Trong lịch sử, quân dân nước Việt đã giành chiến thắng các trận thủy chiến sông Bạch Đằng nhờ một thứ vũ khí chủ đạo, đó là những chiếc cọc gỗ cắm trên sông. Cọc Bạch Đằng với những chiến công vang dội đó, đã trở thành dấu son chói lọi trong lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta. Sau khi phát hiện bãi cọc Cao Quỳ mang ý nghĩa lịch sử, các nhà khảo cổ học đã tiếp tục mở rộng quy mô khai quật và phát hiện thêm bãi cọc tại khu vực Đầm Thượng, cung cấp thêm chứng cứ khảo cổ cho việc nghiên cứu tổng thể về trận chiến trên sông Bạch Đằng.
Một hố khai quật tại bãi cọc Đầm Thượng (Hình: sưu tầm)
Nằm ở ven sông Đá Bạc, bãi cọc Đầm Thượng thuộc xã Lại Xuân, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, cách bãi cọc Cao Quỳ khoảng 10km. Nếu các nhà khoa học đặt giả thuyết rằng bãi cọc Cao Quỳ là một trận địa có thể được dùng để chặn giặc, không cho chúng vào sông Giá để ra sông Bạch Đằng thì bãi cọc Đầm Thượng, được xem là một trong các điểm đánh chặn và tiêu diệt đoàn chiến thuyền của quân Nguyên trên đường rút lui năm 1288.
Bãi cọc Đầm Thượng được người dân và các nhà khảo cổ phát hiện và khai quật vào tháng 2 năm 2020. Những chiếc cọc tại đây có chung đặc điểm là rất chắc chắn, hình dạng tự nhiên, vị trí án ngữ ngay phía sau nút thắt tạo bởi các núi đá trên sông Đá Bạc, sông Kinh Thày. Trên diện tích gần 400m2, 37 cọc gỗ và một số cụm gỗ, mảnh gỗ rời rạc đã được phát lộ. Cọc được làm từ nhiều loại gỗ với độ dài và kích cỡ khác nhau, dài nhất 2,87 m, đường kính lớn nhất 32 cm. Hầu hết những chiếc cọc được tìm thấy có hình dáng tự nhiên, được cắm thẳng đứng xuống lớp bùn lầy trong phạm vi rất rộng, cọc lớn và bé cắm xen lẫn, một số còn dấu vết mắt gỗ, bị cong và thường có mộng tròn khoét sơ sài phía dưới.
Cọc gỗ xuất lộ sau khai quật tại Bãi cọc Đầm Thượng (Hình: sưu tầm)
Ngay sau khi được phát lộ, mẫu cọc tại Đầm Thượng đã được đem đi giám định niên đại ở trong và ngoài nước. Tuy nhiên, lại cho kết quả chênh lệch ít nhất là 3 thế kỷ, do đó chưa thể xác định được đây có phải là bãi cọc liên quan đến cuộc chiến chống quân Nguyên - Mông của nhà Trần hay không. Mặc dù vậy, bãi cọc Đầm Thượng tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, không chỉ có ý nghĩa đối với ngành sử học, khảo cổ học mà phần nào cũng phản ánh thêm về tầm vóc của trận thủy chiến Bạch Đằng trong lịch sử, khẳng định được truyền thống anh hùng của dân tộc Việt trong dựng nước và giữ nước.
Việc phát hiện những chứng tích của lịch sử như thế này sẽ trở thành một nguồn tài nguyên dồi dào cho các thế hệ mai sau có một cái nhìn chân thực nhất về lịch sử hào hùng năm xưa. Đó không chỉ là phát hiện, nghiên cứu khoa học có giá trị to lớn về lịch sử văn hóa, giáo dục mà còn là điểm tựa vững chắc, tiếp thêm sức mạnh nội sinh để xây dựng, phát triển con người và thành phố trong tương lai.