Miếu Bảo Hà là một trong những ngôi miếu cổ nhất vùng đất Hải Phòng. Nơi nổi tiếng với pho tượng có thể “đứng lên ngồi xuống”.Từ xa xưa, làng Bảo Hà là một địa danh nổi tiếng ở TP Hải Phòng về nghề truyền thống như tạc tượng, múa rối. Miếu Bảo Hà nằm giữa ba thôn: Bảo Động, Hà Cầu và Mai An. Người dân địa phương quen gọi miếu Bảo Hà là miếu Cả nhằm khẳng định vai trò đứng đầu của ngôi miếu này trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng.
Cổng Miếu Bảo Hà ngày nay - Ảnh: Sưu tầm
Di tích miếu Bảo Hà đã tồn tại hơn 700 năm, là nơi tôn thờ Thái tử Lý Linh Lang Đại Vương và phối thờ ông tổ nghề tạc tượng là Nguyễn Công Huệ. Theo thần phả, Linh Lang là con vua Lý Thánh Tông sinh vào tháng Chạp, năm Giáp Thìn (1064), được đặt tên là Hoằng Chân, mẹ là cung phi thứ 9. Linh Lang được sinh ra tại làng ở Trị Chợ, Thủ Lệ (quận Ba Đình ngày nay). Khi giặc Tống xâm lược nước ta, Hoàng tử Linh Lang chỉ huy quân sỹ chống giặc. Trong một đợt hành quân, ngài tới trang Linh Động (làng Bảo Hà ngày nay) dựng đồn binh, luyện tập binh sĩ, tuyển mộ quân. Sau này để tưởng nhớ công ơn của ngài, dân làng xây miếu thờ trên nền đồn binh xưa. Các triều đại phong kiến sau này như đời vua Cảnh Thịnh, Tự Đức, Duy Tân và Khải Định đều phong sắc cho ngài là Thượng Đẳng thần, dân làng Bảo Hà tôn ngài là thành hoàng và tạc tượng thờ.Là vùng đất nổi tiếng với nghệ tạc tượng và cái nôi của bộ môn nghệ thuật múa rối cạn, những người thợ tài ba đã tạo nên một pho tượng “có một, không hai” có thể đứng lên, ngồi xuống.
Miếu Bảo Hà có không gian kiến trúc không lớn nhưng dân làng còn lưu giữ được nhiều hiện vật quý - Ảnh: Sưu tầm
Miếu Bảo Hà kiến trúc theo hướng Tây Nam, gồm tòa Bái đường và Cung Nhất, Cung Nhì. Bái đường hiện nay gồm 5 gian với sự bài trí chính diện là nhang án thờ Công đồng với bức đại tự sơn son thiếp vàng ghi 3 chữ vàng “Vi Chi Hiển”, ý nói sự thấu hiểu, sự cảm thông của Nhà Thánh đến mọi người, mọi nơi rõ rệt.
Tượng Đức Linh Lang ở tư thế ngồi - Ảnh: Sưu tầm
Bí mật của sự chuyển động của bức tượng Đức Linh Lang Đại vương nằm ở cánh cửa của điện thờ nơi có bức tượng. Các nghệ nhân tạc tượng xưa khéo léo kết hợp giữa nghệ thuật tạc tượng và nghệ thuật múa rối cạn, làm ra hệ thống truyền lực kéo đẩy nối giữa cánh cửa với các khớp của pho tượng. Vì vậy, khi mở, cánh cửa sẽ truyền lực lên pho tượng. Bức tượng dần đứng lên và ngược lại, khi cửa khép lại thì bức tượng lại trở về tư thế ngồi ban đầu.
Tượng Đức Linh Lang ở tư thế đứng - Ảnh: Sưu tầm
Sự chuyển động của bức tượng khiến cho những người đến đây thực sự ngạc nhiên, ấn tượng về sự tài hoa của người thợ làng Bảo Hà, khiến ngôi miếu này trở nên linh thiêng, kì bí. Ngoài ra, Miếu Bảo Hà còn có hệ thống các pho tượng rất độc đáo như 4 pho tượng Tố nữ được tạo với dáng “nhánh liễu thướt tha”, khuôn mặt bình dị đời thường, tươi tắn đứng bê khay trầu trước tượng Linh Lang Đại Vương.
Tượng Nguyễn Công Huệ được bày ở vị trí cao nhất trên bàn thờ tả gian của nhà tiền đường. Đây là pho tượng điêu khắc khối tròn một cụ già đôn hậu, râu trắng như cước, thế ngồi thanh thoát, ung dung mãn nguyện. Ông tổ nghề tạc tượng Nguyễn Công Huệ, người dã có công dạy và truyền nghề cho người dân ở đây. Khoảng đầu thế kỷ 15, thời kỳ nhà Minh đô hộ, Nguyễn Công Huệ khi bị bắt đi phục dịch ở phương bắc, chú tâm học các nghề tạc tượng, sơn mài và châm cứu. Sau đó, khi về nước, ông đã truyền nghề cho dân địa phương. Nhờ đó, đời này qua đời khác, Bảo Hà nổi tiếng với những người thợ tài hoa.
Tượng Nguyễn Công Huệ được bày ở vị trí cao nhất trên bàn thờ tả gian của nhà tiền đường.
Công trình độc đáo thứ hai tại di tích này là Giếng "Mắt thần" hay còn gọi là Giếng bán nguyệt. Giếng bán nguyệt nằm trong lòng Cung Nhì ngay dưới nhang án thờ Linh Lang Đại Vương. Trong lòng giếng có mạch nước ngầm chảy ra sông Vĩnh Trinh xưa kia, mỗi dịp dân làng mở hội, cúng lễ thì thực hiện nghi lễ thả bưởi cầu may mang theo lời ước nguyện dâng lên Đức thánh.
Miếu Bảo Hà được công nhận là Di tích Lịch sử cấp quốc gia vào năm 1991, là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa làng nghề. Ngôi miếu do chính bàn tay của những người thợ tài hoa thế kỷ XIII chạm trổ có hoa văn tinh xảo, đẽo tạc những bức tượng đẹp đã trở thành một địa điểm tham quan thú vị trong tuyến du lịch về Vĩnh Bảo vùng đất giàu truyền thống văn hóa./.