Cơ hội cho Việt Nam từ chiến lược Trung Quốc + 1

Cơ hội cho Việt Nam từ chiến lược Trung Quốc + 1

Thế giới đang chứng kiến một sự dịch chuyển sản xuất ra ngoài lãnh thổ Trung Quốc của nhiều hãng tên tuổi lớn như Nike, Apple của Mỹ; Foxconn, Pegatron của Đài Loan; Samsung, LG Electronics của Hàn Quốc,…

Trước xu hướng từ “Chiến lược Trung Quốc + 1, các quốc gia Đông Nam Á đang nỗ lực thu hút nguồn vốn đầu tư từ các công ty này thông qua việc ban hành một loạt các chính sách ưu đãi và khuyến khích đầu tư. Và cơ hội nào cho Việt Nam từ “Chiến lược Trung Quốc + 1”.

Chiến lược “Trung Quốc + 1”

Trong hai thập kỷ qua, Trung Quốc vẫn là trung tâm thu hút đầu tư sản xuất công nghiệp lớn nhất toàn cầu, khi chiếm tới khoảng 30% sản lượng sản xuất của thế giới. Thị trường sản xuất tại Trung Quốc vô cùng hấp dẫn với giá nhân công cực rẻ, các tuyến đường vận chuyển được tối ưu hóa cũng như có sự hỗ trợ quyết liệt từ chính phủ.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, thị trường đã có nhiều biến động khi chi phí lao động tăng, mức thuế quan không còn ưu đãi, các quy định kinh doanh ngày càng nghiêm ngặt và chi phí tuân thủ tăng vọt. Ngoài ra, cuộc chiến thương mại và những chính sách phòng chống Covid-19 của chính phủ cũng khiến các nhà đầu tư quan ngại. Môi trường kinh doanh tại Trung Quốc đang giảm sức hấp dẫn, các chuỗi cung ứng bị gián đoạn, sản xuất bị trì hoãn, nhiều công ty chịu tổn thất lớn.

Chính vì thế, các công ty xuyên quốc gia phải đưa ra chiến lược “Trung Quốc + 1” để đa dạng hóa hoạt động sản xuất bên ngoài Trung Quốc tới các thị trường lân cận nhằm giảm thiểu rủi ro trong thời kỳ khủng hoảng này.

Đông Nam Á đang đón làn sóng đầu tư mới

ASEAN là một khu vực kinh tế năng động với nhiều quốc gia đang phát triển. Các quốc gia Đông Nam Á đang không ngừng nỗ lực thiết lập một môi trường đầu tư hấp dẫn, cắt giảm thuế quan, đưa ra các chính sách tài khóa ưu đãi cho các khu kinh tế/khu công nghiệp và cải thiện cơ sở hạ tầng để đón nhận làn sóng đầu tư mới này. Đông Nam Á được cho là một điểm đến kỳ vọng của các nhà đầu tư nước ngoài khi xu hướng của dòng vốn FDI vào các nước này đã tăng 9 lần trong vòng hai thập kỷ qua.

Thái Lan đang thực hiện hợp lý hóa quy trình cấp phép đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh. Thế mạnh của quốc gia này là ngành công nghiệp điện tử và ngành công nghiệp ô tô. Nguồn vốn FDI vào Thái Lan đã tăng 59% trong năm 2021 và tăng 36% trong năm 2022 (theo thesaigontimes.vn).

Malaysia chứng kiến dòng tiền nước ngoài không ngừng tăng lên vào các lĩnh vực công nghệ điện và điện tử, và đạt mức kỷ lục tương đương 10,81 tỷ USD vào năm 2021, cao nhất kể từ năm 2016. Lý do khiến Malaysia trở thành thị trường hấp dẫn FDI đó là khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ cung cấp sự ổn định và bảo về các nhà đầu từ dài hạn vốn, dễ dàng tiếp cận vốn và các khoản vay, cùng nhiều chính sách ưu đãi khác.

Indonesia cũng thiết lập một loạt các khu công nghiệp mới tại Java và tập trung thu hút các nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghệ thông tin, đưa ra nhiều chính sách ưu đãi đối với các nhà đầu tư như nhà đầu tư được kéo dài quyền sử dụng đất thêm 25 năm nếu sử dụng đúng mục đích và quản lý tốt, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp lên tới 13 năm đối với các công ty trong hành lang kinh tế phương Đông (EEC)... Năm 2022, Indonesia thu hút 45,6 tỷ USD vốn FDI, tăng 44,2% so với năm 2021, mức cao nhất trong lịch sử của nền kinh tế này.

Cơ hội cho Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia sở hữu nhiều lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á và có tiềm năng lớn để tận dụng nguồn đầu tư từ “Chiến lược Trung Quốc + 1”.

Thứ nhất, vị trí địa lý thuận lợi, đặc biệt với đường bờ biển dài, nhiều cảng biển nước sâu, là cửa ngõ giao thương hàng hóa quốc tế bằng đường biển. Việt Nam là quốc gia láng giềng của Trung Quốc, dễ dàng kết nối, vận chuyển hàng hóa bằng nhiều loại hình giao thông. Việc đặt các xưởng sản xuất gần với các trung tâm công nghiệp trong lục địa Trung Quốc sẽ giúp các nhà đầu tư có thể tối ưu hóa chi phí sản xuất, hạn chế đứt gãy các chuỗi cung ứng hiện tại.

Thứ hai, chi phí nhân công thấp. Việt Nam được xếp hạng là thị trường có giá cả hợp lý đứng thứ tư sau Campuchia, Myanmar và Philippines với tổng chi phí nhân công trung bình là 108.196 USD mỗi tháng. Đây là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng để các nhà đầu tư nước ngoài nhắm đến Việt Nam - quốc gia gần 97 triệu dân, với tỷ lệ tham gia lực lượng lao động năm 2022 ước đạt 68,5%. Bên cạnh đó, thế mạnh của lực lượng lao động Việt Nam đó là sự chăm chỉ, trình độ học vấn cao, dễ đào tạo và chi phí lao động thấp. Đây là một trong những lợi thế cạnh tranh của Việt Nam so với các thị trường lao động trong khu vực. Việt Nam được đánh giá là điểm đến phù hợp cho các doanh nghiệp điện tử không đòi hỏi công nghệ quá cao trong dây chuyền sản xuất với chi phí vận hành bình quân thấp.

Thứ ba, môi trường kinh tế triển vọng. Sau cú sốc của đại dịch Covid -19, quá trình phục hồi kinh tế của Việt Nam đang tăng tốc. Tăng trưởng GDP được tăng mạnh từ 2,58% trong năm 2021 lên 8,02% trong năm 2022, còn lạm phát được kiểm soát ở mức 3,15% nằm trong nhóm các nước có tỷ lệ thấp.

Năm 2022, kết quả thu hút vốn FDI đã khởi sắc trở lại. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam trong năm 2022 đạt gần 27,72 tỷ USD, mức giải ngân đạt kỷ lục 22,4 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2021 và theo báo cáo của Ban Kinh tế Trung ương, hiện nay, trong cơ cấu kinh tế của nước ta, khu vực đầu tư nước ngoài (FDI) đóng góp 20,13% GDP.

Thứ tư, chính sách ưu đãi. Chính sách đầu tư nước ngoài thông thoáng, mở cửa thị trường, khuyến khích, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài thông qua cải cách thủ tục hành chính và ưu đãi đầu tư. Điển hình là Luật Đầu tư 2020 và Luật Doanh nghiệp 2020, có hiệu lực từ ngày 1/1/2021 tiếp tục thể hiện chính sách đầu tư nước ngoài cởi mở của Việt Nam bằng cách cắt giảm một số thủ tục hành chính về đầu tư. Chính phủ Việt Nam đã thiết lập mức thuế thu nhập doanh nghiệp tiêu chuẩn là 20% để thu hút vào các ngành công nghiệp, thấp hơn so với Philippine (30%), Indonesia (25%), Malaysia (24%).

Thứ năm, lợi thế trong hội nhập quốc tế. Với mạng lưới 15 Hiệp định thương mại tự do đã được ký kết, đến nay, Việt Nam trở thành nền kinh tế có độ mở lớn và có quan hệ thương mại với 230 thị trường, trong đó có FTA với 60 nền kinh tế, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng, tiếp cận thị trường toàn cầu. Đặc  biệt, trong những năm gần đây, Việt Nam đã là thành viên của nhiều hiệp định thương mại đa phương và song phương quan trọng có quy mô, tầm vóc lớn như: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái bình dương (CPTPP); Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA); Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA); Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) giữa ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand, tạo cơ sở và nền tảng vững chắc về mặt pháp lý cho Việt Nam hội nhập sâu, rộng vào kinh tế thế giới và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là yếu tố quan trọng nâng vị thế và sức hấp dẫn của Việt Nam trong chiến lược kinh doanh của các nhà đầu tư nước ngoài.

