Nằm nép mình bên dòng sông Hóa, đình Quán Khái ở xã Vĩnh Phong, huyện Vĩnh Bảo, Tp. Hải Phòng. Đây là một công trình tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của đình làng Việt Nam đầu thế kỷ 20, đã được Bộ Văn hóa, Thông tin và Thể thao công nhận là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
Đình Quán Khái (Hình: sưu tầm)
Theo lời của người dân địa phương, đình Quán Khái vốn gắn với câu chuyện về “Tổ công trình sư” Bá Phú. Tương truyền, ngày ấy cụ Bá Phú họ Ngô cùng một số trai làng khỏe mạnh “khăn đùm cơm nắm” vào tận rừng mua gỗ, đóng bè đưa về. Nghe tin Quán Khái dựng đình lớn, nhiều hiệp thợ nổi tiếng đến xin được thi công. Câu hỏi “nhập môn” mà cụ Bá đưa ra để tìm hiểu tài năng của các phường thợ là: “Số gỗ hiện có xây đình theo thiết kế của dân làng là thừa hay thiếu và thừa thiếu là bao nhiêu?”. Cuối cùng “thắng thần” thuộc về hiệp thợ Ninh Giang (Hải Dương), với đáp án thừa một cây gỗ lim để dùng vào việc chuẩn bị đồ nghề cho thợ. Công việc làm đình mất gần chục năm mà số vật tư dân làng trù tính vừa đủ không thừa, không thiếu. Điều này chứng tỏ, khả năng tính toán, thiết kế tài ba của “tổng công trình sư” Bá Phú và dân làng.
Quang cảnh xung quanh Đình Quán Khái (Hình: sưu tầm)
Mặc dù là ngôi đền nhỏ nhưng đình Quán Khái lại chứa đựng những giá trị lịch sử to lớn. Những truyền thuyết và thần tích lưu truyền tại đây là nguồn sử liệu có giá trị nghiên cứu về một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc. Đặc biệt, thần tích Đức Tản Viên là một di bản quý, góp phần cho việc tìm hiểu, nghiên cứu về một nhân vật lịch sử được coi là một trong “Tứ bất tử” trong thế giới thần linh của người Việt Nam.
Là công trình tiêu biểu cho kiến trúc đình làng Việt Nam đầu thế kỷ 20, đình Quán Khái bao gồm hồ bán nguyệt, ngũ môn, tường bao, sân, từ chỉ và tòa đại đình. Kèo của đình được làm theo kiểu “chồng rường giá chiêng”, một phong cách kiến trúc đậm nét cổ truyền. Nhìn vào các tác phẩm điêu khắc tại nơi này, có thể hình dung như một cung điện thu nhỏ trong một kiến trúc “độc nhất vô nhị” ở thành phố Hải Phòng. Bên cạnh đó, đình Quán Khái còn lưu giữ một số di vật tiêu biểu như bài vị, cuốn thư, sập gỗ, ỷ ngai, tượng quan văn võ, tượng ông Đô, tượng hạc, đại tự, câu đối cùng khá nhiều đồ thủ công mỹ nghệ, sản phẩm truyền thống của quê hương Vĩnh Bảo như tượng quan văn, quan võ, tượng ông Đô, tượng chim hạc, hương án, sập thờ, cỗ ngai, câu đối, cửa võng, đại tự… Tất cả, vừa mang tính cung đình vừa phảng phất màu sắc dân gian.
Lễ hội với nhiều hoạt động đặc sắc, thu hút đông đảo người dân đến tham quan (Hình: sưu tầm)
Có thể nói, từ vùng đất Quán Khái cổ kính, trù phú và yên bình, nơi người dân bao đời chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa nước, đình Quán Khái đã góp phần không nhỏ trong việc đóng góp những di tích lịch sử độc đáo và những truyền thuyết nổi tiếng cho thành phố Hải Phòng, của xã Vĩnh Phong nói riêng và huyện Vĩnh Bảo nói chung.