Ca trù Đông Môn – Cái nôi nhịp phách trống chầu

Làng Đông Môn (xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng) được biết đến như cái nôi của ca trù vùng duyên hải Bắc Bộ. Nơi đây không chỉ có Phủ Từ thờ tổ nghề ca trù mà còn từng là một giáo phường ca trù lớn trong vùng với những kép đàn, đào nương nổi tiếng. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, đến nay CLB Ca trù Đồng Môn vẫn gìn giữ và phát triển bộ môn nghệ thuật truyền thống này.

 

Ca trù Đông Môn – một trong những cái nôi của ca trù vùng duyên hải Bắc Bộ (Ảnh: Sưu tầm)

Ca trù xuất hiện ở đây từ đầu thế kỷ XIX. Người đưa ca trù về Đông Môn là cụ kép đàn Tô Tiến Trọng - trùm phường của một giáo phường Kinh Môn (Hải Dương) thuộc ty giáo phường Bắc Thạch (Bắc Ninh). Được sự đồng ý của giáo phường Kinh Môn, ông trùm phường Tô Tiến Trọng đã rước 2 bức tượng ông tổ nghề là Đinh Dự thanh xà đại vương và Mãn đường hoa công chúa cùng bản sắc phong về phủ từ Đông Môn - là nơi đền thờ tổ nghề của cả vùng Duyên hải bắc bộ. Ông là người dạy ca trù cho người thân trong họ, các dòng họ tại địa phương và biến làng Đông Môn trở thành một ca quán của cả một vùng duyên hải… Vào những giai đoạn từ năm 40-45 của thế kỷ trước, hát ca trù ở Đông Môn trở thành một nghề kiếm sống của nhiều dòng họ lớn trong làng. Những đứa trẻ lớn lên đã được ông, bà truyền nghề trở thành “ca nương”, “kép đàn”. Cùng với đó, nhiều dòng họ, gia đình đứng ra thành lập các giáo phường chuyên đi biểu diễn tại các tỉnh thành Hà Nội, Thái Bình, Quảng Ninh, Nam Định… Khi đất nước có chiến tranh, người dân làng Đông Môn tạm gác tình yêu ca trù để cùng nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu, vừa sản xuất. Nhận thấy môn nghệ thuật truyền thống của ông cha ngày càng bị mai một, làng đã xin chính quyền xã thành lập CLB lưu giữ và truyền lại nghề cho các lớp con cháu trong làng. Năm 1993 chính quyền địa phương đã đứng ra thành lập CLB ca trù Đông Môn với sự đóng góp của nghệ nhân hát ca trù Tô Thị Chè (dạy hát), ông Tô Văn Nghị (kép đàn) và rất nhiều người đam mê ca trù cùng tham gia. Những ngày đầu thành lập, do thiếu người đã vận động toàn bộ đội tế nữ, tế nam của đình vào hoạt động. Là thể loại âm nhạc kén người hát, kén cả người nghe, người hát tài hoa mà người nghe cũng phải rất tài tình. Chính lẽ đó, để duy trì được chẳng phải điều dễ dàng. Sau gần 20 năm hồi sinh và phát triển, nhờ được sự dạy bảo của các nghệ nhân tâm huyết với ca trù, đến nay CLB Ca trù Đông Môn đã dần tìm lại vị thế của mình. Người dân Đồng Môn luôn đầy tự hào khi là địa phương duy nhất của Hải Phòng có nhiều em học sinh biết hát ca trù. Nhiều thế hệ người dân ở Đồng Môn vẫn như con tằm lặng lẽ rút ruột nhả tơ, gìn giữ từng câu hát của người xưa để lại và truyền dạy cho thế hệ mai sau. 

 

Những thế hệ người dân ở Đông Môn vẫn như con tằm lặng lẽ rút ruột nhả tơ, gìn giữ từng câu hát của người xưa để lại và truyền dạy cho thế hệ mai sau. (Ảnh: Sưu tầm)

Suốt 2 thế kỉ qua, ca trù trường tồn trên mảnh đất Đông Môn không phải chỉ bởi nó đã ngấm vào máu thịt của con người nơi đây mà đã trở thành một thành tố văn hóa quan trọng của vùng đất này. Ca trù không chỉ chứa đựng những đặc điểm, tư duy, thẩm mỹ của người dân Đông Môn mà còn góp phần hình thành nhân cách con người, nhân lên những nét đẹp trong tâm hồn của con người nơi đây./.

BAN BIÊN TẬP