Thứ sáu, có nhiều khu kinh tế trọng điểm. Việt Nam thiết lập 3 khu kinh tế trọng điểm với những chính sách ưu đãi trong thu hút đầu tư, là một điểm đến FDI lý tưởng, gồm: NKEZ (vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc), CKEZ (vùng kinh tế trọng điểm miền Trung) và SKEZ (vùng kinh tế trọng điểm phía Nam). 

Khu vực miền Bắc, nhóm này sẽ bao gồm 7 thành phố/tỉnh là Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Vĩnh Phúc và Quảng Ninh. Thế mạnh của khu vực này chính là các doanh nghiệp sản xuất điện tử, xe máy, công nghệ cao và máy móc thiết bị.

Khu vực miền Trung, nhóm này bao gồm 5 thành phố/tỉnh như Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định. Khu vưc này được quy định tập trung phát triển ngành công nghiệp nhẹ với bốn lĩnh vực chính là chế biến thực phẩm, may mặc, vật liệu xây dựng và chế biến giấy và các sản phẩm từ rừng. 

Khu vực miền Nam với đại diện gồm 8 thành phố/tỉnh là TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Phước, Tây Ninh và Tiền Giang. Đây được xem là “xương sống” cho các ngành công nghiệp truyền thống của Việt Nam như cao su-nhựa, may mặc. Ngoài ra khu vực này cũng thích hợp cho các nhà sản xuất máy móc-thiết bị và luyện kim.

Bên cạnh đó, nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đang mở rộng và phát triển dự án bất động sản công nghiệp để đón các nhà đầu tư nước ngoài. Một số cái tên nổi bật có thể kể đến như Tập đoàn Amata đến từ Thái Lan, Công ty Liên doanh Công ty cổ phần phát triển công nghiệp BW Industrial.

“Chiến lược Trung Quốc + 1” đem đến một làn sóng đầu tư mới, mạnh mẽ hơn, dự báo sẽ tác động không nhỏ tới nhiều địa phương trong nước. Với vị trí địa lý thuận lợi, một nền kinh tế không ngừng tăng trưởng, một chính quyền với tư duy dám nghĩ dám làm, thành phố Hải Phòng sẽ có thể tạo ra nhiều cơ hội nếu đón đầu được xu hướng này. Bên cạnh những lợi thế cạnh tranh sẵn có, thành phố Hải Phòng cùng với chính phủ Việt Nam cũng cần nhanh chóng triển khai những giải pháp toàn diện, đồng bộ, tiến hành chiến lược xúc tiến, tiếp cận những nhà đầu tư tiềm năng từ “Chiến lược Trung Quốc + 1”.

Tài liệu tham khảo:

1. “Chiến lược “Trung Quốc + 1” và những tác động đối với thương mại Việt Nam”. ThS. Bùi Thị Hồng Ngọc, ThS. Trần Thị Mai Thành - Viện Kinh tế Việt Nam.
2. “Southeast Asia benefits from ‘China Plus One’”. Sumeet Gaikwad, asiafundmanagers.com.
3. https://bwindustrial.com/zh-hans/invest-in-vietnam/whats-happening-in-vietnam/the-china-plus-one-strategy-and-the-benefit-for-vietnam/
4. https://diendandoanhnghiep.vn/co-hoi-tu-chien-luoc-trung-quoc-1-150837.html
5. https://cafef.vn/tai-chinh-quoc-te/chien-luoc-trung-quoc-1-giup-san-xuat-tai-chau-a-bung-no-20086181254748.chn
6. https://www.sourceofasia.com/vietnam-in-the-china-plus-one-strategy-option-in-light-of-the-china-plus-one-strategy/
7. https://fia.mpi.gov.vn/Detail/CatID/95f75c5b-b0bf-40a3-b486-2cc4e2d5cc01/NewsID/7992690e-c014-4e68-bc2f-f62bc7f7d313/MenuID/50557cad-3121-46e2-8449-37bfb0a04483
8. https://trungtamwto.vn/chuyen-de/21948-dong-von-fdi-vao-dong-nam-a-tang-9-lan-trong-20-nam
9. https://thesaigontimes.vn/thai-lan-dat-muc-tieu-thu-hut-57-ti-do-la-dau-tu-vao-cong-nghe-va-nen-kinh-te xanh.
10. https://vtv.vn/kinh-te/von-fdi-se-chay-manh-vao-viet-nam-trong-nam-2023.
11. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/khu-vuc-fdi-chiem-72-tong-gia-tri-xuat-khau-nhung-hieu-ung-lan-toa-thap.
12. https://bnews.vn/malaysia-tro-thanh-thi-truong-hap-dan-fdi-thu-ba-o-dong-nam-a/251531.html