã giúp cơ quan quản lý theo dõi tập trung tình hình, từ đó kịp thời phát hiện và chỉ đạo xử lý các vụ việc phát sinh ngay từ cơ sở.
Nhận diện khó khăn và các "điểm nghẽn"
Bên cạnh những ưu điểm, báo cáo của Thanh tra thành phố Hải Phòng cũng thẳng thắn chỉ ra các tồn tại cần khắc phục. Trong công tác tiếp dân, vẫn còn tình trạng người đứng đầu ủy quyền cho cấp phó tiếp dân định kỳ mà chưa có chế tài xử lý cụ thể. Quy định về việc công dân có được ghi âm, ghi hình tại nơi tiếp dân hay không vẫn chưa được thống nhất trong các văn bản luật, gây khó khăn cho việc quản lý.
Về nhân lực, đội ngũ cán bộ tại cấp xã vẫn còn thiếu và yếu, thường xuyên biến động và chưa có quy định về vị trí việc làm chuyên trách. Hạ tầng công nghệ thông tin tại một số đơn vị sau sáp nhập còn hạn chế, đường truyền mạng không ổn định ảnh hưởng đến việc cập nhật dữ liệu kịp thời. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn và cơ quan Thanh tra có lúc chưa thật sự chặt chẽ, dẫn đến việc giải quyết một số vụ việc liên quan đến đất đai, bồi thường còn bị kéo dài.
Giải pháp hoàn thiện và kiến nghị
Để nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác trong giai đoạn mới, Thanh tra thành phố Hải Phòng đã đề xuất một loạt giải pháp hoàn thiện các Nghị định.
- Đối với Nghị định 64: Cần bổ sung chế tài xử lý người đứng đầu không thực hiện tiếp dân đầy đủ; quy định rõ về quyền ghi âm, ghi hình tại nơi tiếp dân và xác định tiêu chuẩn chức danh cho cán bộ chuyên trách cấp xã.
- Đối với Nghị định 124: Cần hướng dẫn cụ thể về việc giao quyền xác minh cho cơ quan chuyên môn để giảm tải cho lãnh đạo; bổ sung các biện pháp cưỡng chế kinh tế đối với tổ chức, cá nhân chậm thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực.
- Đối với Nghị định 31: Chuẩn hóa biểu mẫu theo hướng đơn giản, dễ áp dụng; tăng cường các biện pháp bảo mật danh tính tuyệt đối cho người tố cáo và xử lý nghiêm các hành vi trả thù, trù dập.
- Đối với Nghị định 55: Ban hành quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ cho hệ thống dữ liệu trong mô hình chính quyền hai cấp; tăng cường đào tạo tập huấn chuyên sâu về chuyển đổi số cho cán bộ cấp xã.
Việc tổng kết thi hành các Nghị định lần này là cơ sở quan trọng để Hải Phòng tham mưu cho các cơ quan Trung ương sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật phù hợp với thực tiễn quản lý hành chính trong giai đoạn mới. Với tinh thần quyết liệt và phương châm "rõ người, rõ việc", thành phố cảng đang nỗ lực tạo ra những chuyển biến căn bản, góp phần giữ vững ổn định chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Nguyên Thắng