Ngôi làng Kiền Bái, tọa lạc tại huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng, là một ngôi làng bốn mùa rực rỡ trong sắc đỏ của những cánh đào và hoa mai. Nơi đây không chỉ là nơi sinh sống của những người dân hiền lành mà còn là địa điểm "cuộn hương thơm" - một nét đẹp truyền thống được kính trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt. Những nén hương như sợi dây tâm linh đặc biệt, gắn kết quá khứ và hiện tại. Trên khắp đất nước Việt Nam, có nhiều làng nghề còn lưu giữ nghề làm hương truyền thống.
Xã Kiền Bái, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, bốn mùa được bao phủ bởi sắc đỏ vàng rực rỡ cùng không khí ấm áp, trầm mặc từ những nén hương đang dần thành hình. Nơi đây được coi là “thủ phủ” của những nén hương đất Cảng.
Những nén hương đang được phơi khô, tạo hình
Nghề làm hương đã gắn bó với người dân Kiền Bái từ bao đời nay. Sản phẩm đặc trưng nơi đây vẫn là loại hương truyền thống với thành phần hoàn toàn tự nhiên. Hương Kiền Bái có mùi thơm ngọt đặc trưng đến từ rễ cỏ hương bài, vỏ quế, vỏ cam, thân mía, hoa hồi, cây keo…
Quá trình để tạo nên một nén hương cũng không hề đơn giản như ngoại hình của nó. Để tạo nên mùi hương đặc trưng, các nguyên liệu phải được chọn lựa kỹ càng, sơ chế theo phương pháp riêng biệt với từng loại. Mỗi gia đình tại Kiền Bái sẽ có những phương pháp khác nhau để tạo ra mùi hương đặc trưng cho sản phẩm của mình. Sau khi xử lý, xay nhuyễn, phối trộn nguyên liệu xong là đến khâu se hương. Khâu này yêu cầu người làm phải thực hiện động tác nhanh, gọn mới làm ra được những nén hương đồng đều về kích cỡ. Thân hương nhẵn, khô, độ kết dính cao là đạt yêu cầu. Khi làm xong sẽ đến công đoạn phơi. Hương được phơi trên các nong tre hoặc dựng trực tiếp xuống nền đất. Nếu hương đóng vào bao tải mang đi tiêu thụ chỉ cần phơi 4 nắng là đủ, nhưng nếu cho vào túi nilon thì phải phơi đến 5 nắng cho hương khô kiệt, như vậy mới không bị mốc. Những nén hương xuất hiện tại vị trí trang trọng ở mỗi ban thờ của người dân đều được trải qua một quá trình sản xuất đầy nghệ thuật và tâm huyết.
Rễ cây hương bài - nguyên liệu làm hương chính - sau khi nhâp về được dân làng Kiền Bái đánh tơi bằng máy và phơi khô ( Hình: sưu tầm)
Ngoài hương bài truyền thống, làng hương Kiền Bái còn nổi tiếng với sản phẩm hương nhúng phục vụ người dân các dịp lễ Tết và lễ hội đầu xuân. Hương nhúng cũng được làm từ nguyên liệu như hương bài cuộn nhưng chân hương sau khi nhúng nước, quét keo, sẽ được vỗ phủ 4-5 lần bột bài rồi đem phơi khô và đóng gói.
Quy trình cuốn hương (Hình: Sưu tầm)
Nghề làm hương tốn nhiều công phu và vất vả, nguồn thu nhập không ổn định đã khiến nhiều người bỏ nghề. Tuy nhiên, vẫn có những người dân Kiền Bái gắn bó, gìn giữ nghề làm hương, nét đẹp của văn hóa, tín ngưỡng thờ mẫu của người Việt. Những nén hương đóng vai trò như những sợi dây tâm linh đặc biệt, gắn kết quá khứ, hiện tại và cả tương lai.