Ngày 01/4/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đã chính thức ban hành Quyết định số 1282/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Xây dựng và phát triển các khu, trung tâm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo tại Hải Phòng”. Đây được coi là một bước đi chiến lược, một "cú hích" mạnh mẽ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa Hải Phòng trở thành trung tâm công nghiệp, dịch vụ logistics và đổi mới sáng tạo (ĐMST) hàng đầu của vùng Duyên hải Bắc Bộ và cả nước.
Tầm nhìn chiến lược trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo
Việc phê duyệt Đề án diễn ra trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi căn bản nền tảng phát triển kinh tế - xã hội toàn cầu. Trí tuệ nhân tạo (TTNT - AI) và vi mạch bán dẫn hiện được đánh giá là "trái tim" của sự thay đổi này. Theo các chiến lược quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành trung tâm ĐMST và phát triển các giải pháp AI trong khu vực ASEAN và thế giới vào năm 2030.
Đối với Hải Phòng, đây không chỉ là yêu cầu mang tính thời đại mà còn là sự cụ thể hóa các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Thành phố xác định ĐMST và AI là động lực cốt lõi để chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.
Bối cảnh và thực trạng: Khát vọng từ nền tảng vững chắc
Hải Phòng bước vào hành trình này với một vị thế kinh tế ấn tượng. Năm 2025, thành phố khẳng định vị thế dẫn đầu khi duy trì đà tăng trưởng GRDP ở mức hai con số trong suốt 11 năm liên tiếp, đạt 11,81%. Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, quy mô kinh tế thành phố đạt khoảng 29,4 tỷ USD, cùng với đó là kết quả thu hút vốn FDI đạt kỷ lục gần 2,88 tỷ USD.
Dù đã có những bước tiến dài trong việc xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp (xếp top 5 cả nước), nhưng thực trạng tại Hải Phòng vẫn bộc lộ những nút thắt. Hệ thống cơ sở vật chất và nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế, thiếu các khu tập trung chuyên sâu về công nghệ lõi như AI và bán dẫn. Nguồn nhân lực chuyên sâu về các lĩnh vực này còn rất mỏng, cả về số lượng lẫn chất lượng. Chính vì vậy, việc xây dựng các khu, trung tâm hạt nhân là yêu cầu cấp bách để quy tụ nguồn lực và dẫn dắt sự phát triển của cả vùng.
Mô hình "1 Trung tâm - 1 Khu hạt nhân - 1 Mạng lưới vệ tinh"
Điểm cốt lõi của Đề án là cấu trúc hạ tầng ĐMST chủ đạo theo mô hình tích hợp, đảm bảo tính thống nhất và chuyên nghiệp:
- Trung tâm giữ vai trò hạt nhân: Được xây dựng trên cơ sở nâng cấp năng lực của Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Ứng dụng khoa học, công nghệ thành phố. Đây sẽ là "đầu não" điều phối chính sách, ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp, kết nối các thành tố trong hệ sinh thái và thí điểm các cơ chế mới (sandbox). Dự kiến giai đoạn 2026-2035, thành phố sẽ đầu tư khoảng 210 tỷ đồng để hiện đại hóa trung tâm này.
- Khu hạt nhân - Công viên Khoa học và Đổi mới sáng tạo: Đây là không gian vật lý tập trung cho các hoạt động R&D, thử nghiệm và trình diễn công nghệ hiện đại. Công viên sẽ bao gồm các phân khu chuyên biệt về AI, công nghệ số, công nghệ biển và bán dẫn. Với tổng mức đầu tư dự kiến lên tới 000 tỷ đồng, khu vực này được định hướng gắn kết chặt chẽ với các khu công nghiệp, khu kinh tế để thúc đẩy chuỗi giá trị từ nghiên cứu đến sản xuất và thương mại hóa.
- Mạng lưới các trung tâm vệ tinh: Hình thành tại các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn, tiêu biểu như các trung tâm đã thành lập tại Trường Đại học Hải Phòng và Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng (HPU). Các vệ tinh này đóng vai trò ươm tạo ý tưởng từ sinh viên, giảng viên và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tại chỗ.
Lĩnh vực trọng tâm: Tận dụng lợi thế "Cửa ngõ" và "Biển cả"
Hải Phòng không đầu tư dàn trải mà tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế so sánh vượt trội. Đề án xác định 5 trụ cột chính:
- AI và Khoa học dữ liệu: Ứng dụng trong logistics, cảng biển thông minh, sản xuất và quản lý đô thị.
- Logistics và Kinh tế biển thông minh: Sử dụng công nghệ số, IoT và blockchain phục vụ cảng xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Công nghiệp chế tạo và Sản xuất thông minh: Tập trung vào tự động hóa, robot và bảo trì dự báo bằng AI.
- Chuyển đổi số doanh nghiệp: Phát triển nền tảng dữ liệu lớn và an ninh mạng.
- Công nghệ môi trường và Năng lượng xanh: Hướng tới kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Bài học từ các "Thung lũng Silicon" thế giới và trong nước
Đề án của Hải Phòng được xây dựng trên cơ sở tiếp thu tinh hoa từ các mô hình thành công. Từ Silicon Valley (Mỹ), Hải Phòng học được bài học về việc xây dựng văn hóa chấp nhận rủi ro và sự kết nối giữa các trường đại học hàng đầu (như Stanford) với doanh nghiệp. Từ Singapore, thành phố kế thừa mô hình vận hành các "Block" công nghệ tập trung, chuyên biệt hóa theo từng lĩnh vực.
Trong nước, kinh nghiệm từ Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Khu Công nghệ cao Hòa Lạc của Hà Nội mang lại bài học về các đặc quyền "luồng xanh" trong thủ tục hành chính và ưu đãi thuế vượt trội để thu hút tập đoàn lớn. Trong khi đó, mô hình "SIHUB" của TP. Hồ Chí Minh là minh chứng cho hiệu quả của việc xây dựng "ngôi nhà chung" cho cộng đồng startup gắn kết với các trường đại học.
Cơ chế đột phá và Chính sách thu hút nhân tài
Để các trung tâm không chỉ là "vỏ bọc" hạ tầng, Hải Phòng đề xuất các nhóm giải pháp về thể chế và cơ chế đặc thù:
- Cơ chế "Sandbox": Cho phép thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực AI và công nghệ số.
- Ưu đãi tài chính: Miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, hỗ trợ kinh phí thuê cơ sở hạ tầng cho các startup đặt trụ sở tại thành phố.
- Chiến lược "Thu hút nhân tài số": Áp dụng các chính sách đặc biệt về nhà ở và visa cho chuyên gia quốc tế làm việc tại Công viên Khoa học.
- Quỹ đầu tư mạo hiểm: Thành lập quỹ cấp thành phố để rót vốn cho các ý tưởng đột phá, thay đổi tư duy từ quản lý sang kiến tạo và đồng hành cùng rủi ro của startup.
Lộ trình triển khai và Kỳ vọng tương lai
Đề án được chia thành các giai đoạn rõ rệt từ nay đến năm 2035. Giai đoạn 2026-2027 sẽ tập trung hoàn thiện các thủ tục đầu tư và quy hoạch đất đai cho Công viên Khoa học. Từ 2027-2030, các hạng mục hạ tầng kỹ thuật ưu tiên sẽ được xây dựng để sớm hình thành không gian vật lý cho các hoạt động ĐMST.
Với sự vào cuộc quyết liệt của toàn hệ thống chính trị, từ Sở Khoa học và Công nghệ (cơ quan đầu mối) đến các sở ngành liên quan như Tài chính, Xây dựng, Ngoại vụ, Hải Phòng kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ sinh thái đồng bộ. Đây sẽ là nền tảng để thành phố không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn vươn mình trở thành "hạt nhân" dẫn dắt sự phát triển KH&CN của vùng đồng bằng sông Hồng, khẳng định vị thế một thành phố quốc tế và một trung tâm quốc tế về nghiên cứu biển.
Đề án xây dựng và phát triển các khu, trung tâm khởi nghiệp, ĐMST và AI là một "tuyên ngôn" về tương lai của Hải Phòng. Khi những bức tường ngăn cách giữa nhà trường - nhà nước - doanh nghiệp được xóa bỏ, và những không gian sáng tạo hiện đại được lấp đầy bởi các chuyên gia, nhà khoa học, Hải Phòng chắc chắn sẽ tỏa sáng với tư cách là một biểu tượng của sự sáng tạo và thịnh vượng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.