Xuyên suốt chiều dài lịch sử tiếp quản, xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng, công tác đối ngoại luôn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao hình ảnh, vị thế và uy tín với bạn bè quốc tế.
Năm 1954, sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, Hải Phòng trở thành nơi tập kết của quân đội viễn chinh Pháp. Khi đó, Hải Phòng có trên 4 vạn người nước ngoài sinh sống, đông nhất ở miền Bắc với 17 quốc tịch khác nhau và có một số cơ quan lãnh sự của Pháp, Anh, Ấn Độ, Mỹ, Bỉ, Thuỵ Sỹ; một số Tổ chức quốc tế về thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ, phái đoàn đại diện toàn quyền Pháp. Do vậy, công tác đối ngoại đã được Trung ương và Thành uỷ quan tâm chỉ đạo từ rất sớm để chuẩn bị cho việc tiếp quản thành phố.
Ngày 25/3/1955, Ban Ngoại vụ được thành lập trực thuộc Uỷ ban hành chính thành phố, chịu sự chỉ đạo về chuyên môn và nghiệp vụ của Bộ Ngoại giao. Chủ tịch Uỷ ban hành chính thành phố trực tiếp chỉ đạo cùng với sự giúp đỡ của Bộ Ngoại giao trong việc cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ.
Năm 1959, Ban Ngoại vụ được chuyển thành Sở Ngoại vụ nhằm đẩy mạnh công tác quản lý về quản lý, hỗ trợ ngoại kiều, chủ yếu là Hoa kiều (trên 20 nghìn người), quản lý việc xuất nhập cảnh qua cảng, sản xuất kinh doanh; tổ chức đón tiếp và làm việc với các Đoàn khách nước ngoài đến thăm, giao lưu và làm việc tại Hải Phòng.
Thời kỳ trước giải phóng thống nhất đất nước (1959 - 1975), công tác ngoại vụ chủ yếu tập trung vào các hoạt động lễ tân, đón tiếp các đoàn khách quốc tế đến thăm và làm việc tại Hải Phòng. Quản lý ngoại kiều, quản lý hoạt động và giúp đỡ cơ quan của nước ngoài tại Hải Phòng; hướng dẫn và sơ tán chuyên gia, tiếp nhận viện trợ nhân dân, phối hợp tích cực để tàu nước bạn ra vào an toàn trong giai đoạn phong tỏa Cảng.
Từ tháng 4/1975 đến 1986, sau Đại thắng Mùa Xuân năm 1975, thống nhất đất nước, công tác ngoại vụ đã tích cực duy trì và phát triển các quan hệ hữu nghị với các địa phương kết nghĩa như: Vladivostock (Liên Xô), Kôm-pông-som (Campuchia), Bắc Morauva (Tiệp Khắc),... ; đồng thời, mở rộng xúc tiến thương mại tại các thị trường Hồng Kông, Singapore, Nhật Bản, trong đó chú trọng hợp tác về xây dựng, cảng biển, đóng tàu, cơ khí,…; Đặc biệt, thành phố cử 02 đoàn chuyên gia đến thành phố Kôm-pông-som giúp bạn đánh đuổi tàn quân Pôn Pốt và củng cố, xây dựng chính quyền.
Trong giai đoạn 1986 đến 2004, bám sát chủ trương, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở của Đảng và Nhà nước, thành phố tập trung phát triển kinh tế đối ngoại và mở rộng không gian kinh tế thành phố, tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), viện trợ phát triển chính thức (ODA), mở rộng thị trường xuất nhập khẩu, xúc tiến viện trợ phi chính phủ nước ngoài, tạo những chuyển biến tích cực và sâu sắc trong phát triển kinh tế xã hội, góp phần xây dựng nền tảng môi trường quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổi mới và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước và thành phố.
Ngày 26/11/2004, Sở Ngoại vụ Hải Phòng được tái thành lập và tham mưu ban hành và triển khai hiệu quả nhiều văn bản chỉ đạo về công tác đối ngoại một cách toàn diện trên bốn trụ cột: ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân.
Công tác ngoại giao chính trị được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm kết nối, mở rộng quan hệ hợp tác, xúc tiến đầu tư, phát triển thị trường, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh. Số lượng đoàn ra, đoàn vào tăng nhanh trong những năm gần đây. Năm 2023, có 157 đoàn ra (tăng 78,41% số đoàn so với cùng kỳ năm 2022); đón tiếp và làm việc với 291 đoàn đến thăm và làm việc (tăng 85% số đoàn so với cùng kỳ năm 2022). Đến nay, thành phố đã thiết lập mới quan hệ hữu nghị, hợp tác với 19 địa phương thuộc 13 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Công tác ký kết thỏa thuận quốc tế được thúc đẩy mạnh mẽ. Riêng trong năm 2023, có 20 thỏa thuận hợp tác mới được ký kết với các đối tác Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Hoa Kỳ, tổng số thỏa thuận hợp tác còn hiệu lực là 31 thỏa thuận quốc tế.
