Năm 2024, Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương. Các thành tựu đáng ghi nhận trong năm qua không chỉ cải thiện hiệu quả quản lý nhà nước mà còn thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và xã hội số. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn tồn tại nhiều thách thức đòi hỏi sự chú trọng và cải thiện để đảm bảo quá trình chuyển đổi số diễn ra bền vững.
Những thành tựu nổi bật
Chính phủ điện tử và cải cách thể chế:
Năm 2024, Việt Nam đã có bước nhảy vọt trong phát triển Chính phủ điện tử, đạt vị trí thứ 71 trong bảng xếp hạng của Liên Hợp Quốc, tăng 15 bậc so với năm 2022. Thành tựu này phản ánh nỗ lực đáng kể trong việc nâng cao hạ tầng số, cải thiện nguồn nhân lực số và phát triển dịch vụ công trực tuyến. Chính phủ đã giải quyết nhiều điểm nghẽn trong thể chế, cải cách quy trình đầu tư công nghệ thông tin, mua sắm phần mềm và quản lý dữ liệu.
Các Nghị định như 138/2024 và 82/2024 đã giúp cải thiện quy trình tài chính và tăng cường khả năng xử lý vi phạm không gian mạng. Hệ thống quản lý và cung cấp dịch vụ công trực tuyến cũng ngày càng hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Hạ tầng số và phát triển mạng viễn thông:
Một trong những thành công đáng kể trong năm 2024 là việc triển khai mạng 5G trên toàn quốc, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ viễn thông và tạo nền tảng quan trọng cho phát triển các ứng dụng công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật. Đến cuối năm 2024, tỷ lệ dân số tiếp cận dịch vụ 5G đạt 25,5%.
Hạ tầng internet cáp quang cũng được mở rộng, với tỷ lệ hộ gia đình sử dụng cáp quang đạt 82,9%. Việt Nam cũng đã bổ sung các tuyến cáp quang biển quốc tế, nâng tổng dung lượng băng thông lên 20Tbps, thúc đẩy kết nối toàn cầu và hỗ trợ phát triển kinh tế số.
Dữ liệu số và nền tảng số:
Dữ liệu số đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Với sự thông qua của Luật Dữ liệu, Việt Nam đã giảm tình trạng cát cứ dữ liệu, tạo điều kiện cho việc chia sẻ và khai thác dữ liệu hiệu quả hơn giữa các cơ quan nhà nước. Các cơ sở dữ liệu quốc gia, bao gồm cơ sở dữ liệu dân cư, đã được kết nối và phục vụ hàng tỷ lượt tra cứu.
Nền tảng tích hợp chia sẻ dữ liệu quốc gia đã phục vụ gần 3 tỷ giao dịch trong năm 2024, giúp tăng cường hiệu quả công tác quản lý và cải thiện dịch vụ công. Việc kết nối và chia sẻ dữ liệu cũng giúp giảm thiểu thủ tục hành chính và nâng cao tính minh bạch trong quản lý nhà nước.
Chính phủ số và cung cấp dịch vụ công:
Hệ thống VNeID đã ghi nhận hơn 93 triệu lượt truy cập vào tháng 11/2024, giúp người dân dễ dàng sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đã đạt 45%, tăng mạnh so với năm trước. Chính phủ cũng đẩy mạnh việc cung cấp dịch vụ công qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, giúp nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu các thủ tục hành chính.
Những cải tiến này đã giúp người dân tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn và tạo thuận lợi cho việc thực hiện các giao dịch hành chính qua mạng, giảm tải cho các cơ quan chức năng và tăng cường sự tin tưởng vào Chính phủ điện tử.
Kinh tế số và chuyển đổi số trong doanh nghiệp
Kinh tế số đã có đóng góp quan trọng trong sự phát triển của Việt Nam. Năm 2024, kinh tế số đóng góp 18,3% GDP của Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng 20%. Ngành công nghệ thông tin, đặc biệt là công nghiệp ICT, đạt doanh thu 154,76 tỷ USD, tăng 12,3% so với năm 2023. Thương mại điện tử tại Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đạt quy mô 25 tỷ USD, khẳng định vị thế của Việt Nam trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử hàng đầu thế giới.
Chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đã thu hút hàng triệu doanh nghiệp tham gia, giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện hiệu quả kinh doanh. Các giải pháp chuyển đổi số cho doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng đã tạo ra cơ hội mới cho các doanh nghiệp trong việc nâng cao năng lực sản xuất và tiếp cận thị trường.
