Trong nỗ lực cụ thể hóa các mục tiêu chiến lược về khoa học và công nghệ, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đã chính thức ban hành Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử trên địa bàn thành phố thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây được xem là bước đi mang tính đột phá nhằm đưa năng lượng nguyên tử trở thành động lực quan trọng nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả trong nhiều lĩnh vực then chốt của thành phố cảng.
Bối cảnh và sự cần thiết của Kế hoạch
Kế hoạch được xây dựng dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc là Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15 và các Quyết định phê duyệt quy hoạch, kế hoạch thực hiện cấp quốc gia của Thủ tướng Chính phủ, Đối với Hải Phòng, một đô thị đang trên đà phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa mạnh mẽ, việc ban hành kế hoạch này không chỉ là thực hiện nhiệm vụ được giao mà còn là nhu cầu cấp thiết để tối ưu hóa nguồn lực khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Mục tiêu chiến lược: Chuyển đổi số và Nhân lực chất lượng cao
Thành phố đặt ra các mục tiêu cụ thể và đầy tham vọng cho giai đoạn 2026–2030 với trọng tâm là quản lý và đào tạo:
- Đào tạo nhân lực: Đảm bảo 100% đội ngũ quản lý nhà nước và cán bộ thực hiện nhiệm vụ về an toàn bức xạ và hạt nhân thuộc Sở Khoa học và Công nghệ được đào tạo chuyên môn bài bản.
- Chuyển đổi số toàn diện: Xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý nhà nước, đảm bảo 100% các cơ sở bức xạ và hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử trên địa bàn được quản lý trên nền tảng số đồng bộ với hệ thống Chính quyền số của thành phố.
- Ứng phó sự cố: Nâng cao năng lực kỹ thuật và điều hành cho Ban Chỉ huy Ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân thành phố, đảm bảo sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh.
Đến năm 2050, thành phố đặt tầm nhìn tiếp tục mở rộng và đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử trong mọi lĩnh vực đời sống, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm an ninh bức xạ hạt nhân tuyệt đối.
Năm lĩnh vực ứng dụng trọng điểm
Kế hoạch vạch rõ lộ trình phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử vào các ngành kinh tế - xã hội quan trọng nhất của Hải Phòng:
- Y tế: Hiện đại hóa chẩn đoán và điều trị Thành phố sẽ hỗ trợ các cơ sở y tế tiếp cận và chuyển giao các công nghệ hạt nhân tiên tiến nhất để thăm khám và điều trị bệnh, đặc biệt là trong lĩnh vực ung bướu và tim mạch. Song song với đó là việc triển khai nhiệm vụ kiểm soát an toàn bức xạ nghiêm ngặt tại các cơ sở xạ trị và khoa y học hạt nhân nhằm bảo vệ sức khỏe cho cả bệnh nhân và nhân viên y tế.
- Môi trường: Thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ biển Hải Phòng sẽ tập trung ứng dụng kỹ thuật hạt nhân và thủy văn đồng vị để đánh giá tài nguyên nước, xác định nguồn gốc và trữ lượng nước dưới đất phục vụ giải pháp khai thác hiệu quả, thích ứng với tình trạng xâm nhập mặn. Đặc biệt, thành phố sẽ phối hợp với các viện nghiên cứu để phát triển kỹ thuật hạt nhân trong đánh giá ô nhiễm vi nhựa và kim loại nặng tại môi trường biển, làm cơ sở khoa học để bảo tồn tài nguyên biển bền vững.
- Nông nghiệp: Tạo giống và nông nghiệp xanh Ứng dụng công nghệ bức xạ sẽ được sử dụng để đột biến chọn tạo giống cây trồng nhằm tăng năng suất, chất lượng và khả năng thích nghi với biến đổi khí hậu. Thành phố cũng định hướng phát triển các chế phẩm phân bón và sinh học thân thiện với môi trường, đồng thời nghiên cứu thí điểm mô hình ứng dụng hạt nhân nâng cao giá trị cho các sản phẩm OCOP phục vụ xuất khẩu.
- Công nghiệp và Sản xuất Đẩy mạnh ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như chiếu xạ công nghiệp, khai thác dầu khí, hóa chất và chế tạo vật liệu. Thành phố khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư, hợp tác với tổ chức khoa học công nghệ để xây dựng cơ sở xử lý chất thải công nghiệp bằng công nghệ bức xạ.
- Quản lý nhà nước và An toàn bức xạ Tập trung đầu tư hệ thống trang thiết bị chuyên dụng để quan trắc phóng xạ môi trường cấp thành phố. Đồng thời, Hải Phòng sẽ chủ động chuẩn bị nhân lực để thực hiện hiệu quả các nội dung phân cấp, phân quyền trong thẩm định, cấp phép và kiểm tra chuyên ngành theo quy định mới của Chính phủ.
Giải pháp và Nguồn lực thực hiện
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, thành phố triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:
- Tuyên truyền: Xây dựng chương trình truyền thông đa phương tiện để nâng cao nhận thức của xã hội về lợi ích và sự an toàn của năng lượng nguyên tử.
- Đào tạo: Tổ chức và tham gia các khóa tập huấn quốc tế, học tập kinh nghiệm tại các quốc gia có nền khoa học hạt nhân tiên tiến.
- Kinh phí: Nguồn kinh phí được đảm bảo đa dạng từ ngân sách nhà nước (nguồn sự nghiệp khoa học và công nghệ), kinh phí từ doanh nghiệp, và tài trợ hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
Tổ chức thực hiện chặt chẽ
Sở Khoa học và Công nghệ được giao vai trò chủ trì, phối hợp với các cơ quan đơn vị triển khai kế hoạch, theo dõi tiến độ và báo cáo định kỳ cho UBND thành phố. Các cơ quan thông tấn báo chí địa phương có trách nhiệm phối hợp thực hiện truyền thông, quảng bá các ứng dụng năng lượng nguyên tử đến rộng rãi quần chúng nhân dân.
Việc ban hành kế hoạch dài hạn này khẳng định tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo thành phố Hải Phòng trong việc lấy khoa học công nghệ làm nền tảng cho sự phát triển. Năng lượng nguyên tử, khi được quản lý và ứng dụng đúng đắn, sẽ là "chìa khóa" mở ra những giá trị mới cho kinh tế, môi trường và sức khỏe nhân dân, đưa thành phố vững bước trên con đường phát triển hiện đại và bền vững.