Công tác ngoại giao kinh tế được xác định là nhiệm vụ trọng tâm với những nét mới, nổi bật thông qua hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại tập trung hướng vào các thị trường: Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, EU, ASEAN, các tập đoàn đa quốc gia, tổ chức kinh tế có thực lực về tài chính, công nghệ tiên tiến. Nhiều dự án trọng điểm được triển khai từ nguồn viện trợ phát triển chính thức (ODA): cảng nước sâu Lạch Huyện, đường ô tô Tân Vũ - Lạch Huyện, cầu Rào II, Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, VSIP... Từ năm 2011 đến nay, Hải Phòng được đánh giá là một trong những địa phương có bước đột phá mạnh mẽ về thu hút FDI dẫn đầu cả nước, với tổng mức đầu tư chiếm gần 55% tổng số vốn FDI đăng ký thu hút được trong vòng 25 năm qua.
Công tác ngoại giao văn hóa được triển khai đồng bộ cùng với các hoạt động ngoại giao khác nhằm quảng bá hình ảnh thành phố với các đối tác quốc tế thông qua hoạt động: Triển lãm mỹ thuật, sách, tranh, giao lưu văn nghệ, tuần lễ phim, thi vẽ tranh, ngoại ngữ... Tại kỳ họp 45 của Ủy ban Di sản thế giới tại Ả - Rập, Ủy ban Di sản thế giới (UNESCO) đã chính thức ghi danh vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà là di sản thiên nhiên thế giới.
Hoạt động thông tin, tuyên truyền đối ngoại được đổi mới, đa dạng thông qua Bản tin đối ngoại Việt - Anh, Cổng Thông tin đối ngoại đa ngôn ngữ, các tạp chí, chuyên trang quốc tế… đã kịp thời phản ánh chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, những thành tựu trong phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và hội nhập quốc tế của đất nước và thành phố.
Công tác đối ngoại nhân dân không ngừng được đẩy mạnh, nhiều hoạt động đoàn kết, giao lưu hữu nghị được tổ chức đa dạng, phong phú, tạo tình cảm tốt đẹp với bạn bè quốc tế, góp phần tăng cường quan hệ đoàn kết, hữu nghị, hợp tác với nhân dân các nước, nhân dịp Kỷ niệm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao, Ngày Quốc khánh…
Công tác viện trợ phi chính phủ nước ngoài (PCPNN) đạt nhiều kết quả ấn tượng. Thành phố đã thu hút nhiều dự án có ý nghĩa kinh tế - xã hội quan trọng tập trung vào đảm bảo an sinh xã hội, phát triển kinh tế gia đình, đào tạo nghề, y tế, bảo tồn thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khí hậu. Hàng năm, tổng giá trị giải ngân bình quân đạt 4 - 4,5 triệu đô la Mỹ.
Công tác về người Việt Nam ở nước ngoài được tăng cường với việc triển khai nhiều hoạt động được triển khai đã thu hút đông đảo kiều bào tham gia đóng góp xây dựng và phát triển thành phố. Thành phố có 30 dự án đầu tư của kiều bào với tổng số vốn xấp xỉ 25 triệu USD. Giá trị kiều hối bình quân hàng năm giai đoạn 2015-2024 đạt 220 triệu USD, tăng 70,5% so với giai đoạn 2005-2014.
Trong suốt chặng đường gần 70 năm qua, công tác đối ngoại luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Thành uỷ, HĐND và UBND thành phố, sự giúp đỡ của các cơ quan Trung ương: Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương, sự vào cuộc, tham gia mạnh mẽ của các tổ chức quốc tế, các cơ quan, tổ chức, địa phương và nhân dân thành phố.
Trong thời gian tới, nhiệm vụ của công tác đối ngoại sẽ ngày càng nặng nề và đặt ra những yêu cầu ngày càng mới. Bám sát chỉ đạo của Trung ương và thành phố, đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại đẩy mạnh tham mưu cho thành phố tiếp tục củng cố, mở rộng và phát triển các quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu, cụ thể, thực chất, góp phần xây dựng và củng cố môi trường quốc tế thuận lợi, thu hút các nguồn ngoại lực, quảng bá hình ảnh, nâng cao vị thế, uy tín của thành phố với các đối tác quốc tế.