Chùa Mỹ Cụ tên chữ là Linh Sơn, thuộc thôn Mỹ Cụ, xã Chính Mỹ, huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng. Chùa có vị trí độc đáo với lưng nằm tựa vào núi đất nhỏ chạy dài, được gọi là “núi con rồng”, đặc biệt hai bên chùa còn có địa thế “Hổ phục quy chầu”, tổng thể của chùa được thiết kế theo ba tầng, cao dần từ chân núi đi lên.
Phía trước Chùa Mỹ Cụ (Ảnh: Sưu tầm)
Chùa nằm tựa lưng vào một núi đất nhỏ chạy dài có tên là “Núi con rồng”. Địa điểm xây dựng chùa là một đầu của dãy núi đó có tên “đầu phượng”, dân gian có câu ca “linh sơn núi phượng”. Chùa quay hướng nam trong một địa thế rất đẹp hai bên có “Hổ phục Quy chầu”, Tổng thể chùa được thiết kế theo ba tầng cao dần từ chân núi lên. Nằm ở vị trí đắc địa trên dãy núi Phượng Hoàng thuộc làng Mỹ Cụ nên chùa được nhân dân địa phương lấy tên làng làm tên cho dễ gọi, dễ nhớ.
Tương truyền, song thân vua Lê Đại Hành đã đến chùa cầu tự, sau đó sinh ra vị vua thay thế triều Đinh, mở ra triều Lê với nhiều dấu ấn đáng kể trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Điều đó cũng có nghĩa là ngôi chùa đã tồn tại cách đây hơn 11 thế kỷ.
Chùa Mỹ Cụ có lịch sử lâu đời, tuy vẫn chưa khẳng định được niên đại khởi dựng chính xác nhưng nếu căn cứ theo câu chuyện dân gian về việc cầu tự của song thân Lê Hoàn thì chùa có từ trước thời nhà Đinh (968-980).
Qua thời gian, dấu tích kiến trúc xưa đã dần mờ nhạt, không gian kiến trúc hiện tại chính là kết quả của nhiều đợt tu sửa (gần đây nhất vào năm Nhâm Ngọ 1942). Kiến trúc hiện tại vẫn giữ nguyên hiện trạng cách bố trí các công trìng theo thứ tự: Thượng - Trung - Hạ.
Những đường nét vóc dáng cổ xưa còn lưu lại của chùa (Ảnh: Sưu tầm)
Phía trên là ngôi chùa nhỏ (còn gọi là chùa Cao) dành để thờ đức Quan âm Tống Tử và phật Tuyết Sơn, thấp hơn 1 chút là nhà Tổ, phía dưới là khu Tam Bảo theo lối chữ “Đinh”, bao gồm Tiền Đường (5 gian) và Phật Điện (3 gian). Sự kết hợp hài hoà giữa những đường nét kiến trúc cổ kính và hiện đại trong không gian chùa được thể hiện ở lối kiến trúc tam quan, đây là một công trình tam quan có quy mô vào loại lớn nhất của thành phố Hải Phòng; hạng mục này được hoàn thành vào năm 2001, góp phần tôn thêm vẻ bề thế của không gian ngoại thất chùa Mỹ Cụ.
Ấn tượng nhất trong chùa là các bức tượng Phật. Tổng cộng các tượng pháp trong chùa gồm 27 pho, tạc bằng gỗ, đúc bằng đồng… Độc đáo nhất là tượng phật Adiđà có kích cỡ lớn nhất trong số tượng hiện có ở chùa (cao 2,3 m, đường kính tòa sen 1,4 m), được tạc bằng một thân cây gỗ lim mọc trong chùa. Dưới chân núi, phía trước tiền đường là vườn tháp cổ gồm có 2 tháp bằng đá, 8 tháp xây gạch. Trong chùa còn một số bia cổ ghi lại các lần trùng tu, tôn tạo, cây thạch trụ bằng đá niên hiệu Chính Hòa (1680- 1705), quả chuông đồng niên hiệu Minh Mạng tương ứng vào năm 1836…
Ngoài gắn liền với câu chuyện dân gian về vua Lê Đại Hành, trên mảnh đất tại Chùa Mỹ Cụ này còn là nơi mà Tuệ Trung Thượng Sỹ - thầy dạy của vị anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa Việt Nam - Phật hoàng Trần Nhân Tông, là nhà thiền học bậc thầy của thiền tông Việt Nam, người thầy của Trúc Lâm sơ tổ cách đây 700 năm đã về đây lập tịnh thất tại thái ấp Dưỡng Chân (ngày nay là Chính Mỹ), an nhàn sống cuộc sống ẩn dật thanh cao... Đặc biệt, Chùa Mỹ Cụ còn là cơ sở của nghĩa quân trong cuộc khởi nghĩa nông dân do Trần Cao đứng lên lãnh đạo, góp phần làm sụp đổ hệ thống chính trị thời Lê Sơ mà dẫn đến sự ra đời của triều đại nhà Lý.
Kiến trúc nguyên sơ của chùa Mỹ Cụ (Ảnh: Sưu tầm)
Không chỉ gắn liền với lịch sử phong kiến, Chùa Mỹ Cụ còn là một địa điểm dấu ấn trong lịch sử kháng chiến giai đoạn 1930-1945. Chùa Mỹ Cụ là địa điểm hoạt động của các sư tăng yêu nước họp bàn công việc, tham gia chiến khu và đến giai đoạn năm 1945, Chùa Mỹ Cụ trở thành trụ sở cách mạng của xã Chính Mỹ.
Ngày nay, khi đến Chùa Mỹ Cụ bạn không chỉ được ngắm nhìn vẻ đẹp cổ kính của ngôi chùa cổ xưa này mà còn có cơ hội tham gia lễ hội. Hằng năm cứ vào ngày mồng 6 tháng Giêng âm lịch, tại Chùa Mỹ Cụ sẽ mở hội có truyền thống từ rất lâu đời, thu hút đông đảo nhân dân trong vùng tham gia.
Sau những biến động, thăng trầm, nhưng dấu ấn của ngôi chùa không hề bị mai một mà ngày càng được tu bổ, trùng tu để xứng tầm với lịch sử.
Nếu đến Hải Phòng, bạn muốn tìm đến những không gian cổ xưa, thì Chùa Mỹ Cụ chắc chắn sẽ là một trải nghiệm mới lạ dành cho bạn. Đến thăm Chùa Mỹ Cụ, bạn sẽ được chiêm ngưỡng được vẻ đẹp độc đáo, cổ kính của một ngôi chùa nằm trên núi đá, song song đó còn là cảnh quan thiên nhiên thanh tĩnh tại đây sẽ giúp bạn có một chuyến du lịch tâm linh yên bình, đáng nhớ./.