Nhà tưởng niệm lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh thuộc xã An Đồng, huyện An Dương, Hải Phòng là nơi những người con đất Cảng nói riêng cũng như nhân dân cả nước hướng về vị lãnh tụ đã dành cả đời mình cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc.
Toàn cảnh nhà tưởng niệm lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh (Ảnh: Sưu tầm)
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, sinh ngày 02/02/1908, là một người con ưu tú trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước tại quê hương Thái Bình. Cuộc đời hoạt động của Nguyễn Đức Cảnh là hiện thân của tinh thần yêu nước chân chính đi đến giác ngộ lý tưởng cộng sản và trở thành cán bộ lãnh đạo của Đảng, của cách mạng. Trong cuộc đời hoạt động của mình, Nguyễn Đức Cảnh đặc biệt chú trọng đến giai cấp công nhân, tuyên truyền, vận động, giáo dục đào tạo, bồi dưỡng, lãnh đạo và tổ chức công nhân đấu tranh giành thắng lợi. Ông đã viết nhiều tài liệu về giai cấp công nhân, tổ chức nhiều cuộc đấu tranh của công nhân ở nhiều nơi với nhiều hình thức phong phú. Ông quan tâm đến đào tạo bồi dưỡng cán bộ xuất thân từ giai cấp công nhân.
Tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được chỉ định tham gia vào Ban Chấp hành Trung ương, cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, trực tiếp là Bí thư Tỉnh bộ Hải Phòng. Tại đây ông đã đem hết sức mình vào việc tuyên truyền giáo dục đào tạo cán bộ cách mạng xây dựng và phát triển cơ sở cách mạng đặc biệt là giai cấp công nhân vùng mỏ Mạo Khê, Uông Bí, Vàng Danh, Hòn Gai, Cẩm Phả nơi có đội ngũ đông đảo và tập trung công nhân trong cả nước. Việc đầu tiên ông Nguyễn Đức Cảnh tiến hành là mở các lớp huấn luyện đào tạo cán bộ cách mạng địa điểm tại phố Đồng Môn (nay là phố Mê Linh, Hải Phòng). Nội dung huấn luyện là những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin, phương pháp tổ chức và lãnh đạo quần chúng đấu tranh cách mạng, lịch sử tiến hóa nhân loại, tư bản chủ nghĩa đế quốc chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa, tư cách người cách mạng, đặc biệt là cuốn sách “Chủ nghĩa cộng sản sơ giải” của Bukharin được sử dụng là tài liệu chính trong các lớp tập huấn.
Nơi thờ ông Nguyễn Đức Cảnh (Ảnh: Sưu tầm)
Ông Nguyễn Đức Cảnh đã xây dựng một cơ sở của “Công hội đỏ” và chỉ đạo phong trào công nhân nổi dậy đòi tăng lương, giảm giờ làm, chỉ đạo trực tiếp 2000 công nhân nhà máy xi măng đình công, chủ nhà máy phải chấp nhận yêu sách của công nhân. Bên cạnh việc chú trọng xây dựng và chỉ đạo phong trào công nhân, ông còn đặc biệt chú ý đến công tác giáo dục chính trị cho mọi người nắm vững về lập trường cách mạng vô sản, triệt để lý tưởng cách mạng, phân tích và chỉ ra tính chất mơ hồ của chủ nghĩa “tam dân”, chủ trương của Việt Nam quốc dân Đảng. Ngày 28/9/1928 Hội nghị Kỳ bộ Thanh niên cách mạng đồng chí hội khai mạc, ông Ngô Gia Tự và ông Nguyễn Đức Cảnh đã đề xuất nhiều ý kiến quan trọng và được hội nghị ra nghị quyết trong công tác phát triển cách mạng phải lấy công nông làm gốc, phải tăng cường công tác vận động quần chúng trong công nông, phải điều cán bộ đi vô sản hóa vào làm công nhân ở các xí nghiệp hầm mỏ, những cơ sở kinh tế quan trọng, tích cực giáo dục quần chúng xây dựng tổ chức cách mạng trong công nhân. Ông Nguyễn Đức Cảnh cũng trực tiếp vào làm công nhân tại xưởng cơ khí Ca Rông, làm phu khuân vác tại cảng Hải Phòng, vừa làm vừa hoạt động nghiên cứu viết tài liệu như tài liệu “tổ chức Công hội đỏ như thế nào” viết báo cáo, truyền đơn, viết bài cho các báo.
Cơ sở cách mạng phát triển ngày càng rộng lớn, phong trào đấu tranh cách mạng được nâng cao, với tư cách là ủy viên ban chấp hành kỳ bộ Bắc kỳ và bí thư tỉnh bộ Hải Phòng, năm 1928 ông Nguyễn Đức Cảnh đã cử nhiều cán bộ hội viên thanh niên đi “vô sản hóa” ở khu mỏ, ở các nhà máy, cơ sở quan trọng nên giai cấp công nhân đã nhanh chóng tiếp thu được chủ nghĩa Mác – Lê nin, giác ngộ được vai trò, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, nhiều chi bộ thanh niên lần lượt ra đời. Ông Nguyễn Văn Cừ (sau này là tổng bí thư của Đảng thời kỳ 1938 – 1940) cuối tháng 7 năm 1929 cũng được ông Nguyễn Đức Cảnh cử đi vô sản hóa ở mỏ than Vàng Danh.
