Ngày 03/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 380/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Xây dựng và công bố mức sống tối thiểu hàng năm làm căn cứ xác định các chuẩn chính sách xã hội” (gọi tắt là Đề án). Ngay sau đó, ngày 06/3/2026, Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hải Phòng đã có những chỉ đạo quyết liệt nhằm đưa Đề án này vào thực tiễn địa phương thông qua Văn bản số 2312/VP-TH. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong việc cụ thể hóa các chính sách tiền lương và trợ cấp xã hội, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân thành phố cảng.
Tầm nhìn chiến lược và mục tiêu tổng quát của Đề án
Đề án được xây dựng dựa trên sự quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới và nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương và Nghị quyết số 42-NQ/TW về tiếp tục đổi mới chính sách xã hội. Quan điểm xuyên suốt của Đề án là việc xác định mức sống tối thiểu (MSTT) phải dựa trên phương pháp luận thống kê khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Nguồn số liệu phục vụ biên soạn MSTT yêu cầu phải đảm bảo tính minh bạch, đầy đủ và tin cậy, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong mọi khâu từ thu thập đến công bố dữ liệu.
Mục tiêu tổng quát của Đề án là thiết lập một hệ thống công bố MSTT hàng năm làm căn cứ vững chắc để xác định các chuẩn chính sách xã hội. Cụ thể, từ năm 2026, số liệu MSTT của dân cư sẽ được biên soạn và công bố hàng năm, có sự phân chia rõ rệt giữa khu vực thành thị và nông thôn. Đến năm 2028, Đề án đặt mục tiêu xác định phương pháp tính và nguồn số liệu để công bố MSTT hàng năm của người lao động. Điều này giúp tạo ra một "thước đo" chuẩn xác cho các chính sách hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn, hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.
Lộ trình thực hiện và phương pháp khoa học
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Đề án đề ra một lộ trình thực hiện bài bản với sự tham gia của nhiều bộ, ngành Trung ương và địa phương. Trong năm 2026, nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu sửa đổi Phương án Khảo sát mức sống dân cư (KSMSDC) nhằm đảm bảo nguồn số liệu đại diện cho cả khu vực thành thị và nông thôn. Nội dung khảo sát sẽ tập trung đánh giá chất lượng thông tin về các khoản chi tiêu của hộ gia đình, bao gồm chi tiêu cho các mặt hàng lương thực, thực phẩm (LTTP) và phi lương thực, thực phẩm (phi LTTP).
Đối với đối tượng người lao động, trong giai đoạn 2026-2027, Đề án sẽ nghiên cứu và rà soát phương pháp Trị giá các nhu cầu tối thiểu (Cost of Basic Need Method - CBN). Phương pháp này bao gồm việc xác định danh mục các mặt hàng LTTP và phi LTTP tối thiểu, kèm theo các tiêu chí để xác định khối lượng các mặt hàng này trong MSTT của người lao động. Một cuộc điều tra thí điểm chi tiêu của người lao động sẽ được thực hiện vào năm 2026 để đánh giá tính khả thi và đảm bảo nguồn số liệu phản ánh đúng thực tế trước khi công bố chính thức từ năm 2028.
Hải Phòng chủ động nhập cuộc và triển khai quyết liệt
Tại Hải Phòng, nhận thức rõ tầm quan trọng của Đề án đối với công tác an sinh xã hội tại địa phương, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên đã chỉ đạo các đơn vị liên quan khẩn trương bắt tay vào thực hiện. Tại Văn bản số 2312/VP-TH ngày 06/03/2026, lãnh đạo thành phố đã giao cho Cục Thống kê thành phố Hải Phòng đóng vai trò chủ trì, phối hợp với các Sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan để triển khai các nội dung của Quyết định 380/QĐ-TTg.
Sự chỉ đạo này cho thấy sự quyết tâm của thành phố trong việc thống nhất sử dụng số liệu MSTT làm căn cứ xác định chuẩn nghèo đa chiều và các chuẩn chính sách xã hội khác có liên quan. Theo đó, các đơn vị cấp cơ sở như UBND cấp xã cũng được yêu cầu tham gia phối hợp chặt chẽ với cơ quan Thống kê để đảm bảo tính chính xác và kịp thời của dữ liệu thu thập từ địa bàn. Việc triển khai tại Hải Phòng không chỉ tuân thủ lộ trình chung của quốc gia mà còn hướng tới việc xây dựng cơ sở dữ liệu hành chính đồng bộ, sẵn sàng chia sẻ thông tin để phục vụ công tác quản lý nhà nước hiệu quả hơn.
Sự phối hợp liên ngành và các giải pháp chủ yếu
Sự thành công của Đề án phụ thuộc lớn vào sự phối hợp giữa các cơ quan. Ở cấp Trung ương, Bộ Tài chính đóng vai trò chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Nội vụ và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Bộ Y tế có trách nhiệm cung cấp số liệu về lượng calo của các mặt hàng LTTP, trong khi các bộ khác cung cấp dữ liệu hành chính liên quan phục vụ việc biên soạn MSTT.
Để đảm bảo chất lượng triển khai, Đề án đã đề xuất nhiều giải pháp chủ yếu như:
- Hợp tác quốc tế: Nghiên cứu phương pháp luận và kinh nghiệm quốc tế về biên soạn MSTT để áp dụng phù hợp vào thực tiễn Việt Nam.
- Đào tạo nguồn nhân lực: Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác thu thập, tổng hợp và biên soạn số liệu.
- Ứng dụng công nghệ: Tối đa hóa việc sử dụng công nghệ thông tin trong việc xây dựng, công bố và chia sẻ dữ liệu về MSTT.
- Đảm bảo nguồn lực: Ưu tiên bố trí kinh phí từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác để triển khai các cuộc điều tra thống kê và nghiên cứu khoa học phục vụ Đề án.
Ý nghĩa đối với sự phát triển an sinh xã hội tại Hải Phòng
Việc triển khai Đề án tại Hải Phòng mang lại ý nghĩa vô cùng to lớn. Thứ nhất, nó giúp thành phố có một cơ sở dữ liệu khoa học để hoạch định các chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, tránh tình trạng bỏ sót hoặc lãng phí nguồn lực xã hội. Thứ hai, việc công bố MSTT hàng năm giúp người dân và người lao động có căn cứ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời giúp các doanh nghiệp trên địa bàn có cơ sở để điều chỉnh mức lương và chế độ đãi ngộ phù hợp.
Trong kỷ nguyên số, việc Hải Phòng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và minh bạch hóa số liệu mức sống không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản trị mà còn tạo niềm tin vững chắc cho nhân dân vào các chính sách của Đảng và Nhà nước. Kết quả thực hiện Đề án sẽ được tổng kết, đánh giá vào tháng 12/2028 để báo cáo Thủ tướng Chính phủ, mở ra một giai đoạn mới cho công tác an sinh xã hội toàn diện và bền vững.
Với sự chỉ đạo sát sao của UBND thành phố và sự vào cuộc chủ động của Cục Thống kê Hải Phòng, tin tưởng rằng Đề án “Xây dựng và công bố mức sống tối thiểu hàng năm” sẽ được thực hiện thành công, góp phần đưa Hải Phòng trở thành thành phố đáng sống với những chuẩn mực xã hội tiến bộ và nhân văn.