Những ngôi đình cổ luôn được coi là di sản kiến trúc dân gian quý báu, tạo nên giá trị văn hóa riêng biệt, độc đáo cho mỗi vùng quê. Trong tổng số hơn 100 di tích lịch sử văn hóa được công nhận cấp quốc gia tại Hải Phòng, đình Khinh Dao ở xã An Hưng huyện An Dương có quy mô kiến trúc bề thế, trang trí nghệ thuật phong phú, là di sản quý của thành phố.
Đình Khinh Dao tọa lạc trên mảnh đất vuông vắn, phía trước có hồ nước tạo không gian trong lành, thoáng đãng. Trước cửa đình trang trí cuốn thư lớn, trên có khắc một bài thơ chữ Hán. Đình không thiết kế cổng chính như nhiều ngôi đình khác mà thay vào đó là hai cổng tả, hữu với lối kiến trúc độc đáo.
Đình Khinh Dao nhìn từ trên cao
Đặc biệt, di tích bảo tồn được nhiều nét kiến trúc thời hậu Lê thế kỷ 18. Đình Khinh Dao xây dựng theo kiểu chữ đinh truyền thống gồm 5 gian tiền đường, 3 gian hậu cung, mái lợp ngói mũ hài, đầu mái đắp hình đao cong. Đây thực sự là công trình kiến trúc khá đồ sộ, bởi quy mô của lớp cột cái, cột quân, kèo, xà thượng, xà hạ…trải khắp 5 gian bái đường. Toàn bộ hệ thống cột đều đặt trên các tảng đá, phần trên đục dải hoa văn ôm chân tảng. Nghệ thuật chạm khắc cũng góp phần tôn lên vẻ đẹp của ngôi đình với các đề tài hoa lá, rồng, mây, sóng nước…
Mỗi bức chạm đều phản ánh câu chuyện gần gũi trong đời sống người dân, qua đó thể hiện trình độ đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc dân gian Việt Nam.
Tòa hậu cung, nơi an tọa của thành hoàng làng, có quy mô 3 gian. Đình Khinh Dao thờ 6 vị thần thời Hùng Vương và Tiến sĩ - hải quận công Phạm Đình Trọng. Phạm Đình Trọng sinh năm 1715 mất năm 1754 tại làng Kim Dao, là một người văn võ song toàn. Ông làm tới chức Thượng thư bộ Binh dưới triều Lê.
Vì những đóng góp, khi tiến sĩ quận công Phạm Đình Trọng qua đời, Thượng thư Tiến sĩ Trần Danh Lâm viết bài văn tế, trong đó có câu: Chưa đến bốn mươi, chức Thượng thư, với người là sớm, với Ngài là còn chậm/Đội mũ nhà Nho mà làm tướng, với người là lạ, với Ngài đúng sở trường.
183 năm sau ngày mất của Phạm Đình Trọng, vua Bảo Đại, vị vua cuối cùng triều Nguyễn đã đánh giá thấu đáo hơn tài trí và công trạng của ông, sắc phong 4 chữ cho đình Khinh Dao: “Bảo Ngã Lê Dân” (tạm dịch là Thần bảo hộ dân lành). Vua giao cho Viện Hàn lâm Bắc kỳ Dân biểu làm thành bức đại tự dát vàng gắn giữa gian tiền đường vào năm 1937.
Ngoài đình Khinh Dao nơi đây hiện có đền thờ và mộ phần của ông. Đền thờ Phạm Đình Trọng được tu sửa, tôn tạo khang trang, uy nghiêm là một trong những địa điểm tín ngưỡng tâm linh của người dân địa phương.
Bức tượng Phạm Đình Trọng
Ngôi đình cổ Khinh Dao không chỉ mang giá trị về mặt kiến trúc, điêu khắc dân gian mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử, nơi gắn kết cộng đồng của bao thế hệ người con An Dương trong quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển quê hương, đất nước.
Hàng năm lễ hội đình Khinh Dao được tổ chức để tỏ lòng thành kính với các vị thành hoàng làng, và gửi gắm những mong cầu, ước vọng của người dân cho một năm mưa thuận gió hòa, cuộc sống đủ đầy, sung túc.
Các vị cao niên thực hiện nghi thức rước bài vị
Một trong những nghi thức trọng tâm của lễ hội đình là rước bài vị thành hoàng làng từ các miếu tập trung về làng, sau đó tổ chức tế. Bên cạnh phần tế lễ, trong lễ hội còn có rước lợn ông Bồ. Theo quy định của làng, người nào nhận ruộng lộc điền thì năm đó phải nuôi lợn ông bồ, góp rượu, hoa quả cho lễ hội. Hiện, tại bậc thềm gian trung tâm của đình vẫn còn dấu tích của loại thước để đo kích thước lợn. Vào những năm được mùa, phần hội còn có nhiều trò chơi dân gian được tổ chức như hát xướng, vật, cờ, chọi gà. Ngày nay, lễ hội đình làng vẫn được duy trì với đầy đủ nghi thức tế lễ và trò chơi dân gian. Tuy nhiên, nghi thức rước lợn ông Bồ chưa được khôi phục.
Trải qua hàng trăm năm tồn tại, đình Khinh Dao giờ đây trở thành điểm đến của nhiều du khách và là niềm tự hào của người dân làng Khinh Dao nói riêng và Hải Phòng nói chung. Dân làng Khinh Dao đã, đang và sẽ cùng nhau gìn giữ, bảo tồn di sản văn hóa này cho muôn đời sau.