Xã hội số và nâng cao kỹ năng số:
Xã hội số tại Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ, với 87% người dân trưởng thành sở hữu tài khoản thanh toán điện tử. Bộ Công an đã cấp hơn 87 triệu thẻ căn cước công dân gắn chip, giúp việc nhận diện và xác thực trong các giao dịch điện tử trở nên thuận tiện và an toàn hơn.
Các chương trình đào tạo kỹ năng số cho người dân, đặc biệt ở các vùng nông thôn, đã giúp nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ và giảm khoảng cách số. Việc trang bị cho người dân kỹ năng số là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi số và thúc đẩy sự phát triển của xã hội số.
Nhân lực số:
Ngành nhân lực số phát triển mạnh mẽ, với hơn 1,5 triệu lao động làm việc trong các doanh nghiệp công nghệ thông tin. Cùng với đó, các khóa đào tạo bồi dưỡng kiến thức về chuyển đổi số cho hơn 400.000 cán bộ công chức cũng góp phần nâng cao năng lực công tác trong các cơ quan nhà nước.
Những thách thức và hạn chế trong chuyển đổi số
Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, quá trình chuyển đổi số của Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hệ thống văn bản pháp luật và cơ chế chính sách chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, chuỗi khối, và tài sản số. Các chính sách thúc đẩy ứng dụng và phát triển các công nghệ này còn thiếu đồng bộ và chưa được triển khai mạnh mẽ.
Một số bộ, ngành và địa phương vẫn chưa có các đề án đột phá về chuyển đổi số, và mặc dù đã phát triển nhiều hệ thống, chúng còn thiếu sự kết nối, chưa hoàn thiện và chưa hình thành nền tảng số dùng chung quy mô lớn.
Dữ liệu hiện tại vẫn còn bị cát cứ, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước chưa đạt hiệu quả tối ưu. Các cơ sở dữ liệu quốc gia triển khai còn chậm, gây khó khăn trong việc khai thác và sử dụng dữ liệu phục vụ công tác quản lý và phát triển kinh tế.
An toàn thông tin và an ninh mạng là vấn đề nghiêm trọng, khi nhiều vụ lừa đảo trực tuyến và tấn công mạng vẫn diễn ra. Việc bảo vệ hệ thống thông tin còn nhiều lỗ hổng, cần được đầu tư mạnh mẽ hơn trong tương lai.
Cuối cùng, nguồn nhân lực chuyên trách về công nghệ thông tin và chuyển đổi số còn thiếu và chưa đồng đều, trong khi kỹ năng số của người dân vẫn chưa được phổ cập rộng rãi.
Bài học kinh nghiệm và giải pháp cho tương lai
Quá trình thực hiện chuyển đổi số những năm qua để lại những bài học quan trọng:
- Vai trò quyết định của người đứng đầu:
Chuyển đổi số thành công cần có sự cam kết mạnh mẽ của người đứng đầu. Lãnh đạo phải là người đi đầu, sử dụng công nghệ và thúc đẩy việc chuyển đổi trong chính cơ quan, tổ chức của mình.
- Mô hình “Thí điểm - Lựa chọn thành công - Phổ cập”:
Với những vấn đề mới, chưa có tiền lệ, Việt Nam có thể triển khai mô hình thí điểm để đánh giá và chọn ra mô hình thành công, sau đó nhân rộng.
- Tập trung vào mũi đột phá:
Việc xác định các mũi đột phá sẽ giúp chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng và hiệu quả. Chọn lựa các lĩnh vực thiết yếu có tác động lớn sẽ tạo nền tảng để mở rộng sang các lĩnh vực khác.
- Công thức 70-30:
Chuyển đổi số không chỉ là việc áp dụng công nghệ mà còn là sự thay đổi về thể chế và tổ chức. Công thức này nhấn mạnh sự cần thiết của việc hoàn thiện thể chế và quy trình.
- Dữ liệu là cốt lõi:
Việc xây dựng và triển khai hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia phải là ưu tiên hàng đầu, với việc bảo đảm tính kết nối và chia sẻ dữ liệu hiệu quả.
Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong quá trình chuyển đổi số năm 2024, tạo nền tảng vững chắc cho tương lai. Tuy nhiên, để duy trì và thúc đẩy sự phát triển bền vững, cần tiếp tục cải thiện các yếu tố về hạ tầng, thể chế, và nhân lực. Việc giải quyết các thách thức như dữ liệu cát cứ, an toàn thông tin và phát triển nguồn nhân lực sẽ là chìa khóa để Việt Nam tiếp tục giữ vững đà tăng trưởng trong nền kinh tế số và xã hội số.