Đình làng Việt không chỉ là công trình kiến trúc biểu tượng của cả làng, mà còn ẩn chứa trong đó những câu chuyện lịch sử, thể hiện những ước vọng của người dân gửi gắm qua từng đường nét kiến trúc, nét chạm khắc ở đình làng. Với người dân xã Đặng Cương, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng, ngôi đình Đồng Dụ là hình ảnh thân quen, gắn bó là biểu tượng của quê hương.
Làng Đồng Dụ thuộc huyện An Dương, thành phố Hải Phòng, là một làng hoa cổ. Nơi đây rất nổi tiếng với nghề trồng hoa Hải Đường và cam tiến vua rất độc đáo và đã mang lại niềm tự hào cho người dân đất Cảng. Chính vì vậy mà sản vật địa phương là hoa trái đầu mùa, vẫn được người dân làng Đồng Dụ xã Đăng Cương dâng lên Thành hoàng làng với lòng thành kính vào ngày mùng 1 và rằm hàng tháng.
Đình Đồng Dụ được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia năm 1991 với các giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và cảnh quan. Đình Đồng Dụ xây dựng trên một khu đất cao mặt chính quay hướng Tây với một không gian rộng thoáng đãng, có cây cổ thụ trên dưới 300 năm. Đình có bố cục mặt bằng hình chữ "đinh" quen thuộc, gồm toà tiền đường 5 gian và toà hậu cung 3 gian ẩn hiện dưới bóng cổ thụ.
Hình ảnh Đình Đồng Dụ cổ (Ảnh: Sưu tầm)
Theo thần tích, đình Đồng Dụ thờ 6 cha con Nguyễn Đại Phạm, người huyện Hoa Phong (Cát Hải ngày nay), có công lớn phò giúp triều Trần (1388-1398). Nguyễn Đại Phạm đỗ khoa thi năm Quang Thái thứ 9 (1397), được bổ chức Thừa tuyên phủ Nam Sách, trấn Hải Dương, sau hai năm lại được thăng chức An phủ sứ Hóa Châu. Làm quan, ông rộng rãi, công bằng, coi dân như ruột thịt, đối xử với mọi người hòa nhã. Vùng đất ông trông coi không có nạn trộm cắp, dân chúng được an cư lạc nghiệp. Vua rất coi trọng, cho ông được thu tô thuế của một xã. Từ đó, dân Đồng Dụ ai nấy đều thấm nhuần ơn đức của ông, nhà nào của cải cũng dư thừa, đất đai màu mỡ. 6 cha con Nguyễn Đại Phạm đều hy sinh trong trận thuỷ chiến ở cửa Nam Triệu, được nhân dân trang Đồng Dụ lập đình miếu phụng thờ từ đó đến nay.
Đình Đồng Dụ là công trình kiến trúc tiêu biểu của làng (Ảnh: Sưu tầm)
Có thể nói những người xây dựng đình trước đây đã gửi gắm một phần suy nghĩ vào các tác phẩm chạm khắc của mình nơi đình làng. Ngôi đình không chỉ là công trình kiến trúc tiêu biểu của làng, mà còn là nơi nghệ thuật dân gian thăng hoa và tỏa sáng. Những đường nét kiến trúc, các bức chạm khắc trang trí ở đình để lại đến ngày nay còn là những câu chuyện lịch sử, thể hiện tài nghệ của các nghệ nhân.
Đình làng là trung tâm sinh hoạt văn hóa của làng. Đỉnh cao của các hoạt động văn hóa ở đình làng là lễ hội. Đình Đồng Dụ tổ chức lễ hội vào ngày 10/2 âm lịch. Sau lễ nhập tịch, dân làng rước tượng Đại Phạm cùng bài vị cửa 6 người con trai từ các nơi về đình làm lễ trong 3 ngày. Một không khí lễ hội trang nghiêm, tôn mính của dân làng trước anh linh các vị thành hoàng vì nghĩa lớn hy sinh cho cuộc sống trường tồn mãi mãi. Di tích đình Đồng Dụ được Nhà nước xếp hạng năm 1991.
Cây gạo cổ trong Đình Đồng Dụ (Ảnh: Sưu tầm)
Đình Đồng Dụ đã gắn bó với cuộc sống của người dân xã Đặng Cương từ rất lâu. Đình là nơi chứng kiến những cảnh sinh hoạt, những thay đổi trong đời sống của làng. Đình chính là nơi để mọi người tụ họp, hội bàn những công việc lớn nhỏ trong làng. Không ai rõ từ bao giờ ngôi đình Đồng Dụ đã trở thành một nơi để che chở, là nét đẹp văn hóa trong tâm hồn của người dân Đồng Dụ./.