Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã định ra những hướng đi chiến lược cho Việt Nam trước thách thức toàn cầu về biến đổi khí hậu (BĐKH), quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường (BVMT). Là một thành phố cảng quan trọng, chịu tác động trực tiếp từ nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan, Hải Phòng đã chủ động quán triệt và triển khai quyết liệt Nghị quyết này, tạo nên những chuyển biến căn bản trong mô hình phát triển kinh tế - xã hội gắn với bền vững.
Trong hơn một thập kỷ qua, Hải Phòng đã đạt được những thành tựu ấn tượng trong việc kiểm soát ô nhiễm và cải thiện chất lượng sống cho người dân. Một trong những dấu mốc quan trọng là việc xử lý triệt để 26/26 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trên địa bàn (bao gồm cả các đơn vị thuộc Hải Dương cũ trước khi hợp nhất), không để phát sinh cơ sở mới gây ô nhiễm.
Về quản lý chất thải, thành phố đã đạt tỷ lệ xử lý chất thải y tế là 100% và chất thải nguy hại đạt trên 99,8%. Đây là những con số cho thấy sự nghiêm túc trong việc vận hành hệ thống thu gom chuyên biệt. Tuy nhiên, lĩnh vực nước thải và rác thải sinh hoạt vẫn còn là thách thức lớn. Tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý mới đạt 32,22%, chưa đạt mục tiêu 70% của Nghị quyết. Tương tự, tỷ lệ tái sử dụng, tái chế rác thải sinh hoạt chỉ đạt khoảng 21%, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng 65%.
Về hạ tầng thiết yếu, Hải Phòng đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu cung cấp nước sạch. Đến năm 2025, 100% dân số đô thị và nông thôn của thành phố đã được tiếp cận với nguồn nước sạch, hợp vệ sinh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia. Chất lượng môi trường không khí tại các khu đô thị cơ bản được duy trì ở mức tốt, dù đôi khi còn chịu ảnh hưởng cục bộ bởi bụi và tiếng ồn từ hoạt động giao thông và thời tiết cực đoan.
2. Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên taiHải Phòng đã hình thành được ý thức chủ động trong toàn xã hội về phòng tránh thiên tai. Thành phố đã phê duyệt và triển khai 32 nhiệm vụ cụ thể thực hiện Thỏa thuận Paris về BĐKH, hướng tới nền kinh tế các-bon thấp.
Hệ thống hạ tầng ứng phó BĐKH được đầu tư mạnh mẽ với 43 phương án bảo vệ trọng điểm xung yếu, bao gồm 8 phương án cấp thành phố và 35 phương án cấp huyện. Các dự án nâng cấp đê biển (đê biển Nam Đình Vũ, đê biển Cát Hải) và hệ thống thủy lợi (Đa Độ, An Kim Hải) đã tạo ra "lá chắn tự nhiên" vững chắc trước triều cường và xâm nhập mặn.
Thành phố cũng đã ứng dụng công nghệ thông minh trong dự báo, cảnh báo thiên tai với hệ thống 11 trạm đo mực nước tự động và 8 trạm đo mưa, đo gió. Dù năm 2024 Hải Phòng chịu thiệt hại nặng nề từ siêu bão Yagi với tổn thất kinh tế ước tính 16.489 tỷ đồng, nhưng các biện pháp ứng phó kịp thời đã góp phần giảm thiểu thiệt hại về người so với các cơn bão có cường độ tương đương trong quá khứ.
3. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vữngĐiểm sáng nổi bật của Hải Phòng trong giai đoạn thực hiện Nghị quyết 24 là việc duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong 11 năm liên tiếp (năm 2025 đạt 11,81%, đứng thứ hai toàn quốc). Thành phố đã xác định tăng trưởng xanh là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt.
- Chuyển đổi xanh trong công nghiệp: Hải Phòng đã thành lập mới 12 khu công nghiệp và 5 cụm công nghiệp theo mô hình sinh thái, công nghệ cao. Các nhà máy cũ gây ô nhiễm trong nội đô đang từng bước được di dời ra các khu tập trung để bảo đảm cảnh quan và môi trường khu dân cư.
