Xuyên suốt chiều dài kháng chiến chống giặc ngoại xâm hào hùng của dân tộc ta, đã có nhiều chiến tích kỳ vĩ, đi vào lịch sử đươc lập nên. Trong đó, có 3 trận chiến vang danh, gắn với tên của 3 bậc kỳ nhân và cùng được diễn ra trên dòng sông Bạch Đằng, địa phận thuộc thành phố Hải Phòng. Đó là: Năm 938, Ngô Quyền đánh thắng quân xâm lược Nam Hán; năm 981, Hoàng đế Lê Đại Hành phá tan quân Tống xâm lược và năm 1288, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đại thắng quân xâm lược Nguyên Mông. Bãi cọc Cao Quỳ nơi lưu giữ những dấu tích của trận thủy chiến chấn động thế giới năm xưa chính là điểm kết nối giữa quá khứ hào hùng của dân tộc ta với hiện tại.
Bãi cọc Cao Quỳ được xây dựng xung quanh để bảo tồn (Hình: sưu tầm)
Khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ có diện tích hơn 30.600m2, nằm trên cánh đồng Cao Quỳ, ven bờ hữu ngạn sông Bạch Đằng, thuộc quần thể di tích lịch sử - văn hóa xã Liên Khê kết nối với Khu di tích Bạch Đằng Giang. Năm 2019 khi đào đất để trồng cây, một số người dân đã phát hiện những cọc gỗ ở khu vực Mả Dài. Sau khi khai quật, các nhà khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội đã phát hiện 27 cọc gỗ có kích thước, góc nghiêng, hướng nghiêng khác nhau, phân bố không đều. Các cọc có nhiều kích thước, loại nhỏ từ 10-18cm, loại lớn từ 28-32cm, có cọc đường kính từ 37-40cm; chủ yếu làm bằng gỗ sến nhựa và lim. Ngoài ra còn phát hiện một số hiện vật kim loại, dây chão, nịt buộc bè...
Từ kết quả khai quật cổ học và kết quả xác định niên đại mẫu cọc gỗ phát hiện được, cùng với các nguồn tư liệu lịch sử, các nhà khoa học bước đầu cho rằng di tích bãi cọc Cao Quỳ là một trận địa liên quan đến trận chiến chống quân Nguyên năm 1288 của quân dân nhà Trần. Hiện tại, các cọc gỗ đã khai quật đang được trưng bày và bảo quản bằng hai hình thức tại khu nhà vòm: 18 cọc gỗ được bảo tồn nguyên trong hồ nước xây kè bằng sỏi cuội và đã được xử lý chống thấm. Phần còn lại được bảo tồn bằng hình thức lấp đất để hạn chế tác động của môi trường.
Cận cảnh các cọc gỗ tại bãi cọc Cao Quỳ (Hình: sưu tầm)
Việc phát hiện bãi cọc Cao Quỳ không chỉ có ý nghĩa lớn đối với ngành sử học, khảo cổ học mà còn giúp khẳng định hơn về truyền thống anh hùng của dân tộc trong công cuộc dựng nước và giữ nước. Bên cạnh khu di tích Bạch Đằng Giang, khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ, chắc chắn sẽ là một trong những địa điểm ý nghĩa trong việc giáo dục lịch sử cho các thế hệ mai sau. Nơi mà những người dân cày đã từng hóa thân thành dũng sĩ. Cây rừng hóa chông, con nước hóa thành đồng.