Do được học tập, rèn luyện và trưởng thành trong thực tiễn đấu tranh cách mạng, ông Nguyễn Đức Cảnh và một số thanh niên trong tổ chức đã nhận thức được đòi hỏi khách quan của phong trào phải thành lập một chính đảng của giai cấp công nhân, làm đội tiên phong của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp đủ sức lãnh đạo phong trào cách mạng
Tháng 4/1931, đồng chí bị thực dân Pháp bắt và kết án tử hình, với khí phách kiên cường của Người Cộng sản, đồng chí vẫn dành thời gian, tập trung sức viết cuốn “Công nhân vận động”. Trong tác phẩm này, Nguyễn Đức Cảnh một lần nữa khẳng định, mục đích của Đảng Cộng sản là làm cách mạng vô sản, phá tan chế độ tư bản, áp bức bóc lột, xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa cộng sản. Đồng chí bị thực dân Pháp xử tử hình khi mới 24 tuổi.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là một trong những lãnh tụ xuất sắc của Đảng, một người con ưu tú của dân tộc đã trọn đời hy sinh vì Tổ quốc. Người đã góp phần tích cực vào việc thành lập Đảng, thành lập Tổng Công hội Bắc Kỳ và Đoàn Thanh niên Cộng sản Việt Nam. Ông cũng là người sáng lập, đồng thời là Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Đảng bộ Đảng Cộng sản Đông Dương Hải Phòng và khu mỏ Hồng Gai, là người sáng lập nên Báo Lao Động năm 1929, đồng thời là Tổng Biên tập đầu tiên. Tấm gương và khát vọng của ông mãi mãi soi đường cho các thế hệ làm Báo Lao Động tiếp bước theo sau!
Tên tuổi và sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh mãi mãi ghi sâu, làm rạng rỡ trang sử vàng truyền thống của dân tộc, đồng thời là dấu son chói lọi có vai trò mở đường cho phong trào cách mạng của Hải Phòng cũng như cả nước.
Lăng mộ đồng chí Nguyễn Đức Cảnh (Ảnh: Sưu tầm)
Tưởng nhớ công lao của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, thành ủy Hải Phòng đã phối hợp cùng với gia đình của đồng chí tìm lại hài cốt của ông nằm tại khuôn viên Nhà máy giấy Thống Nhất thuộc thành phố Hải Phòng, và tiến hành xây dựng xây dựng quần thể Nhà tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh tại địa điểm gắn liền với sự hy sinh oanh liệt của ông.
Khu tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh mới được khánh thành vào đầu năm 2019, nhưng đã trở thành điểm du lịch tâm linh, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng nổi tiếng của thành phố, thu hút hàng nghìn du khách đến dâng hương và tham quan. Quần thể nhà tưởng niệm được xây dựng trên tổng diện tích 3,04 ha, được thiết kế kết hợp giữa kiến trúc truyền thống cổ với kiến trúc hiện đại, mang ý vị vừa bề thế, cổ kính, lại khang trang, hài hòa với mặt bằng, không gian thực tế.
Cống chính xây theo kiểu tứ trụ, hai bên tả hữu là hai dãy nhà, diện tích 134m2 mỗi dãy, trưng bày các hình ảnh, kỷ vật về thân thế, sự nghiệp của bản thân đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, cùng với những hiện vật thuộc về giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn.
Đền thờ chính gồm hai gian: tiền bái và hậu cung là nơi du khách đến bày tỏ lòng thành kính đối với công lao to lớn của vị lãnh tụ. Tượng lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh được thờ ở phía trong hậu cung với tư thế ngồi ung dung, tự tại, tay phải cầm quyển sách, tượng trưng cho phong thái của người trong những hoạt động cách mạng của mình. Phía bên trên bức tượng có bức đại tự: "Trung nghĩa kiên cường", là lối sống, phẩm chất cao đẹp đã dẫn lối người tới mục đích cao cả vì dân, vì nghĩa. Đặc biệt, khuôn viên khu tưởng niệm luôn được điểm xuyết với nhiều tiểu cảnh sinh động, rợp bóng cây xanh với rừng cọ cùng vườn hoa đủ loại màu sắc rực rỡ như đỗ quyên, phong lữ, dạ yến thảo,... Ở ngay trước khu tưởng niệm là hồ sen mang tới xúc cảm thư thái cùng không gian yên tĩnh, thoáng mát cho du khách đến dâng hương tưởng niệm người lãnh tụ nơi đây.
Có thể thấy, nhà tưởng niệm lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh không chỉ mang trọng trách tri ân, tưởng nhớ vị lãnh tụ đã khuất mà còn là một điểm đến thu hút nhiều tầng lớp nhân dân và những người yêu lịch sử, văn hoá đến tham quan, tìm hiểu, từ đó giáo dục truyền thống yêu nước, nêu cao tấm gương chói ngời phẩm chất, khí tiết và đạo đức người chiến sỹ cộng sản của giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam.