Ngày 20/3/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đã chính thức ban hành Quyết định số 1042/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Phát triển giáo dục và đào tạo thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Đây được coi là một bản “tổng công trình sư” cho tương lai tri thức của thành phố Cảng, đặt trong bối cảnh Hải Phòng đang bứt phá mạnh mẽ để kiến tạo vị thế toàn cầu. Dựa trên những phân tích sâu sắc về thực trạng và các dự báo chiến lược, đề án đưa ra cái nhìn toàn diện về lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục thành phố trong hai thập kỷ tới.
- Bức tranh thực trạng: Quy mô đồ sộ và những giá trị cốt lõi
Tính đến đầu năm 2026, giáo dục Hải Phòng đang vận hành một mạng lưới quy mô lớn với 1.662 cơ sở giáo dục từ mầm non đến đại học. Hệ thống này phục vụ cho gần 1,1 triệu người học, trong đó khối công lập vẫn giữ vai trò chủ đạo khi chiếm 87% số cơ sở và gần 92% lượng người học. Một điểm đáng chú ý là sự phát triển mạnh mẽ của khối giáo dục ngoài công lập, đặc biệt ở bậc mầm non (chiếm 21,98% số trường) và THPT (chiếm 36,43% số trường), cho thấy nỗ lực xã hội hóa giáo dục của thành phố đang đi đúng hướng.
Về chất lượng, Hải Phòng tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trung tâm đào tạo hàng đầu cả nước. Điểm trung bình thi tốt nghiệp THPT của thành phố luôn nằm trong top 10 toàn quốc, đạt vị trí thứ 4 vào năm 2025. Đặc biệt, giáo dục mũi nhọn tiếp tục là niềm tự hào của người dân đất Cảng khi số lượng giải học sinh giỏi quốc gia liên tục tăng trưởng: năm học 2025-2026 đạt 208 giải, đứng thứ 4 cả nước. Những huy chương vàng, bạc quốc tế ở các môn Toán học, Vật lý, Sinh học đã trở thành minh chứng sống động cho chất lượng đào tạo tinh hoa của thành phố.
Trong công tác quản lý, Hải Phòng đang chứng tỏ là địa phương đi đầu về chuyển đổi số. Thành phố đã số hóa 100% văn bản trao đổi, cấp chữ ký số cho hơn 40.000 cán bộ, giáo viên và triển khai học bạ số toàn diện. Việc 100% thủ tục hành chính đạt mức toàn trình trực tuyến đã giúp cắt giảm đáng kể thời gian và chi phí, nâng cao chỉ số hài lòng của người dân.
- Những “nút thắt” cần tháo gỡ: Bài toán nhân sự và hạ tầng
Dù đạt được những thành tựu rực rỡ, giáo dục Hải Phòng cũng đang đối mặt với những thách thức mang tính hệ thống, được Đề án thẳng thắn chỉ ra như những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ:
- Thiếu hụt giáo viên cục bộ: Toàn ngành đang thiếu khoảng 3.245 biên chế so với định mức giao và con số này lên tới 5.775 người nếu tính theo định mức của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tình trạng thiếu giáo viên diễn ra trầm trọng nhất ở bậc THCS và đối với các môn học mới như Tin học, Ngoại ngữ, Nghệ thuật. Tỷ lệ giáo viên/lớp ở hầu hết các cấp học đều thấp hơn chuẩn (như tiểu học đạt 1,37 so với chuẩn 1,50).
- Điểm nghẽn về quỹ đất và hạ tầng: Hải Phòng hiện đang thiếu khoảng 91 ha đất dành cho giáo dục, đặc biệt tại các khu vực đô thị hóa nhanh và khu công nghiệp. Tình trạng quá tải sĩ số học sinh trên lớp vẫn diễn ra cục bộ ở một số địa bàn trung tâm. Bên cạnh đó, thiết bị dạy học hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 65% nhu cầu tối thiểu, gây khó khăn cho việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
- Mâu thuẫn trong tài chính: Mặc dù quy mô chi tuyệt đối cho giáo dục tăng mạnh (khu vực Đông Hải Phòng chi hơn 33.700 tỷ đồng giai đoạn 2020-2025), nhưng tỷ lệ chi ngân sách địa phương hiện mới đạt khoảng 13-14%, chưa đạt mức tối thiểu 20% theo định hướng.
- Đào tạo nghề chưa sát thị trường: Sự liên kết giữa “Nhà trường - Doanh nghiệp” trong khối giáo dục nghề nghiệp và đại học còn lỏng lẻo. Các sản phẩm nghiên cứu khoa học chưa tạo được dấu ấn rõ nét trong các ngành kinh tế mũi nhọn như công nghiệp công nghệ cao hay cảng biển.
- Tầm nhìn 2030 – 2045: Khát vọng dẫn dắt và hội nhập
Đề án xác định mục tiêu đến năm 2030, Hải Phòng sẽ trở thành trung tâm giáo dục, đào tạo hàng đầu cả nước và là trung tâm quốc tế về nghiên cứu gắn với kinh tế biển.
Một số chỉ tiêu định lượng đầy tham vọng đã được thiết lập cho năm 2030:
- 100% trường học ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý và giảng dạy.
- Hải Phòng trở thành thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO vào năm 2027.
- Ít nhất 85% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia, với 15 cơ sở triển khai chương trình song ngữ chất lượng cao.
- Có 02 trường đại học quốc tế và ít nhất 01 trường đại học trọng điểm quốc gia tại thành phố.
- Tầm nhìn đến năm 2045, giáo dục Hải Phòng phải đạt trình độ tiên tiến, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á và có cơ sở giáo dục đại học lọt vào top 100 đại học hàng đầu châu Á.
- Năm nhóm giải pháp đột phá: “Chìa khóa” của sự chuyển mình
Để hiện thực hóa tầm nhìn trên, thành phố Hải Phòng đã vạch ra 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá:
Đột phá về cơ chế, chính sách đặc thù: Thành phố quyết tâm thực hiện ưu đãi nhà giáo theo Nghị quyết 71-NQ/TW, nâng phụ cấp ưu đãi nghề lên tối thiểu 70% cho giáo viên mầm non và phổ thông, đặc biệt đạt 100% cho giáo viên tại khu vực hải đảo ngay trong năm 2026. Đồng thời, bảo đảm ngân sách cho giáo dục đạt tối thiểu 20% tổng chi ngân sách hàng năm.
Đột phá về mô hình “Trường học Xã hội Chủ nghĩa”: Đây là mô hình giáo dục mẫu mực với tiêu chuẩn cơ sở vật chất mức độ 2, 100% phòng học thông minh. Thành phố dự kiến chi hơn 251 tỷ đồng để triển khai mô hình mẫu tại 09 trường giai đoạn 2026-2030, làm tiền đề để nhân rộng toàn thành phố.
Đột phá về đội ngũ và đào tạo AI: Thành phố sẽ tập trung giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu giáo viên trước năm 2030 thông qua cơ chế đặt hàng đào tạo với Trường Đại học Hải Phòng và Đại học Hải Dương. Công tác quản lý sẽ được hiện đại hóa qua việc áp dụng đánh giá KPI hằng năm đối với cán bộ quản lý. Đặc biệt, AI sẽ được đưa vào chương trình gắn với các hoạt động trải nghiệm, STEM và robotics.
Đột phá về ngoại ngữ và hội nhập: Hải Phòng đặt mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai. Kế hoạch bao gồm đào tạo 100 giáo viên cốt cán dạy các môn khoa học bằng tiếng Anh và thí điểm các chương trình quốc tế như Cambridge, IGCSE hay A-level tại các trường công lập.
Đột phá về hệ sinh thái dữ liệu số: Xây dựng Trung tâm điều hành giáo dục thông minh và hệ sinh thái dữ liệu liên thông với dữ liệu thị trường lao động để dự báo chính xác nhu cầu nhân lực, tránh tình trạng đào tạo thừa - thiếu cục bộ.
- Cam kết nguồn lực và lộ trình thực thi
Tổng kinh phí dự kiến để thực hiện Đề án là vô cùng lớn: 22.874,77 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách địa phương đóng vai trò dẫn dắt với hơn 16.855 tỷ đồng (chiếm gần 74%), tập trung mạnh vào đầu tư công cho cơ sở vật chất (12.625 tỷ đồng). Thành phố cũng kỳ vọng thu hút hơn 5.900 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa cho các dự án trường tư thục chất lượng cao và tổ hợp giáo dục hiện đại.
Lộ trình thực hiện được chia nhỏ thành các giai đoạn: Quý I/2026 tập trung thành lập Ban Chỉ đạo và ban hành các kế hoạch thành phần. Giai đoạn 2026-2030 sẽ là thời kỳ cao điểm để xử lý dứt điểm các “điểm nghẽn” về phòng học và thiết bị.
Với Quyết định 1042/QĐ-UBND, giáo dục Hải Phòng không chỉ đơn thuần là việc dạy và học, mà đã trở thành khâu đột phá chiến lược để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các trụ cột kinh tế biển và công nghiệp công nghệ cao. Sự đồng bộ giữa quyết tâm chính trị, nguồn lực tài chính mạnh mẽ và tư duy đổi mới dựa trên AI và hội nhập quốc tế hứa hẹn sẽ biến Hải Phòng thành một “Thành phố học tập” kiểu mẫu, nơi con người là trung tâm và giáo dục là chìa khóa để vươn ra thế giới./.