- Năng lượng sạch: Thành phố đang vận hành các dự án điện gió tại Bạch Long Vỹ, điện mặt trời áp mái tại các khu công nghiệp với công suất đã cấp chứng nhận lên tới gần 69MW. Đặc biệt, hai nhà máy đốt rác phát điện với tổng công suất 2.000 tấn/ngày đêm tại Đình Vũ và Lai Khê đang được khẩn trương triển khai để thay thế phương pháp chôn lấp truyền thống.
- Kinh tế biển và du lịch: Mô hình Cảng xanh thông minh tại Lạch Huyện và định hướng phát triển quần đảo Cát Bà thành đảo du lịch không phát thải là những đột phá chiến lược. Việc UNESCO công nhận Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà là Di sản thiên nhiên thế giới đã đặt ra yêu cầu bảo tồn đa dạng sinh học nghiêm ngặt hơn, gắn liền với sinh kế bền vững cho người dân.
Bên cạnh những kết quả đạt được, thành phố cũng thẳng thắn chỉ ra các điểm yếu cần khắc phục:
- Ý thức trách nhiệm: Một bộ phận chính quyền địa phương và doanh nghiệp vẫn ưu tiên tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá, chưa thực sự coi trọng quan điểm "không đánh đổi môi trường lấy phát triển".
- Hạ tầng môi trường: Đầu tư cho xử lý nước thải đô thị và rác thải sinh hoạt còn chậm so với tốc độ đô thị hóa. Công tác phân loại rác tại nguồn dù có tỷ lệ tham gia cao nhưng hiệu quả chưa triệt để do thiếu hạ tầng xử lý đồng bộ sau thu gom.
- Nguồn lực: Kinh phí phân bổ cho BVMT và ứng phó BĐKH hàng năm dù đảm bảo trên 1% ngân sách nhưng mới chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu thực tế.
- Quản lý nhà nước: Lực lượng thanh tra chuyên ngành còn mỏng; sự phối hợp giữa các sở, ngành trong việc chia sẻ thông tin dữ liệu về môi trường còn thiếu tính đồng bộ.
Từ thực tiễn hơn 13 năm triển khai, Hải Phòng rút ra 7 bài học kinh nghiệm quý báu, trong đó nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân và trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu.
Tầm nhìn đến năm 2050, thành phố đặt mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), người dân được sống trong môi trường trong lành, an toàn và thích ứng cao với BĐKH. Các nhiệm vụ trọng tâm sắp tới bao gồm:
- Kiến tạo môi trường: Chuyển từ tư duy thụ động bảo vệ sang chủ động kiến tạo môi trường sống thông qua kinh tế tuần hoàn.
- Số hóa quản lý: Xây dựng hệ thống giám sát quốc gia và cơ sở dữ liệu đồng bộ về tài nguyên, môi trường.
- Công nghiệp xanh: Kiên quyết từ chối các dự án tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm, thúc đẩy dán nhãn sinh thái cho các sản phẩm đặc trưng của thành phố.
- Bảo tồn di sản: Bảo vệ tuyệt đối vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới Cát Bà, phục hồi các hệ sinh thái biển và rừng ngập mặn.
Tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW, Hải Phòng kiến nghị Trung ương sớm ban hành Nghị quyết mới về BVMT và ứng phó BĐKH để thay thế Nghị quyết 24 cho phù hợp với bối cảnh mới. Đồng thời, cần đưa chỉ tiêu về phát thải và môi trường vào bộ tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của người đứng đầu địa phương.
Có thể nói, việc thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW tại Hải Phòng là một hành trình đầy nỗ lực, biến những thách thức khắc nghiệt của thiên nhiên thành động lực để đổi mới tư duy phát triển. Dù còn những chỉ tiêu chưa đạt như kỳ vọng, nhưng với nền tảng hạ tầng đã được bồi đắp và định hướng "Hải Phòng - Hội tụ - Tỏa sáng" trong một không gian phát triển xanh, thành phố hoàn toàn có thể tự tin hướng tới mục tiêu trở thành một đô thị cảng bền vững, hiện đại và văn minh trong tương lai.