Cổ vật trong sưu tập An Biên: Kể những câu chuyện của cha ông

Bình gốm đựng rượu.

Cuối tháng 10-2020 tôi may mắn được chiêm ngưỡng bộ sưu tập cổ vật An Biên, trưng bày tại tư gia nhà sưu tập ở khu Vincom Lê Thánh Tông (quận Ngô Quyền). Sau một thoáng ngỡ ngàng, tôi lập tức bị cuốn hút về những giá trị vật thể và phi vật thể của bộ sưu tập này, khi tự thân chúng kể những câu chuyện của cha ông ta trong cuộc sống thường nhật cũng như đời sống tâm linh suốt chiều dài lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam.

Sưu tập cổ vật An Biên có nguồn gốc từ Việt Nam và một số nước khác. Chiếm tỷ lệ áp đảo trong số đó là cổ vật Việt Nam, với nhiều hiện vật và nhóm hiện vật làm say đắm nhà nghiên cứu và người thưởng lãm. Trong bộ sưu tập này, ấn tượng nhất đối với tôi là nhóm cổ vật 10 thế kỷ đầu Công nguyên. Đó là 10 thế kỷ dân tộc ta bền bỉ và kiên cường đấu tranh chống lại ách đô hộ, cũng là đấu tranh chống lại âm mưu đồng hóa của phong kiến phương Bắc trên mọi lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội...

Thạp đồng Đông Sơn.

Cổ vật ở giai đoạn này phần lớn được tìm thấy trong những ngôi mộ cổ. Đó là vật dụng được người dân sử dụng hằng ngày, đến khi chết họ mang theo như là sự chia sẻ gia tài, mà ngày nay dân gian vẫn có câu “Của đồng chia ba, của nhà chia đôi”. Đó cũng có thể là đồ minh khí, được tái tạo để chôn theo người chết mà “hóa thạch” còn sót lại đến hôm nay là tục đốt vàng mã của nhiều cư dân các quốc gia phương Đông, trong đó có người Việt.

Bình đồng thời Đông Hán.

Có thể nhận ra câu chuyện cha ông chúng ta chống lại sự đồng hóa của người phương Bắc, qua nhóm hiện vật đồ gốm, đồ đồng thuộc giai đoạn này trong bộ sưu tập cổ vật An Biên. Nhóm đồ gốm ở đây vẫn mang hơi thở của sức sống thời kỳ văn hóa Đông Sơn. Điều này thể hiện khá rõ qua loại hình, chất liệu và hoa văn trang trí, cho dù có xuất hiện những yếu tố tiếp nhận từ bên ngoài. Đó là sự phản ánh quá trình tiếp thu những yếu tố mới từ bên ngoài, nhưng giá trị truyền thống vẫn được bảo lưu, thể hiện bản lĩnh của cư dân bản địa mà nhiều nhà nghiên cứu gọi là thời kỳ chống đồng hóa. Nhóm đồ đồng giai đoạn 10 thế kỷ đầu Công nguyên, thoáng nhìn phảng phất yếu tố ngoại lai, nhưng đi vào chi tiết toát lộ giá trị văn hóa truyền thống Đông Sơn, được thể hiện qua hoa văn trang trí, kỹ nghệ luyện kim và đúc đồng, qua dáng hình của từng loại hiện vật.

Mô hình nhà Hán Việt.

Những cổ vật thuộc chất liệu gốm, đồng trong sưu tập cổ vật An Biên như phân tích phản ánh một thực tế lịch sử, người Việt vùng đồng bằng sông Hồng, sông Mã, sông Cả có đủ trình độ, bản lĩnh, cá tính để tiếp nhận những thành tố mới mang tính thời đại, đồng thời cũng có đủ cơ tầng bản địa để giữ gìn văn hóa truyền thống. Theo đó, văn hóa 10 thế kỷ đầu Công nguyên như mạch ngầm chảy suốt 1000 năm Bắc thuộc, và rồi khi có cơ hội, mạch ngầm ấy dâng trào để làm nên nền văn hóa phục hưng thời Lý - Trần - Đại Việt.

Bài học về sự tiếp thu, bảo tồn giá trị truyền thống qua nhóm đồ gốm và đồ đồng An Biên, cũng như các cổ vật khác trong giai đoạn 10 thế kỷ đầu Công nguyên vẫn nguyên giá trị cho đến ngày hôm nay, khi đất nước chúng ta đang mở cửa và hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới và khu vực.

Sưu tập cổ vật An Biên giai đoạn 10 thế kỷ đầu Công nguyên còn có nhiều câu chuyện để nói, nhiều vấn đề khoa học để bàn, mà rồi đây một bảo tàng, nhiều chương trình sẽ tiếp tục được thực hiện, làm thỏa mãn những người quan tâm. Tuy nhiên, có điều cần khẳng định ngay rằng, những cổ vật bằng gốm, bằng đồng trong sưu tập An Biên liên quan tới địa danh Hải Phòng, mảnh đất An Biên, với câu chuyện lịch sử về nữ tướng Lê Chân thời Hai Bà Trưng lập nên trang ấp, mà giờ đây trở thành biểu tượng của thành phố trẻ trung và năng động.

Vì thế Trần Đình Thăng - chủ sưu tập hoàn toàn có lý khi đặt tên bộ sưu tập của mình là An Biên. Đó như là một sự tưởng nhớ, sự hoài niệm về một vùng đất làm nên thành công của một doanh nhân thành đạt, cũng là ý nguyện của ông, một người con luôn nặng lòng với quê hương bản quán./.

THS. PHẠM THÚY HỢP
Báo Hải Phòng điện tử - baohaiphong.com.vn

Viết phản hồi của bạn