Đối thoại biển lần thứ 11 tại thành phố Hải Phòng

Ngày 11/7/2023, Học viện Ngoại giao (Bộ Ngoại giao) phối hợp với Đại sứ quán Anh tại Hà Nội và Tổ chức Konrad Adenauer Stiftung (Đức) tổ chức Đối thoại biển lần thứ 11 tại thành phố Hải Phòng với chủ đề “Hoạt động vùng xám: Thúc đẩy hay cản trở trật tự trên biển” thu hút sự quan tâm tham dự của hơn 150 đại biểu đại diện từ các Bộ, ngành liên quan, các chuyên gia trong nước và quốc tế, đại diện các cơ quan và viện nghiên cứu Việt Nam, các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam, Sở Ngoại vụ và các sở, ngành liên quan của thành phố Hải Phòng, cơ quan báo chí đến dự và đưa tin. Đối thoại có sự tham gia của gần 20 diễn giả là các chuyên gia, học giả uy tín hàng đầu khu vực và thế giới đến từ 14 quốc gia như:  Mỹ, Anh, Đức, Thụy Sỹ, Na uy, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, Singapore, Philippines, Malaysia, Indonesia.

 

Các chuyên gia, học giả uy tín đến từ các nước tham gia Đối thoại

Phát biểu khai mạc, Tiến sỹ Nguyễn Hùng Sơn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, nhận định hoạt động phức hợp không phải hiện tượng mới mẻ trong lịch sử thế giới. Đối thoại là cơ hội để xác định nội hàm của hoạt động phức hợp, các trường hợp hoạt động phức hợp bị lợi dụng thành hoạt động vùng xám. Đồng thời, chỉ ra rằng nhiều hoạt động vùng xám vẫn chưa được nhận diện đầy đủ và đánh giá rõ ràng trên cơ sở luật pháp quốc tế. Do đó, Đối thoại đặt mục tiêu thảo luận bản chất của các hoạt động vùng xám, sự thiếu thiện chí trong việc áp dụng và giải thích luật quốc tế hoặc lợi dụng những quy định của luật quốc tế còn chưa thực sự rõ ràng để làm suy yếu luật quốc tế, từ đó, ứng phó hiệu quả hơn với chiến thuật này.

Đối thoại gồm 4 phiên thảo luận với các chủ đề: Hoạt động phức hợp từ lý thuyết tới thực tiễn; Các khía cạnh phi quân sự của hoạt động vùng xám; Công nghệ cao - Yếu tố kích hoạt chính của các hoạt động vùng xám; Các khuyến nghị chính sách và pháp lý nhằm quản lý hoạt động vùng xám.

Tại Đối thoại, theo các chuyên gia, “hoạt động vùng xám” hay “hoạt động phức hợp” không phải hiện tượng mới trong lịch sử thế giới, tuy nhiên vẫn chưa được nhận diện đầy đủ và đánh giá rõ ràng trên cơ sở luật pháp quốc tế. Đây là hoạt động  kết hợp các phương tiện truyền thống và phi truyền thống, quân sự và phi quân sự trong một phạm vi nào đó (trên bộ, trên không hoặc trên biển…) nhằm đạt được mục đích, lợi thế cạnh tranh. Các hoạt động này có thể do các chủ thể khác nhau, thường được thực hiện bởi chủ thể phi Nhà nước nhưng có hậu thuẫn bởi Nhà nước… Bên cạnh đó, theo các diễn giả, sự phát triển của công nghệ khiến các thách thức mang tính phức hợp và vùng xám trở nên rõ nét hơn. Bên cạnh đó, các "hoạt động vùng xám" không chỉ diễn ra trên thực địa mà còn diễn ra trên nhiều “mặt trận” khác như kinh tế (ví dụ các lệnh trừng phạt, cấm vận, kiểm soát xuất nhập khẩu…) hay thông tin - tuyên truyền (như hoạt động cố ý tuyên truyền các thông tin sai lệch). Các chuyên gia nhận định hiện nay các "hoạt động vùng xám," phức hợp đặt ra những thách thức pháp lý, tác động tới trật tự quốc tế hiện hành.

Trình bày quan điểm về hoạt động vùng xám, Phó Đại sứ Anh tại Việt Nam Marcus Winsley đánh giá Đối thoại Biển là cơ hội để lắng nghe và trao đổi với các chuyên gia hàng đầu, là diễn đàn để cập nhật về những bước phát triển mới của an ninh biển. Ông bày tỏ hy vọng thông qua Đối thoại, giới học giả và chính giới các nước hiểu thêm về hoạt động vùng xám, qua đó tìm ra các cách thức ứng phó.

Đối với Giáo sư Peter Layton, Viện Griffiths (Australia) việc thực hiện các hoạt động vùng xám thường có sự phối hợp của nhiều chủ thể phi quân sự các đơn vị khác nhau. Kết hợp các nhân tố này nghĩa là các hoạt động vùng xám được chỉ huy ở cấp độ chiến lược. Đặc trưng của hoạt động vùng xám thường không sử dụng các công cụ quân sự mà sử dụng các phương tiện phi quân sự khác nhau, nhằm tránh những sự va chạm hoặc leo thang về mặt quân sự, giữ tình hình ở mức độ nóng dưới ngưỡng chiến tranh.

Bài phân tích tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Đô đốc Debesh Lahiri, Giám đốc điều hành Tổ chức Hàng hải quốc gia Ấn Độ dẫn chứng: "Ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, đặc biệt là khu vực Biển Đông, rõ ràng chúng ta thấy có nhiều nguy cơ của các hoạt động vùng xám, hoạt động hỗn hợp. Các vụ việc đâm va ở trên biển đã diễn ra hay các vấn đề không tuân thủ theo nguyên tắc xem xét thỏa đáng trong công ước UNCLOS của Liên hợp quốc… Nó không đơn thuần là những nguy cơ hỗn hợp đơn lẻ mà thực tế đã có những dấu hiệu của chiến tranh hỗn hợp. Tôi cho rằng, tình trạng sẽ nghiêm trọng nếu không có các biện pháp kịp thời từ các bên".

 

Các chuyên gia thảo luận làm rõ các ý kiến liên quan đến công nghệ cao- Yếu tố kích hoạt chính của các hoạt động vùng xám

Tại các phiên thảo luận, các diễn giả cũng đưa ra những sáng kiến, đề xuất cho các quốc gia trong và ngoài khu vực nhằm quản lý tốt hơn các hoạt động phức hợp và ứng phó hiệu quả đối với các hoạt động vùng xám, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động hợp tác giữa các nước. Theo các diễn giả, các nước cần tăng cường phối hợp hành động giữa các cơ quan chức năng liên quan; nâng cao năng lực nhận biết các thách thức vùng xám, phân biệt các hoạt động phức hợp có mục tiêu hợp pháp và các hoạt động vùng xám với mục tiêu và dụng ý không hợp pháp. Bên cạnh đó, các quốc gia và tổ chức quốc tế cũng cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động phức hợp. Hợp tác quốc tế được coi là một trong những “chìa khóa” để các nước điều phối, phối hợp hành động, qua đó quản lý các hoạt động phức hợp hiệu quả hơn.

Là địa phương có bờ biển dài trên 125 km và có biên giới biển, việc tham dự Đối thoại biển 11 là dịp để các Sở, ngành, đơn vị liên quan  hiểu hơn về hoạt động phức hợp và hoạt động vùng xám, qua đó tham mưu cho cấp có thẩm quyền chủ động ứng phó và quản lý hiệu quả các hoạt động này.

NGUYỄN LINH PHƯƠNG